તન્મૂલે હ્યર્દ્ધરાત્રે ચ દ્રક્ષ્યસ્યસ્માનશેષતઃ । શ્રુત્વૈવં વચનં તાસાં સ્નેહવિહ્વલચેતસામ્
એના મૂળ પાસે, અર્ધરાત્રે, તું અમને સંપૂર્ણ રૂપે જોઈ શકીશ. સખીઓના પ્રેમથી ભરી ગયેલા હૃદયમાંથી આવેલા આ શબ્દો સાંભળીને,
યાવત્પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રણમેદ્દંડવન્મુનિઃ । મુહૂર્ત્તદ્વિતયં બાલાં નાનાનિર્માણશોભનામ્
જ્યારે ઋષિ પ્રદક્ષિણા કરીને દંડવત્ પ્રણામ કરતાં, બે ક્ષણ સુધી, વિવિધ રૂપોથી શોભાયમાન બાળા દેખાઈ રહી.
આહૂય ભાનું પ્રોવાચ નારદઃ સર્વશોભનામ્ । એવં પ્રભાવા બાલેયં ન સાધ્યા દૈવતૈરપિ
પછી, નારદે તેજસ્વી સૂર્યને બોલાવીને કહ્યું: 'આ બાળાની એવી શક્તિ છે કે, દેવતાઓ પણ તેને પામી શકતા નથી.'
કિંતુ યદ્ગૃહમેતસ્યાઃ પદચિહ્નવિભૂષિતમ્ । તત્ર નારાયણો દેવઃ સ્વયં વસતિ માધવઃ
પરંતુ, જ્યાં તેના પગલાંના ચિહ્નોથી ઘર શોભાયમાન છે, ત્યાં ભગવાન નારાયણ, માધવ પોતે નિવાસ કરે છે.
લક્ષ્મીશ્ચ વસતે નિત્યં સર્વાભિઃ સર્વસિદ્ધિભિઃ । અદ્ય એનાં વરારોહાં સર્વાભરણભૂષણામ્
લક્ષ્મી પણ ત્યાં સર્વ સિદ્ધિઓ અને શક્તિઓ સાથે હંમેશા રહે છે. આજે, હે શ્રેષ્ઠ, આ સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન, મહાન બાળાને તારા ઘરમાં, પરમ દેવીની જેમ, ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક રક્ષ.
દેવીમિવ પરાં ગેહે રક્ષ યત્નેન સત્તમ । ઇત્યુક્ત્વા મનસૈવૈનાં મહાભાગવતોત્તમઃ
આ રીતે કહીને, મહાભક્ત શ્રેષ્ઠે, તેના રૂપને મનમાં સ્મરણ કરીને, ઘન જંગલમાં પ્રવેશ કર્યો.
તદ્રૂપમેવ સંસ્મૃત્ય પ્રવિષ્ટો ગહનં વનમ્ । અશોકલતિકામૂલમાસાદ્ય મુનિસત્તમઃ
તેના રૂપને યાદ રાખીને, શ્રેષ્ઠ ઋષિ અશોક લતાના મૂળ પાસે રાત્રે દેવીની રાહ જોઈ રહ્યો.
પ્રતીક્ષમાણો દેવીં તાં તત્રૈવાગમનં નિશિ । સ્થિતોઽત્ર પ્રેમવિકલશ્ચિંતયન્કૃષ્ણવલ્લભામ્
ત્યાં, પ્રેમથી ભરી ગયેલા હૃદયથી, કૃષ્ણની પ્રિયાને ચિંતન કરતાં, તે જંગલમાં ઊભો રહ્યો.
અથ મધ્યનિશાભાગે યુવત્યઃ પરમાદ્ભુતાઃ । પૂર્વં દૃષ્ટ્વાસ્તથાન્યાશ્ચ વિચિત્રાભરણસ્રજઃ
પછી મધ્યરાત્રીના સમયે, અતિ અદભુત યુવતીઓ આવી, કેટલીક પહેલાં જોઈ હતી અને કેટલીક નવી, સૌ સુંદર આભૂષણ અને વણેલાં હારથી સજ્જ હતી.
દૃષ્ટ્વા મનસિ સંભ્રાંતો દંડવત્પતિતો ભુવિ । પરિવાર્ય મુનિં સર્વાસ્તાઃ પ્રવિવિશુઃ શુભાઃ
એમને જોઈને, મુનિનું મન ગભરાઈ ગયું; તે જમીન પર દંડवत્ થઈ પડ્યો, અને એ સૌ શુભ સ્ત્રીઓ મુનિને ઘેરીને અંદર પ્રવેશી ગઈ.
પ્રષ્ટુકામોઽપિ સ મુનિઃ કિંચિત્સ્વાભિમતં પ્રિયમ્ । નાશકત્પ્રેમલાવણ્યપ્રિયભાષાપ્રધર્ષિતઃ
મુનિએ મનમાં કંઈક પ્રિય પૂછવા ઈચ્છ્યું, પણ પ્રેમ, સૌંદર્ય અને મીઠી વાતોથી ઘેરાઈને, તે પૂછી શક્યો નહીં.
અથાગતા મુનિશ્રેષ્ઠં કૃતાંજલિમવસ્થિતમ્ । ભક્તિભારાનતગ્રીવં સવિસ્મયં સસંભ્રમમ્
પછી, એમાંથી એક મુનિશ્રેષ્ઠ પાસે આવી, હાથ જોડીને ઊભી રહી, ભક્તિથી ગળું નમાવેલું, આશ્ચર્ય અને ગભરાહટથી ભરેલી.
સુવિનીતતમં પ્રાહ તત્રૈવ કરુણાન્વિતા । અશોકમાલિની નામ્ના અશોકવનદેવતા
તે ત્યાં ખૂબ નમ્રતા અને દયાથી બોલી; તેનું નામ અશોકમાલિની હતું, અશોકવનની દેવીએ.
અશોકમાલિન્યુવાચ। અશોકકલિકાયાં તુ વસામ્યસ્યાં મહામુને । રક્તાંબરધરા નિત્યં રક્તમાલાનુલેપના
અશોકમાલિનીએ કહ્યું: મહામુનિ, હું આ અશોકવનમાં રહેું છું; હું હંમેશા લાલ વસ્ત્ર, લાલ હાર અને લાલ સુગંધ લગાવું છું.
રક્તસિંદૂરકલિકા રક્તોત્પલવતંસિની । રક્તમાણિક્યકેયૂર મુકુટાદિવિભૂષિતા
લાલ સિંધૂરની કળીઓ, લાલ કમળના મુકુટથી શોભિત, લાલ મણિકાંના કંગણ અને રત્નમુકુટથી સજ્જ છું.
એકદા પ્રિયયા સાર્દ્ધં વિહરંત્યો મધૂત્સવે । તત્રૈવ મિલિતા ગોપબાલિકાશ્ચિત્રવાસસઃ
એક વખત વસંતોત્સવમાં, મારા પ્રિય સાથે આનંદ કરતી, ત્યાં ગોપબાલિકાઓ ભવ્ય વસ્ત્રમાં મળ્યાં.
અહં ચાશોકમાલાભિર્ગોપવેષધરં હરિમ્ । રમારૂપાશ્ચ તાઃ સર્વા ભક્ત્યા સમ્યગપૂજયમ્
હું અશોકના હારથી ગોપવેશમાં રહેલા હરિની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી, અને એ સૌ સ્ત્રીઓ, લક્ષ્મી જેવું તેજ ધરાવતી, ભક્તિથી પૂજા કરી.
તતઃ પ્રભૃતિ ચૈતાસાં મધ્યે તિષ્ઠામિ સર્વદા । ભૂષાભિર્વિવિધાભિશ્ચ તોષયિત્વા રમાપતિમ્
ત્યારેથી, હું હંમેશા એમની વચ્ચે રહી, વિવિધ આભૂષણોથી રામાપતિને પ્રસન્ન કરું છું.
પરાત્પરમહં સર્વં વિજાનામીહ સર્વતઃ । ગોગોપગોપિકાદીનાં રહસ્યં ચાપિ વેદ્મ્યહમ્
હું અહીં બધું જાણું છું, ઊંચું-નીચું; ગાય, ગોપ, અને ગોપિકાઓના રહસ્ય પણ મને ખબર છે.
તવ જિજ્ઞાસિતં સર્વં હૃદિ પ્રત્યભિભાષિતમ્ । તાં દેવીમદ્ભુતાકારામદ્ભુતાનંદદાયિનીમ્
તમે જે પૂછ્યું છે, તે બધું તમારા હૃદયમાં બોલાયું છે; એ અદભુત રૂપવાળી, અદભુત આનંદ આપતી દેવી—
હરેઃ પ્રિયાં હિરણ્યાભાં હીરકોજ્જ્વલમુદ્રિકામ્ । કથં પશ્યામિ લોલાક્ષીં કથં વા તત્પદાંબુજમ્
હરિની પ્રિય, સોનાની જેમ તેજસ્વી, હીરાની ઝળહળતી ઉંગળીવાળી— હું કેવી રીતે એના ચંચળ નેત્રો અને પદપદ્મ જોઈ શકું?
આરાધ્યતેઽતિભક્ત્યેતિ ત્વયા બ્રહ્મન્વિમર્શિતમ્ । તત્ર તે કથયિષ્યામિ વૃત્તાંતં સુમહાત્મનામ્
બ્રાહ્મણ, તમે વિચાર્યું છે કે એ અત્યંત ભક્તિથી પૂજાય છે; ત્યાં હું તને મહાન આત્માઓની વાર્તા કહું છું.
માનસે સરસિ સ્થિત્વા તપસ્તીવ્રમુપેયુષામ્ । જપતાં સિદ્ધમંત્રાંશ્ચ ધ્યાયતાં હરિમીશ્વરમ્
મનના સરોવરમાં રહી, કઠોર તપસ્યા કરતા, સિદ્ધ મંત્રો જપતા અને હરિ ભગવાનનું ધ્યાન કરતા—
મુનીનાં કાંક્ષતાં નિત્યં તસ્યા એવ પદાંબુજમ્ । એકસપ્તતિસાહસ્રં સંખ્યાતાનાં મહૌજસામ્
મુનિઓ, જે હંમેશા એના પદપદ્મની ઇચ્છા રાખે છે, એમા એકાવન હજાર મહા તેજસ્વી હતા.
તત્તેઽહં કથયામ્યદ્ય તદ્રહસ્યં પરં વને
આજે હું તને એ પરમ રહસ્ય અહીં વનમાં કહું છું.
ઈશ્વર ઉવાચ-। તદેકાગ્રમના ભૂત્વા શૃણુ દેવિ વરાનને । આસીદુગ્રતપા નામ મુનિરેકો દૃઢવ્રતઃ
ઈશ્વરે કહ્યું: હવે, મન એકાગ્ર કરીને સાંભળો, દેવિ, તેજસ્વી મુખવાળી; એક દૃઢવ્રત મુનિ હતો, નામ ઉગ્રતપા.
સાગ્નિકો હ્યગ્નિભક્ષશ્ચ ચચારાત્યદ્ભુતં તપઃ । જજાપ પરમં જાપ્યં મંત્રં પંચદશાક્ષરમ્
અગ્નિનું ભોજન કરીને અને અગ્નિને અર્પણ કરીને, તેણે અતિ અદભુત તપસ્યા કરી, અને પંદર અક્ષરવાળો શ્રેષ્ઠ મંત્ર જાપ્યો.
કામમંત્રેણ પુટિતં કામં કામવરપ્રદાત્ । કૃષ્ણાયેતિ પદં સ્વાહા સહિતં સિદ્ધિદં પરમ્
કામમંત્રથી શક્તિભર્યો, ઈચ્છિત વરદાન આપનાર, 'કૃષ્ણાય' શબ્દ 'સ્વાહા' સાથે—આ શ્રેષ્ઠ મંત્ર સફળતા આપે છે.
દધ્યૌ ચ શ્યામલં કૃષ્ણં રાસોન્મત્તં વરોત્સુકમ્ । પીતપટ્ટધરં વેણું કરેણાધરમર્પિતમ્
તે શ્યામ રંગના, રસમાં મસ્ત, શ્રેષ્ઠ વરદાન માટે ઉત્સુક, પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલા, વેણુ હોઠે રાખેલા કૃષ્ણનું ધ્યાન કરતો હતો.
નવયૌવનસંપન્નં કર્ષંતં પાણિના પ્રિયામ્ । એવં ધ્યાનપરઃ કલ્પશતાંતે દેહમુત્સૃજન્
નવું યુવાનપણ ધરાવતો, હાથથી પ્રિયાને નજીક ખેંચતો—આ રીતે ધ્યાનમાં લીન રહી, કલ્પશતના અંતે, તેણે શરીર છોડ્યું.