સુભ્રૂન્નતલતાભંગીં સુકપોલં સુનાસિકમ્ । સુગ્રીવં સુંદરં વક્ષો મનોહર મનોહરમ્
એના ભ્રૂઓ નાજુક લતાની જેમ વળાંક ધરાવે છે, ગાલ સુંદર છે, નાક મનમોહક છે, ગળા સુમેળ છે, છાતી અતિ આકર્ષક અને હૃદયને ગમતી છે.
કિરીટિનં કુંડલિનં કંઠભૂષાવિભૂષિતમ્ । મંજુમંજીરમાધુર્યાદતિસૌંદર્ય વિગ્રહમ્
તે મસ્તક પર મુકુટ અને કાનમાં કુંડલ પહેરેલી છે, ગળામાં ઝળહળતા દાગીના છે, રૂપ અતિ સુંદર છે અને પાયલના મૃદુ અવાજથી મીઠાશથી ભરપૂર છે.
પ્રિયભૃત્યગણારાધ્યં યત્ર સંગીતકપ્રિયમ્ । પૂર્ણબ્રહ્મસદાનંદં શુદ્ધસત્વસ્વરૂપકમ્
પ્રિય સેવકો તેની પૂજા કરે છે, સંગીત અને ગાનને ગમતી છે, પૂર્ણ બ્રહ્માનું સ્વરૂપ છે, સદા આનંદથી ભરેલી અને શુદ્ધ સત્વથી યુક્ત છે.
તસ્યોર્દ્ધ્વે ચાંતરિક્ષે ચ વિષ્ણું સર્વેશ્વરેશ્વરમ્ । અનાદિમાદિચિદ્રૂપં ચિદાનંદં પરં વિભુમ્
તેના ઉપર, આકાશમાં, સર્વે ઈશ્વરોના ઈશ્વર, અનાદિ, ચિત્તનું મૂળ સ્વરૂપ, પરમ આનંદ અને સર્વવ્યાપી વિષ્ણુ છે.
ત્રિગુણાતીતમવ્યક્તં નિત્યમક્ષયમવ્યયમ્ । સમેઘપુંજમાધુર્યસૌંદર્યશ્યામવિગ્રહમ્
તે ત્રણ ગુણોથી પર છે, અવ્યક્ત, શાશ્વત, અક્ષય અને અવિનાશી છે; તેનું રૂપ મેઘના સમૂહ જેવું શ્યામ, મીઠું અને સુંદર છે.
નીલકુંચિતસુસ્નિગ્ધ કેશપાશાતિસુંદરમ્ । અરવિંદદલસ્નિગ્ધ સુદીર્ઘચારુલોચનમ્
તેના વાળ ઘેરા નીલા, વળાંકડા અને ચમકદાર છે, અતિ સુંદર છે; આંખો લાંબી, મનમોહક અને કમળની પાંદડાની જેમ ભીની છે.
કિરીટકુંડલોદ્ગંડ શુદ્ધસત્વાત્મભિર્વૃતમ્ । આત્મારામૈશ્ચ ચિદ્રૂપૈસ્તન્મૂર્તિધ્યાનતત્પરૈઃ
તે શુદ્ધ આત્માવાળાઓથી ઘેરાયેલ છે, મુકુટ, કુંડલ અને ઉદ્ગમ ગાલોથી સજ્જ છે, અને તેની મૂર્તિમાં ધ્યાનમાં લીન, ચિત્ત સ્વરૂપ અને આત્મારામો સાથે છે.
હૃદયારૂઢ તદ્ધ્ય્નૌર્નાસાગ્રન્યસ્તલોચનૈઃ । ક્રિયતેઽહૈતુકીભક્તિઃ કાયહૃદ્વૃત્તિભાષિતૈઃ
તેના ધ્યાનમાં હૃદયથી લીન, નજર નાકના ટોચ પર સ્થિર, તેઓ શરીર, હૃદય, ક્રિયા અને વાણીથી નિઃસ્વાર્થ ભક્તિ કરે છે.
તત્સવ્યે યક્ષગંધર્વસિદ્ધવિદ્યાધરાદિભિઃ । સુકાંતૈરપ્સરઃસંઘૈર્નૃત્યસંગીતતત્પરૈઃ
તેના ડાબા બાજુ યક્ષ, ગંધર્વ, સિદ્ધ, વિદ્યાધર અને અન્ય, સુંદર અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે, નૃત્ય અને સંગીતમાં તત્પર છે.
તદંગભજનં કામં વાંછદ્ભિઃ કૃષ્ણલાલસૈઃ । તદગ્રે વૈષ્ણવૈઃ સર્વૈશ્ચાંતરિક્ષે સુખાસને
કૃષ્ણની સેવા માટે તેની અંગોને ઇચ્છતા, કૃષ્ણ માટે લલાયિત, હાજર છે; અને તેના આગળ, બધા વૈષ્ણવ આકાશમાં આરામથી બેઠા છે.
પ્રહ્લાદનારદાદ્યૈશ્ચ કુમારશુકવૈષ્ણવૈઃ । જનકાદ્યૈર્લસદ્ભાવૈર્હૃદ્બાહ્ય સ્ફૂર્તિતત્પરૈઃ
પ્રહલાદ, નારદ અને અન્ય, કુમાર, શુક, વૈષ્ણવ, જનક અને અન્ય, તેજસ્વી ભાવથી, અંદર અને બહાર તેની પ્રભામાં લીન છે.
પુલકાકુલસર્વાંગૈઃ સ્ફુરત્પ્રેમસમાકુલૈઃ । રહસ્યામૃતસંસિક્તૈરર્દ્ધયુગ્માક્ષરો મનુઃ
તેમના આખા શરીર પર રોમાંચ છે, પ્રેમથી ભરપૂર છે, ગુપ્ત અમૃતથી સ્નાત છે, અને અર્ધ-અક્ષર મંત્રનો જાપ કરે છે.
મંત્રચૂડામણિઃ પ્રોક્તઃ સર્વમંત્રૈકકારણમ્ । સર્વદેવસ્ય મંત્રાણાં કૈશોરં મંત્રહેતુકમ્
આ મંત્રને મંત્રોના શિરોમણિ કહેવાય છે, બધા મંત્રોનું એકમાત્ર કારણ છે, સર્વ દેવોના મંત્રોનું મૂળ છે અને યુવાન મંત્રોનું આધાર છે.
સર્વકૈશોરમંત્રાણાં હેતુશ્ચૂડામણિર્મનુઃ । જપં કુર્વંતિ મનસા પૂર્ણપ્રેમસુખાશ્રયાઃ
આ શિરોમણિ મંત્ર બધા યુવાન મંત્રોનું કારણ છે; તેઓ તેને મનથી જાપ કરે છે, પૂર્ણ પ્રેમના આનંદમાં લીન છે.
વાંછંતિ તત્પદાંભોજે નિશ્ચલં પ્રેમસાધનમ્ । તદ્બાહ્યે સ્ફટિકાદ્યુચ્ચ પ્રાવારે સુમનોહરે
તેઓ એ કમળપદ માટે લલાયિત છે, જે અડગ પ્રેમ પ્રાપ્ત કરવાનો સાધન છે; બહાર, સ્ફટિક અને અન્ય ઊંચા મંડપો અતિ સુંદર છે.
કુંકુમૈઃ સિતરક્તાદ્યૈશ્ચતુર્દિક્ષુ સમાકુલૈઃ । શુક્લં ચતુર્ભુજં વિષ્ણું પશ્ચિમે દ્વારપાલકમ્
ચારે બાજુ કુંકુમ, સફેદ અને લાલ પાવડરનાં ઢગલા છે; પશ્વિમ બાજુ, સફેદ, ચાર હાથવાળો વિષ્ણુ દ્વારપાલ તરીકે ઊભો છે.
શંખચક્રગદાપદ્મકિરીટાદિ વિભૂષિતમ્ । રક્તં ચતુર્ભુજં પદ્મશંખચક્રગદાયુધમ્
તે શંખ, ચક્ર, ગદા, કમળ, મુકુટ અને અન્ય આભૂષણોથી સજ્જ છે; લાલ રંગનો, ચાર હાથવાળો, કમળ, શંખ, ચક્ર અને ગદા હથિયાર ધરાવે છે.
કિરીટકુંડલોદ્દીપ્ત દ્વારપાલકમુત્તરે । ગૌરં ચતુર્ભુજં વિષ્ણું શુખચક્રગદાયુધમ્
ઉત્તર દ્વાર પર, મુકુટ અને કુંડલથી તેજસ્વી દ્વારપાલ ઊભો છે; ગૌરવર્ણ, ચાર હાથવાળો વિષ્ણુ, શંખ, ચક્ર અને ગદા હથિયાર ધરાવે છે.
કિરીટકુંડલાદ્યૈશ્ચ શોભિતં વનમાલિનમ્ । પૂર્વદ્વારે દ્વારપાલં ગૌરં વિષ્ણું પ્રકીર્તિતમ્
મસ્તક પર મુકુટ, કાનમાં કુંડળ અને બીજા ગહનાથી શોભિત, વનફૂલની માળા પહેરેલા, પૂર્વ દ્વાર પર દ્વારપાલ તરીકે ઊભેલા, ગૌરવર્ણના, જેનું નામ વિષ્ણુ છે.
કૃષ્ણવર્ણં ચતુર્બાહું શંખચક્રાદિભૂષણમ્ । દક્ષિણદ્વારપાલં તુ શ્રીવિષ્ણુંકૃષ્ણવર્ણકમ્
કાળાં રંગના, ચાર હાથ ધરતા, શંખ, ચક્ર અને બીજા ચિહ્નોથી સજ્જ, દક્ષિણ દ્વાર પર દ્વારપાલ તરીકે ઊભેલા, શ્રી વિષ્ણુ, કાળાં વર્ણના.
શ્રીકૃષ્ણચરિતં હ્યેતદ્યઃ પઠેત્પ્રયતઃ શુચિઃ । શૃણુયાદ્વાપિ યો ભક્ત્યા ગોવિંદે લભતે રતિમ્
જે શुद्ध અને ભક્તિપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણની કથા વાંચે છે, અથવા શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળે છે, તે ગોવિંદમાં પ્રેમ પામે છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે કૃષ્ણચરિતે સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં કૃષ્ણની કથાનો સત્તરમો અધ્યાય અહીં પૂર્ણ થાય છે.
શ્રીદેવ્યુવાચ- ભગવન્સર્વભૂતેશ સર્વાત્મન્સર્વસંભવ । દેવેશ્વર મહાદેવ સર્વજ્ઞ કરુણાકર
શ્રીદેવી બોલી: હે ભગવાન, સર્વ જીવોના સ્વામી, સર્વમાં રહેલા, સર્વનો ઉદભવ, દેવોના દેવ, મહાદેવ, સર્વજ્ઞ, દયાના સાગર,
ત્વયાનુકંપિતૈવાહં ભૂયોઽપ્યાહાનુકંપયા । ત્રૈલોક્યમોહના મંત્રાસ્ત્વયા મે કથિતાઃ પ્રભો
તમારી કૃપાથી જ હું ફરીથી બોલી શકી છું; હે પ્રભુ, તમે મને ત્રણ લોકને મોહી લેતા મંત્રો કહ્યા છે.
તેન દેવેન ગોપીભિર્મહામોહનરૂપિણા । કેન કેન વિશેષણ ચિક્રીડે તદ્વદસ્વ મે
તે દેવ, મહામોહન રૂપે, ગોપીઓ સાથે કઈ કઈ વિશેષતાઓથી રમ્યા? એ મને કહો.
મહાદેવ ઉવાચ। એકદા વાદયન્વીણાં નારદો મુનિપુંગવઃ । કૃષ્ણાવતારમાજ્ઞાય પ્રયયૌ નંદગોકુલમ્
મહાદેવ બોલ્યા: એક વખત, વીણા વગાડતા, મહામુનિ નારદે કૃષ્ણના અવતાર વિશે જાણ્યું અને નંદના ગોકુલમાં ગયા.
ગત્વા તત્ર મહાયોગમયેશં વિભુમચ્યુતમ્ । બાલનાટ્યધરં દેવદર્શનં નંદવેશ્મનિ
ત્યાં પહોંચીને, મહાયોગી, સર્વશક્તિમાન, અચ્યૂત ભગવાનને, બાળલિલામાં તલિન, નંદના ઘરમાં દેવદૃશ્ય રૂપે જોયા.
સુકોમલપટાસ્તીર્ણહેમપર્યંકિકોપરિ । શયાનં ગોપકન્યાભિઃ પ્રેક્ષમાણં સદા મુદમ્
સુકોમળ કપડાંથી સજ્જ, સોનાની પલંગ પર શયાન, ગોપી કન્યાઓ હંમેશા આનંદથી તેમને જોયા કરે છે.
અતીવ સુકુમારાંગં મુગ્ધં મુગ્ધવિલોકનમ્ । વિસ્રસ્તનીલકુટિલકુંતલાવનિમંડલમ્
અતિ સુકુમાર શરીર, નિર્દોષ અને મોહક નજર, છૂટેલા, ઘણા, વાંકડા, કાળા વાળથી ચહેરા આસપાસ પ્રકાશ ફેલાય છે.
કિંચિત્સ્મિતાંકુરવ્યંજદેકદ્વિરદકુડ્મલમ્ । સ્વપ્રભાભિર્ભાસયંતં સમંતાદ્ભવનોદરમ્
હલકાં સ્મિતથી, હાથીના સૂંડના કળની જેમ, તેમના પ્રકાશથી ઘરનું આંતર ભાગ ઝળહળે છે.