હરેઃ પ્રિયાં હિરણ્યાભાં હીરકોજ્જ્વલમુદ્રિકામ્ । કથં પશ્યામિ લોલાક્ષીં કથં વા તત્પદાંબુજમ્
હરિની પ્રિય, સોનાની જેમ તેજસ્વી, હીરાની ઝળહળતી ઉંગળીવાળી— હું કેવી રીતે એના ચંચળ નેત્રો અને પદપદ્મ જોઈ શકું?
આરાધ્યતેઽતિભક્ત્યેતિ ત્વયા બ્રહ્મન્વિમર્શિતમ્ । તત્ર તે કથયિષ્યામિ વૃત્તાંતં સુમહાત્મનામ્
બ્રાહ્મણ, તમે વિચાર્યું છે કે એ અત્યંત ભક્તિથી પૂજાય છે; ત્યાં હું તને મહાન આત્માઓની વાર્તા કહું છું.
માનસે સરસિ સ્થિત્વા તપસ્તીવ્રમુપેયુષામ્ । જપતાં સિદ્ધમંત્રાંશ્ચ ધ્યાયતાં હરિમીશ્વરમ્
મનના સરોવરમાં રહી, કઠોર તપસ્યા કરતા, સિદ્ધ મંત્રો જપતા અને હરિ ભગવાનનું ધ્યાન કરતા—
મુનીનાં કાંક્ષતાં નિત્યં તસ્યા એવ પદાંબુજમ્ । એકસપ્તતિસાહસ્રં સંખ્યાતાનાં મહૌજસામ્
મુનિઓ, જે હંમેશા એના પદપદ્મની ઇચ્છા રાખે છે, એમા એકાવન હજાર મહા તેજસ્વી હતા.
તત્તેઽહં કથયામ્યદ્ય તદ્રહસ્યં પરં વને
આજે હું તને એ પરમ રહસ્ય અહીં વનમાં કહું છું.
ઈશ્વર ઉવાચ-। તદેકાગ્રમના ભૂત્વા શૃણુ દેવિ વરાનને । આસીદુગ્રતપા નામ મુનિરેકો દૃઢવ્રતઃ
ઈશ્વરે કહ્યું: હવે, મન એકાગ્ર કરીને સાંભળો, દેવિ, તેજસ્વી મુખવાળી; એક દૃઢવ્રત મુનિ હતો, નામ ઉગ્રતપા.
સાગ્નિકો હ્યગ્નિભક્ષશ્ચ ચચારાત્યદ્ભુતં તપઃ । જજાપ પરમં જાપ્યં મંત્રં પંચદશાક્ષરમ્
અગ્નિનું ભોજન કરીને અને અગ્નિને અર્પણ કરીને, તેણે અતિ અદભુત તપસ્યા કરી, અને પંદર અક્ષરવાળો શ્રેષ્ઠ મંત્ર જાપ્યો.
કામમંત્રેણ પુટિતં કામં કામવરપ્રદાત્ । કૃષ્ણાયેતિ પદં સ્વાહા સહિતં સિદ્ધિદં પરમ્
કામમંત્રથી શક્તિભર્યો, ઈચ્છિત વરદાન આપનાર, 'કૃષ્ણાય' શબ્દ 'સ્વાહા' સાથે—આ શ્રેષ્ઠ મંત્ર સફળતા આપે છે.
દધ્યૌ ચ શ્યામલં કૃષ્ણં રાસોન્મત્તં વરોત્સુકમ્ । પીતપટ્ટધરં વેણું કરેણાધરમર્પિતમ્
તે શ્યામ રંગના, રસમાં મસ્ત, શ્રેષ્ઠ વરદાન માટે ઉત્સુક, પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલા, વેણુ હોઠે રાખેલા કૃષ્ણનું ધ્યાન કરતો હતો.
નવયૌવનસંપન્નં કર્ષંતં પાણિના પ્રિયામ્ । એવં ધ્યાનપરઃ કલ્પશતાંતે દેહમુત્સૃજન્
નવું યુવાનપણ ધરાવતો, હાથથી પ્રિયાને નજીક ખેંચતો—આ રીતે ધ્યાનમાં લીન રહી, કલ્પશતના અંતે, તેણે શરીર છોડ્યું.
સુનંદ નામ ગોપસ્ય કન્યાભૂત્સ મહામુનિઃ । સુનંદેતિ સમાખ્યાતા યા વીણાં બિભ્રતી કરે
પછી એ મહામુનિ સુનંદ નામના ગોપની દીકરી બની, જેને સુનંદા કહેવામાં આવી, અને હાથમાં વીણા રાખતી હતી.
મુનિરન્યઃ સત્યતપા ઇતિ ખ્યાતો મહાવ્રતઃ । સશુષ્કપત્રં ભુંક્તે યઃ પ્રજજાપ પરં મનુમ્
બીજો મહામુનિ, સત્યતપા તરીકે પ્રસિદ્ધ, મહાવ્રતધારી, સુકા પાંદડાં જ ખાય અને શ્રેષ્ઠ મંત્ર જાપતો હતો.
રત્યંતં કામબીજેન પુટિતં ચ દશાક્ષરમ્ । સ પ્રદધ્યૌ મુનિવરશ્ચિત્રવેષધરં હરિમ્
કામબીજથી ભરપૂર દશ અક્ષરવાળો મંત્ર જાપ્યો, અને એ શ્રેષ્ઠ મુનિ ચિત્રવસ્ત્ર પહેરેલા હરિનું ધ્યાન કરતો હતો.
ધૃત્વા રમાયા દોર્વલ્લીદ્વિતયં કંકણોજ્જ્વલમ્ । નૃત્યંતમુન્મદંતં ચ સંશ્લિષ્યં તં મુહુર્મુહુઃ
હરિ રમા ના હાથના બે ચમકતા કંકણ પહેરેલા, આનંદમાં નૃત્ય કરતા, વારંવાર રમાને ગળે લગાવતા દેખાયા.
હસંતમુચ્ચૈરાનંદતરંગં જઠરાંબરે । દધતં વેણુમાજાનુ વૈજયંત્યા વિરાજિતમ્
તેને ઉંચે હસતા, આનંદની તરંગો સાથે, પેટ પર વસ્ત્ર પહેરેલા, ઘૂંટણ સુધી વેણુ પકડીને, વૈજયંતી માળાથી શોભતા કૃષ્ણ દેખાયા.
સ્વેદાંભઃ કણસંસિક્ત લલાટવલિતાનનમ્ । ત્યક્ત્વા ત્યક્ત્વા સ વૈ દેહં તપસા ચ મહામુનિઃ
લલાટ પર પસીનાના ટીપાં, ચહેરો તેજસ્વી, એ મહામુનિ વારંવાર તપસ્યા દ્વારા શરીર છોડતો હતો.
દશકલ્પાંતરે જાતો હ્યયં નંદવનાદિહ । સુભદ્ર નામ્નો ગોપસ્ય કન્યા ભદ્રેતિ વિશ્રુતા
દશ કલ્પ પછી, એ અહીં નંદવનમાં, સુભદ્ર નામના ગોપની દીકરી તરીકે જન્મ્યો, જેને ભદ્રા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
યસ્યાઃ પૃષ્ઠતલે દિવ્યં વ્યજનં પરિદૃશ્યતે । હરિધામાભિધાનસ્તુ કશ્ચિદાસીન્મહામુનિઃ
જેની પીઠ પર દિવ્ય પંખો દેખાતો, ત્યાં હરિધામાભિધાન નામનો મહામુનિ હતો.
સોઽપ્યતપ્યત્તપઃ કૃચ્છ્રં નિત્યં પત્રૈકભોજનમ્ । આશુસિદ્ધિકરં મંત્રં વિંશત્યર્ણં પ્રજપ્તવાન્
એ પણ કઠિન તપસ્યા કરતો, હંમેશાં એક પાંદડાં જ ખાય, અને જલદી સિદ્ધિ આપતો વીસ અક્ષરવાળો મંત્ર જાપતો હતો.
અનંતરં કામબીજાદધ્યારૂઢં તદેવ તુ । માયા તત્પુરતો વ્યોમ હંસાસૃગ્દ્યુતિચંદ્રકમ્
કામબીજ પછી, એ જ મંત્ર સ્થાપિત કર્યો; તેના સામે આકાશમાં, હંસના રક્ત અને ચાંદની જેવી તેજવાળી માયા દેખાઈ.
તતો દશાક્ષરં પશ્ચાન્નમોયુક્તં સ્મરાદિકમ્ । દધ્યૌ વૃંદાવને રમ્યે માધવીમંડપે પ્રભુમ્
પછી, 'નમ:' અને સ્મર પૂર્વક જોડાયેલ દશ અક્ષરવાળો મંત્ર જાપ્યો, અને સુંદર વ્રુંદાવનના માધવી મંડપમાં પ્રભુનું ધ્યાન કરતો હતો.
ઉત્તાનશાયિનં ચારુપલ્લવાસ્તરણોપરિ । કયાચિદતિકામાર્ત્ત બલ્લવ્યા રક્તનેત્રયા
તેને કૃષ્ણને સુંદર પાંદડાંની શય્યાએ પીઠ પર સૂતા, એક ગોપી સાથે, જેની આંખો વધુ કામથી લાલ થઈ હતી, એમ દેખાયા.
વક્ષોજયુગમાચ્છાદ્ય વિપુલોરઃ સ્થલં મુહુઃ । સંચુંબ્યમાનગંડાંતં તૃપ્યમાનરદચ્છદમ્
એ ગોપી પોતાના સ્તનથી કૃષ્ણનું વિશાળ છાતી ઢાંકી, વારંવાર ગાલે ચુંબન કરતી, અને કૃષ્ણના હસતા હોઠમાં આનંદ પામતી હતી.
કલયંતં પ્રિયાં દોર્ભ્યાં સહાસં સમુદાદ્ભુતમ્ । સ મુનિશ્ચ બહૂન્દેહાં સ્ત્યક્ત્વા કલ્પત્રયાંતરે
કૃષ્ણ પોતાની પ્રિયાને બંને હાથથી ગળે લગાવતા, હસતા અને આશ્ચર્યથી શોભતા દેખાયા; અને એ મુનિ ત્રણ કલ્પમાં ઘણા શરીરો છોડ્યા.
સારંગનામ્નો ગોપસ્ય કન્યાભૂચ્છુભલક્ષણા । રંગવેણીતિ વિખ્યાતા નિપુણા ચિત્રકર્મણિ
સારંગ નામના ગોપાળનું એક શુભ લક્ષણોવાળી દીકરી હતી, જે રંગવેણી તરીકે જાણીતી હતી અને ચિત્રકલા માં ખૂબ કુશળ હતી.
યસ્યા દંતેષુ દૃશ્યંતે ચિત્રિતાઃ શોણબિંદવઃ । બ્રહ્મવાદી મુનિઃ કશ્ચિજ્જાબાલિરિતિ વિશ્રુતઃ
તેના દાંત પર લાલ ચિતરાયેલા બિંદુઓ દેખાતા હતા; બ્રહ્મજ્ઞાનમાં નિપુણ એવા એક મુનિ હતા, જેમનું નામ જાબાલી પ્રસિદ્ધ હતું.
સતપઃ સુરતો યોગી વિચરન્પૃથિવીમિમામ્ । સ એકસ્મિન્મહારણ્યે યોજનાયુતવિસ્તૃતે
મુનિએ કઠોર તપસ્યા કરતા, સદાચારને પાળતા અને યોગમાં તલિન રહી પૃથ્વી પર ફર્યા; તે દસ યોજન જેટલા વિશાળ જંગલમાં એકલા સંચરતા હતા.
યદૃચ્છયાગતોઽપશ્યદેકાં વાપીં સુશોભનામ્ । સર્વતઃ સ્ફાટિકાબંધતટાં સ્વાદુજલાન્વિતામ્
એક દિવસ, સંયોગથી, તેમણે એક સુંદર વાપી જોઈ, જે四 બાજુથી સ્ફટિકના કિનારા અને મીઠા પાણીથી ભરેલી હતી.
વિકાસિકમલામોદવાયુના પરિશીલિતામ્ । તસ્યાઃ પશ્ચિમદિગ્ભાગે મૂલે વટમહીરુહઃ
તે વાપી ફૂલેલા કમળની સુગંધવાળી પવનથી મહેકતી હતી; તેના પશ્ચિમ ભાગે, મૂળ પાસે, એક મોટો વટ વૃક્ષ ઊભો હતો.
અપશ્યત્તાપસીં કાંચિત્કુર્વંતીં દારુણં તપઃ । તારુણ્યવયસાયુક્તાં રૂપેણાતિ મનોહરામ્
ત્યાં મુનિએ એક તપસ્વિ સ્ત્રીને જોયી, જે કઠોર તપસ્યા કરતી હતી, યુવાન અને રૂપમાં અત્યંત મનોહર હતી.