યથાકથંચિદ્રામસ્ય કર્તવ્યં સ્મરણં પરમ્ । યેન પ્રાપ્નોતિ પરમં પદં દેવાદિદુર્લભમ્
રામનું સ્મરણ જે રીતે પણ થાય, તે શ્રેષ્ઠ સ્મરણ કરવું જોઈએ, જેના દ્વારા પરમ પદ મળે છે, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.
તચ્ચિત્રં વીક્ષ્ય મુનયઃ કૃતાર્થં મેનિરે નિજમ્ । યદ્રામચરણપ્રેક્ષા કરસ્પર્શપવિત્રિતમ્
આ અદભુત ઘટના જોઈને, ઋષિઓએ પોતાને ધન્ય માન્યા, કેમ કે તેઓએ રામના પાદ દર્શન કર્યા અને તેમના હસ્ત સ્પર્શથી પવિત્ર થયા.
ગતે તસ્મિન્સુરે સ્વર્ગં હયરૂપધરે પુરા । ઉવાચ રામસ્તપસાં નિધીન્વેદવિદુત્તમાન્
જે દેવ ઘોડાની રૂપમાં સ્વર્ગ ગયો, તે સમયે રામે વેદમાં પારંગત અને તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઋષિઓને કહ્યું.
કિં કર્તવ્યં મયાબ્રહ્મન્હયો નષ્ટો ગતઃ સુખમ્ । હોમઃ કથં પુરોભાવી સર્વદૈવતતર્પકઃ
બ્રાહ્મણ, હવે હું શું કરું? ઘોડો ગુમ થઈ ગયો અને સુખમાં છે. હવે સર્વ દેવોને તૃપ્ત કરતો યજ્ઞ કેવી રીતે પૂર્ણ કરું?
યથા સ્યાત્સુરસંતૃપ્તિર્યથા મે મખ ઉત્તમઃ । તથા કુર્વંતુ મુનયો યથા મે સ્યાદ્વિધિશ્રુતમ્
મુનિઓ એ રીતે કાર્ય કરે, જેથી દેવો સંપૂર્ણ તૃપ્ત થાય અને મારું યજ્ઞ શ્રેષ્ઠ બને, અને જે શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે તે પ્રમાણે થાય.
ઇતિ વાક્યં સમાશ્રુત્ય જગાદ મુનિસત્તમઃ । વસિષ્ઠઃ સર્વદેવાનાં ચિત્તાભિજ્ઞાનકોવિદઃ
આ શબ્દો સાંભળી, સર્વ દેવોના મન જાણતા અને શ્રેષ્ઠ ઋષિ વસિષ્ઠે બોલ્યા.
કર્પૂરમાહર ક્ષિપ્રં યેન દેવાઃ સ્વયં પુરા । પ્રાપ્ય હવ્યં ગ્રહીષ્યંતિ મદ્વાક્યપ્રેરિતાધુના
ઝલદી કપૂર લાવો, જેના દ્વારા પહેલાં દેવોએ સ્વયં હવ્ય ગ્રહણ કર્યું હતું; હવે મારા આજ્ઞાથી તેઓ તેને સ્વીકારશે.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રામઃ ક્ષિપ્રમુપાહરત્ । કર્પૂરં બહુદેવાનાં પ્રીત્યર્થં બહુશોભનમ્
આ શબ્દો સાંભળી, રામે અનેક દેવોની પ્રસન્નતા માટે સુંદર અને ઘણું કપૂર ઝડપથી લાવ્યું.
તદા મુનિઃ પ્રહૃષ્ટાત્મા દેવાનાહ્વયદદ્ભુતાન્ । તે સર્વે તત્ક્ષણાત્પ્રાપ્તાઃ સ્વપરીવારસંવૃતાઃ
પછી ઋષિ આનંદથી ભરાઈ, અદભુત દેવોને બોલાવ્યા; બધા દેવો પોતાના પરિવાર સાથે તત્ક્ષણે આવી ગયા.
શેષ ઉવાચ- પરિસ્વાદન્ક્રતૌ તૃપ્તિં ન પ્રાપ સુરસંયુતઃ
શેષે કહ્યું: યજ્ઞમાં હવ્યનો સ્વાદ લીધા પછી પણ દેવો તૃપ્ત થયા નહીં.
નારાયણો મહાદેવો બ્રહ્મા તત્ર ચતુર્મુખઃ । વરુણશ્ચ કુબેરશ્ચ તથાન્યે લોકપાલકાઃ
નારાયણ, મહાદેવ, ચાર મુખવાળો બ્રહ્મા, વરુણ, કુબેર અને બીજા લોકપાલો ત્યાં હાજર હતા.
તત્રાસ્વાદ્ય હવિઃ સ્નિગ્ધં વસિષ્ઠેન પરિષ્કૃતમ્ । તત્ર પુનર્હિ વિપ્રેંદ્રાઃ ક્ષુધાર્તાઇવ ભોજનાત્
વસિષ્ઠે તૈયાર કરેલું સુગંધિત હવ્ય ત્યાં દેવોએ સ્વાદ લીધું, છતાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો ભૂખ્યા જ રહ્યા, જાણે ભોજનથી પણ તૃપ્તિ ન મળી.
સર્વાન્દેવાંશ્ચ સંતર્પ્ય હવિષા કરુણાનિધિઃ । વસિષ્ઠપ્રેરિતઃ સર્વમિતિ કર્તવ્યમાચરત્
કરુણાના સાગરએ, બધા દેવતાઓને હવનથી તૃપ્ત કરી, વશિષ્ઠની today પ્રમાણે બધું યોગ્ય રીતે કર્યું.
બ્રાહ્મણાદાનસંતુષ્ટા હવિસ્તુષ્ટાઃ સુરાવરાઃ । તૃપ્તાઃ સર્વે સ્વકં ભાગં ગૃહીત્વા સ્વાલયં યયુઃ
બ્રાહ્મણોને દાન અને હવનથી શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ ખુશ થયા; બધા પોતપોતાનો ભાગ લઈને પોતાના ઘર ગયા.
ઋષિભ્યો હોતૃમુખ્યેભ્યઃ પ્રાદાદ્રાજ્યં ચતુર્દિશમ્ । સંતુષ્ટાસ્તે દ્વિજારામમાશીર્ભિરદદુઃ શુભમ્
મુખ્ય ઋષિ અને યજ્ઞકર્તાઓને રાજયના ચાર દિશાઓ આપી, તેઓ ખુશ થઈને રાજાને શુભ આશીર્વાદ આપ્યા.
પૂર્ણાહુતિં તતઃ કૃત્વા વસિષ્ઠઃ પ્રાહ સુસ્ત્રિયઃ । વર્ધાપયંતુ ભૂમીશં યાગપૂર્તિકરં પરમ્
પછી, પૂર્ણાહુતિ કર્યા પછી, વશિષ્ઠે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી કહ્યું: 'મહારાજને, યજ્ઞ અને દાનમાં શ્રેષ્ઠ, સન્માન આપો.'
તદ્વાક્યં તાઃ સ્ત્રિયઃ શ્રુત્વા લાજૈરવાકિરન્મુદા । લાવણ્યજિતકંદર્પં મહામણિવિભૂષિતમ્
આ શબ્દો સાંભળીને, સ્ત્રીઓ આનંદથી લાજથી મહારાજ પર છાંટ્યા, જે સૌંદર્યમાં કામદેવને પણ હરાવે છે અને મોટા રત્નોથી શોભાયમાન છે.
તતોઽવભૃથસ્નાનાર્થં પ્રેરયામાસ ભૂમિપમ્ । યયૌ રામઃ સહસ્વીયૈઃ સરયૂતીરમુત્તમમ્
પછી, યજ્ઞના અંતે અવભૃથ સ્નાન માટે રાજાને મોકલવામાં આવ્યો; રામ પોતાની રાણીઓ સાથે શ્રેષ્ઠ સરયૂના કાંઠે ગયા.
અનેકરાજકોટીભિઃ પરીતઃ પાદચારિભિઃ । જગામ સ સરિચ્છ્રેષ્ઠાં પક્ષિવૃંદસમાકુલામ્
અગણિત રાજાઓના પગપાળા ઘેરાયેલા, તે પંખીઓથી ભરેલી શ્રેષ્ઠ નદી તરફ આગળ વધ્યા.
તારાપતિરિવ સ્વાભિર્ભાર્યાભિર્વૃત ઉત્પ્રભઃ । વિરોચતે તથા તદ્વદ્રામો રાજગણૈર્વૃતઃ
જેમ તારાઓના સ્વામી પોતાની પત્નીઓથી ઘેરાઈને તેજસ્વી દેખાય છે, એ રીતે રામ પણ રાજાઓના સમૂહમાં શોભાયમાન હતા.
તદુત્સવં સમાજ્ઞાય યયુર્લોકાસ્ત્વરાયુતાઃ । સીતાપતિમુખાલોકનિશ્ચલીભૂતલોચનાઃ
એ ઉત્સવ જાણીને, અનેક લોકો ત્વરાથી ત્યાં પહોંચ્યા, તેમનાં આંખો સીતાના પતિ પર અટકી રહી.
રાજેંદ્રં સીતયા સાકં ગચ્છંતં સરિતં પ્રતિ । વિલોક્ય મુદિતા લોકાશ્ચિરં દર્શનલાલસાઃ
રાજા સીતાની સાથે નદી તરફ જતા જોઈ, લોકો, જે લાંબા સમયથી દર્શન માટે આતુર હતા, આનંદિત થયા.
અનેક નટગંધર્વા ગાયંતો યશ ઉજ્જ્વલમ્ । અનુજગ્મુર્મહીશાનં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્
અનેક કલાકારો અને ગંધર્વો, તેની તેજસ્વી યશ ગાઈને, બધા લોકોએ સન્માનિત મહીશાને અનુસરી રહ્યા.
નર્તક્યસ્તત્ર નૃત્યંત્યઃ ક્ષોભયંત્યઃ પતેર્મનઃ । જલયંત્રૈશ્ચ સિંચંત્યો યયુઃ શ્રીરામસેવનમ્
ત્યાં નૃત્યકારોએ નૃત્ય કર્યું, રાજાના મનને આનંદિત કર્યું, અને પાણીના યંત્રથી રામની સેવા માટે તેને છાંટ્યા.
મહારાજં વિલિપંત્યો હરિદ્રા કુંકુમાદિભિઃ । પરસ્પરં પ્રલિપંત્યો મુદં પ્રાપુર્મહત્તરામ્
મહારાજને હળદર, કુંકુમ અને અન્ય વસ્તુઓથી લિપ્યા, અને એકબીજાને પણ લિપતા, તેમનો આનંદ વધુ વધ્યો.
કુચયુગ્મોપરિન્યસ્તમુક્તાહારસુશોભિતાઃ । શ્રવણદ્વંદ્વસંમૃષ્ટસ્વર્ણકુંડલલક્ષિતાઃ
મોતીની હાર કૂચ પર શોભતી, બંને કાનમાં સોનાની કુંડલથી શણગારેલી, તે સ્ત્રીઓ તેજસ્વી દેખાતી.
અનેકનરનારીભિઃ સંકીર્ણં માર્ગમાચરન્ । યથાવત્સરિતં પ્રાપ શિવપુણ્યજલાપ્લુતામ્
અગણિત પુરુષો અને સ્ત્રીઓથી ભરેલા માર્ગે ચાલીને, તે યોગ્ય રીતે શિવના પવિત્ર જળથી પવિત્ર થયેલી નદી પર પહોંચ્યા.
તત્ર ગત્વા સ વૈદેહ્યા રામઃ કમલલોચનઃ । પ્રવિવેશ જલં પુણ્યં વસિષ્ઠાદિભિરન્વિતઃ
ત્યાં, વૈદેહી સાથે પહોંચીને, કમળની આંખો ધરાવનાર રામ, વશિષ્ઠ અને અન્ય સાથે પવિત્ર જળમાં પ્રવેશ્યા.
અનુપ્રવિવિશુઃ સર્વે રાજાનો જનતાસ્તથા । તત્પાદરજસા પૂતજલં લોકૈકવંદિતમ્
બધા રાજાઓ અને લોકો પણ એ જ રીતે, તેના પગની ધૂળથી પવિત્ર અને આખા વિશ્વમાં પૂજાયેલી નદીમાં પ્રવેશ્યા.
પરસ્પરં પ્રસિંચંતો જલયંત્રૈર્મનોરમૈઃ । સુશોણનયનાઃ સર્વે હર્ષં પ્રાપુર્મનોધિકમ્
પાણીના આનંદદાયી યંત્રથી એકબીજાને છાંટતા, બધાની આંખો આનંદથી લાલ થઈ, અને મનથી વધુ આનંદ અનુભવ્યો.