તસ્માત્સર્વાત્મના દેવિ હૃદિસ્થં તદ્વનં કુરુ । વૃંદાવનવિહારેષુ કૃષ્ણં કૈશોરવિગ્રહમ્
માટે, દેવી, તું તારા સમગ્ર મનથી એ વનને તારા હૃદયમાં વસાવજે—એ વન એટલે વૃંદાવન, જ્યાં કિશોર રૂપે કૃષ્ણ રમતો આનંદ કરે છે.
કાલિંદી ચાકરોદ્યસ્ય કર્ણિકાયાં પ્રદક્ષિણામ્ । લીલાનિર્વાણગંભીરં જલં સૌરભમોહનમ્
ત્યાં યમુના એ કમળની મધ્યમાં ફરતી ફરતી જાય છે, એની લહેરો રમૂજી અને ઊંડા રહસ્યથી ભરેલી છે, અને એનું સુગંધ સૌને મોહી લે છે.
આનંદામૃત તન્મિશ્રમકરંદઘનાલયમ્ । પદ્મોત્પલાદ્યૈઃ કુસુમૈર્નાનાવર્ણસમુજ્જવલમ્
એ પાણી આનંદના અમૃતથી ભળેલું છે, જ્યાં હંસો વસે છે, અને આસપાસ વિવિધ રંગના કમળ, નીલોત્પલ અને અનેક ફૂલોની ઝાંખી છે.
ચક્રવાકાદિવિહગૈર્મંજુનાનાકલસ્વનૈઃ । શોભમાનં જલં રમ્યં તરંગાતિમનોરમમ્
ચક્રવાક અને બીજા પક્ષીઓની મધુર કલરવથી એ મનોહર પાણી વધુ સુંદર લાગે છે, એની તરંગો મનને આનંદ આપે છે.
તસ્યોભયતટી રમ્યા શુદ્ધકાંચનનિર્મિતા । ગંગાકોટિગુણા પ્રોક્તા યત્ર સ્પર્શવરાટકઃ
એના બંને કાંઠા ખુબ જ સુંદર છે, શુદ્ધ સોનાથી બનેલા છે, અને ગંગાથી કરોડો ગણી મહાન કહેવાય છે, જ્યાં સ્પર્શથી બધું સોનુ થાય એવું પથ્થર છે.
કર્ણિકાયાં કોટિગુણો યત્ર ક્રીડારતો હરિઃ । કાલિંદીકર્ણિકા કૃષ્ણમભિન્નમેકવિગ્રહમ્
કમળની મધ્યમાં હરિ અણગણિત આનંદથી રમે છે; યમુના અને કમળનું મધ્ય—બન્ને કૃષ્ણથી અલગ નથી, એ એકરૂપ છે.
પાર્વત્યુવાચ। ગોવિંદસ્ય કિમાશ્ચર્યં સૌંદર્યાકૃતવિગ્રહ । તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ કથયસ્વ દયાનિધે
પાર્વતીએ પૂછ્યું: ગોવિંદ તો સૌંદર્યથી ભરપૂર છે, એમાં શું આશ્ચર્ય છે? હું એના વિષે વધુ સાંભળવા ઈચ્છું છું—કૃપાળુ, મને કહો.
ઈશ્વર ઉવાચ। મધ્યે વૃંદાવને રમ્યે મંજુમંજીરશોભિતે । યોજનાશ્રિતસદ્વૃક્ષ શાખાપલ્લવમંડિતે
ઈશ્વરે કહ્યું: મધુર ઘૂઘવાટથી ગુંજતું સુંદર વૃંદાવન, જ્યાં યોજન સુધી વિસ્તરેલા ઉંચા વૃક્ષો છે અને શાખા-પાંદડીઓથી ભરપૂર છે—
તન્મધ્યે મંજુભવને યોગપીઠં સમુજ્જવલમ્ । તદષ્ટકોણનિર્માણં નાનાદીપ્તિમનોહરમ્
એના મધ્યમાં એક સુંદર વન છે, જ્યાં તેજસ્વી યોગપીઠ છે, આઠ કોનાથી બનેલું, અને વિવિધ પ્રકાશથી ઝગમગતું છે.
તસ્યોપરિ ચ માણિક્યરત્નસિંહાસનં શુભમ્ । તસ્મિન્નષ્ટદલં પદ્મં કર્ણિકાયાં સુખાશ્રયમ્
એના ઉપર મણિ અને રત્નોથી બનેલું ભવ્ય સિંહાસન છે; એ પર આઠ પાંદડાવાળું કમળ છે, અને એના મધ્યમાં સુખદાયક સ્થાન છે.
ગોવિંદસ્ય પરં સ્થાનં કિમસ્ય મહિમોચ્યતે । શ્રીમદ્ગોવિંદમંત્રસ્થ બલ્લવીવૃંદસેવિતમ્
એ જ ગોવિંદનું પરમ સ્થાન છે—એની મહિમા શું વર્ણવાય? ત્યાં શ્રીમદ્ ગોવિંદ મંત્ર વસે છે, અને ગોપીઓએ તેની સેવા કરે છે.
દિવ્યવ્રજવયોરૂપં કૃષ્ણં વૃંદાવનેશ્વરમ્ । વ્રજેંદ્રં સંતતૈશ્વર્યં વ્રજબાલૈકવલ્લભમ્
ત્યાં દિવ્ય વ્રજરૂપે કૃષ્ણ વૃંદાવનના સ્વામી છે, વ્રજના રાજા છે, સદા ઐશ્વર્યથી ભરપૂર છે અને વ્રજના ગોપબાળકોના એકમાત્ર પ્રિય છે.
યૌવનોદ્ભિન્નકૈશોરં વયસાદ્ભુતવિગ્રહમ્ । અનાદિમાદિં સર્વેષાં નંદગોપપ્રિયાત્મજમ્
એનું રૂપ યુવાનીના આરંભે, કિશોરાવસ્થાથી ઉદ્ભવેલું છે, બધાનો આરંભ અને અંત છે જ નહીં, અને એ નંદગોપનો પ્રિય પુત્ર છે.
શ્રુતિમૃગ્યમજં નિત્યં ગોપીજનમનોહરમ્ । પરંધામ પરં રૂપં દ્વિભુજં ગોકુલેશ્વરમ્
જેને વેદો શોધે છે, જે જન્મરહિત અને શાશ્વત છે, ગોપીઓના મનને મોહી લે છે, પરમ ધામ છે, પરમ રૂપ છે, બે હાથવાળો ગોકુલનો સ્વામી છે.
બલ્લવીનંદનં ધ્યાયેન્નિર્ગુણસ્યૈકકારણમ્ । સુશ્રીમંતં નવં સ્વચ્છં શ્યામધામમનોહરમ્
એ ગોપીઓના આનંદદાતા, ગુણરહિતનો એકમાત્ર કારણ, સુંદર, હંમેશા તાજું, શુદ્ધ, શ્યામવર્ણ અને મનોહર એવા ભગવાનનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.
નવીનનીરદશ્રેણી સુસ્નિગ્ધં મંજુકુંડલમ્ । ફુલ્લેંદીવરસત્કાંતિ સુખસ્પર્શં સુખાવહમ્
નવા મેઘમાળા જેવો શ્યામવર્ણ, તેજસ્વી અને સુંદર કુંડળો, ફૂલેલા નીલકમળ જેવી કાંતિ, સ્પર્શે આનંદદાયક અને સુખ આપનાર છે.
દલિતાંજનપુંજાભ ચિક્કણં શ્યામમોહનમ્ । સુસ્નિગ્ધનીલકુટિલાશેષસૌરભકુંતલમ્
એનું રૂપ વિખૂટા કાજળના ગાઢ રંગ જેવું, ચોખ્ખું, શ્યામ અને મોહક છે, અને એના વાળ ઘણા, નિલા, વળાંકડિયા અને સુગંધથી ભરપૂર છે.
તદૂર્ધ્વં દક્ષિણે કાલે શ્યામચૂડામનોહરમ્ । નાનાવર્ણોજ્જ્વલં રાજચ્છિખંડિદલમંડિતમ્
એના ઉપર, જમણી બાજુએ, શ્યામ રંગનો સુંદર મસ્તકમણિ છે, જે અનેક રંગોથી ઝગમગે છે અને રાજસી મોરપાંખથી શોભે છે.
મંદારમંજુગોપુચ્છાચૂડં ચારુવિભૂષણમ્ । ક્વચિદ્બૃહદ્દલશ્રેણી મુકુટેનાભિમંડિતમ્
ક્યારેક મન્દારનાં ફૂલો અને મોરપાંખથી શોભતા સુંદર મુકડા પહેરેલા, ક્યારેક વિશાળ લીલાં પાંદડાંની પાંખડીથી શણગારેલા, એ રૂપ અતિ મોહક લાગે છે.
અનેકમણિમાણિક્યકિરીટભૂષણં ક્વચિત્ । લોલાલકવૃતં રાજત્કોટિચંદ્રસમાનનમ્
ક્યારેક અનેક રત્નો અને લાલ મણિથી શોભતા મુકડા પહેરેલા, ખુલ્લા અને લહેરાતા વાળથી સજ્જ, ચાંદીના પર્વત પરના ચંદ્ર જેવું તેજસ્વી ચહેરું.
કસ્તૂરીતિલકં ભ્રાજન્મંજુગોરોચનાન્વિતમ્ । નીલેંદીવરસુસ્નિગ્ધ સુદીર્ઘદલલોચનમ્
કસ્તૂરીનું તિલક અને તેજસ્વી પીળા રંગથી શોભિત, નીલ કમળ જેવી લંબાયેલી, ભીની અને મનોહર આંખો ધરાવનાર.
આનૃત્યદ્ભ્રૂલતાશ્લેષસ્મિતં સાચિ નિરીક્ષણમ્ । સુચારૂન્નતસૌંદર્ય નાસાગ્રાતિ મનોહરમ્
નૃત્ય કરતી ભ્રૂઓ સાથે મૃદુ સ્મિત, તિરછા નજરથી જોઈ રહેલા, અને ઊંચા, સુંદર અને મોહક નાકના ટોચથી યુક્ત.
નાસાગ્રગજમુક્તાંશુ મુગ્ધીકૃત જગત્ત્રયમ્ । સિંદૂરારુણસુસ્નિગ્ધાધરૌષ્ઠસુમનોહરમ્
નાકના ટોચે હાથી જેવી મુક્તાની કિરણ, ત્રણેય લોકને મોહી લે તેવી, અને સિંધૂર જેવાં લાલ, કોમળ અને અતિ મનોહર હોઠ.
નાનાવર્ણોલ્લસત્સ્વર્ણમકરાકૃતિકુંડલમ્ । તદ્રશ્મિપુંજસદ્ગંડ મુકુરાભલસદ્દ્યુતિમ્
વિવિધ રંગના તેજસ્વી સોનાના મકરાકૃતિ કાનના કુંડળ, જેમના કિરણો ગાલે ચમકતા દર્પણ જેવી ઝળહળાટ આપે છે.
કર્ણોત્પલસુમંદારમકરોત્તંસ ભૂષિતમ્ । શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં મુક્તાહારસ્ફુરદ્ગલમ્
કાન પર કમળ અને મન્દાર ફૂલો તથા મકરાકૃતિ શણગાર, છાતી પર શ્રીવત્સ અને કૌસ્તુભની છાપ, અને ગળે મુક્તાની માળા ઝળકે છે.
વિલસદ્દિવ્યમાણિક્યં મંજુકાંચન મિશ્રિતમ્ । કરે કંકણકેયૂરં કિંકિણીકટિશોભિતમ્
દિવ્ય રત્નો અને સુંદર સોનાથી શોભિત, હાથમાં કંકણ અને બાંયમાં કયૂર, કમરે કિંકિણીયાળું વળય પહેરેલું.
મંજુમંજીરસૌંદર્ય્યશ્રીમદંઘ્રિ વિરાજિતમ્ । કર્પૂરાગુરુકસ્તૂરીવિલસચ્ચંદનાદિકમ્
પગમાં મનોહર પાયલની સુંદરતા ઝળકે છે, અને કપૂર, અગર, કસ્તૂરી તથા ચંદનાદિ સુગંધથી મહેકે છે.
ગોરોચનાદિસંમિશ્ર દિવ્યાંગરાગચિત્રિતમ્ । સ્નિગ્ધપીતપટી રાજત્પ્રપદાંદોલિતાંજનમ્
ગોરોચનાદિ સુગંધિત દિવ્ય અંગરાગથી શોભિત, કોમળ પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, ચમકતા પગરખાં અને પગે કાજળથી શણગારેલા.
ગંભીરનાભિકમલં રોમરાજીનતસ્રજમ્ । સુવૃત્તજાનુયુગલં પાદપદ્મમનોહરમ્
ગંભીર કમળ જેવી નાભિ, સરસ વાળની રેખા, સુંદર ગોળ ઘૂંટણ અને કમળ જેવા મનોહર પગ.
ધ્વજવજ્રાંકુશાંભોજ કરાંઘ્રિ તલશોભિતમ્ । નખેંદુ કિરણશ્રેણી પૂર્ણબ્રહ્મૈકકારણમ્
હાથપગની તળીએ ધ્વજ, વજ્ર, અંકુશ અને કમળનાં ચિહ્નો શોભે છે, નખ ચાંદની કિરણની પંક્તિ જેવી ઝળકે છે, અને એ સર્વબ્રહ્મનું એકમાત્ર કારણ છે.