ઇત્યુક્તવતિ ભૂમીશે રામે કુંભોદ્ભવો મુનિઃ । કરવાલં ચાભિમંત્ર્ય દદૌ રામકરે મુનિઃ
રામ, ભૂમિના સ્વામી, એમ બોલ્યા પછી, કુંભથી જન્મેલા મુનિએ તલવારને પવિત્ર કરી, રામના હાથમાં આપી.
કરવાલે ધૃતે સ્પૃષ્ટે રામેણ સ હયઃ ક્રતૌ । પશુત્વં તુ વિહાયાશુ દિવ્યરૂપમપદ્યત
રામે તલવાર પકડી અને સ્પર્શ કરતાં, યજ્ઞમાં ઘોડાએ તરત જ પશુ સ્વરૂપ છોડીને દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું.
વિમાનવરમારૂઢશ્ચાપ્સરોભિઃ સમંતતઃ । ચામરૈર્વીજ્યમાનશ્ચ વૈજયંત્યા વિભૂષિતઃ
દિવ્ય વિમાન પર બેસી,四પસરો સાથે四,四ચામરથી પંખા કરવામાં四,四વૈજયંતી માળા પહેરી四.
તદા તં વાજિતાં ત્યક્ત્વા દિવ્યરૂપધરં વરમ્ । વીક્ષ્ય લોકાઃ ક્રતૌ સર્વે વિસ્મયં પ્રાપ્નુવંસ્તદા
પછી, યજ્ઞમાં બધા લોકોએ, ઘોડાનું સ્વરૂપ છોડીને દિવ્ય રૂપ ધારણ કરેલા શ્રેષ્ઠ પ્રાણીને જોઈ, આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા.
તદા રામઃ સ્વયં જાનઞ્જ્ઞાપયન્સર્વતો નરાન્ । પપ્રચ્છ દિવ્યરૂપં તં સુરં પરમધાર્મિકઃ
પછી રામે પોતે જાણીને, બધા લોકોને જાણકારી આપી, અને તે દિવ્ય સ્વરૂપ ધરાવનાર, સર્વોત્તમ ધર્મી વ્યક્તિને પૂછ્યું.
કસ્ત્વં દિવ્યવપુઃ પ્રાપ્તઃ કસ્માત્ત્વં વાજિતાં ગતઃ । કથં સુરસ્ત્રીસહિતઃ કિં ચિકીર્ષસિ તદ્વદ
તમે કોણ છો, જે દિવ્ય રૂપ પામ્યા છો? તમે ઘોડા કેમ બન્યા? દેવ સ્ત્રીઓ સાથે અહીં કેમ છો? શું કરવા ઈચ્છો છો? મને કહો.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા દેવઃ પ્રોવાચ ભૂમિપમ્ । હસન્મેઘરવાં વાણીમવદત્સુમનોહરામ્
રામના શબ્દો સાંભળીને દેવતાએ રાજાને હસતાં, મેઘના ગર્જન જેવી ગૂંજતી અને સુમધુર વાણીમાં કહ્યું.
તવાજ્ઞાતં ન સર્વત્ર બાહ્યાભ્યંતરચારિણઃ । તથાપિ પૃચ્છતે તુભ્યં કથયામિ યથાતથમ્
તમે અંદર અને બહાર ફરતાં હો, છતાં બધું જાણતા નથી; તેમ છતાં, તમે પૂછો છો એટલે હું સાચું જે છે તે કહું છું.
અહં પુરાભવે રામ દ્વિજઃ પરમધાર્મિકઃ । અચરં પ્રતિકૂલં વૈ વેદસ્ય રિપુતાપન
રામ, એક વખત હું બ્રાહ્મણ હતો, ખૂબ ધર્મપરાયણ; પણ, શત્રુઓને તપાવનાર, મેં વેદના વિરુદ્ધ વર્તન કર્યું.
કદાચિદ્ધુતપાપાયાસ્તીરેઽહં ગતવાન્પુરા । અનેકવૃક્ષલલિતે સર્વત્રસુમનોરમે
એક દિવસ, હું પાપ ધોતી નદીના કિનારે ગયો, જ્યાં અનેક સુંદર વૃક્ષો હતા અને સર્વત્ર આનંદદાયક વાતાવરણ હતું.
તત્ર સ્નાત્વા પિતૄંસ્તૃપ્ત્વા દાનં દત્ત્વા યથાવિધિ । ધ્યાનં તવ મહાબાહો કૃતવાન્વેદસંમિતમ્
ત્યાં, સ્નાન કરીને, પિતૃઓને તૃપ્તિ આપી અને નિયમ મુજબ દાન આપીને, મહાબાહુ, મેં વેદ પ્રમાણે તારી ધ્યાન સાધના કરી.
તદા જનાઃ સમાયાતા બહવસ્તત્ર ભૂપતે । તેષાં પ્રવંચનાર્થાય દંભમેનમકારિષમ્
પછી, રાજા, ત્યાં ઘણા લોકો ભેગા થયા; તેમને ભુલાવવા માટે મેં દંભનું આ રૂપ ધારણ કર્યું.
અનેકક્રતુસંભારૈઃ પૂર્ણમજિરમુત્તમમ્ । વાસોભિશ્છાદિતં રમ્યં ચષાલાદિયુતં મહત્
અનેક યજ્ઞના સામગ્રીથી શ્રેષ્ઠ અંગણું ભરાઈ ગયું, વસ્ત્રોથી ઢંકાયું, સુંદર અને તમામ જરૂરી સાધનો સાથે સજ્જ હતું.
અગ્નિહોત્રોદ્ભવોધૂમઃ સર્વતો નભસોંગણમ્ । ચકાર રમ્યમતુલં ચિત્રકારિવપુર્ધરઃ
અગ્નિહોત્રની આગમાંથી ઉઠેલો ધૂમો ચારેય બાજુ આકાશમાં ફેલાઈ ગયો; જમીન એવી સુંદર અને અનન્ય લાગી, જાણે કોઈ ચિત્રકારએ રંગી હોય.
અનેકતિલકશ્રીભિઃ શોભિતાંગો મહત્તપાઃ । દર્ભશોભઃ સમિત્પાણિર્દંભો મૂર્તિધરઃ કિમુ
મારા શરીર પર અનેક શુભ ચિહ્નો હતા, જે મહાન તપથી તેજસ્વી દેખાતો; દર્ભા અને સમિદ હાથમાં લઈને, દંભ જાણે સ્વરૂપ ધારણ કરી હોય.
દુર્વાસાસ્તત્ર સ્વચ્છંદં પર્યટઞ્જગતીતલમ્ । પ્રાપ તત્ર મહાતેજા ધૂતપાપસરિત્તટે
ત્યાં, મહાન તપસ્વી દુર્વાસા સ્વેચ્છાએ ધરતી પર ફરતા હતા; તેઓ પાપ ધોતી નદીના કિનારે, ઊર્જા ભરેલા, આવી પહોંચ્યા.
દદર્શ માં દંભકરં મૌનધારિણમગ્રતઃ । અનર્ઘ્યકરમુન્મત્તમસ્વાગતવચઃ કરમ્
તેમણે મને, દંભી અને મૌન ધારણ કરનારને, સામે જોયો; હું મૂર્ખ અને નિરર્થક કાર્યો કરતો, આવકારના શબ્દો પણ ન આપતો હતો.
દૃષ્ટ્વાતીવ ક્રુધાક્રાંતઃ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ । શશાપાસૌ મુનિસ્તીવ્રો દંભિનં માં મહામતિઃ
મને જોઈને, તેઓ ખૂબ ગુસ્સામાં આવી ગયા, જાણે પૂર્ણિમાના સમુદ્ર જેવો; મહાન બુદ્ધિ ધરાવતાં તે મુનીએ, દંભી મને કઠોર શાપ આપ્યો.
દંભં કરોષિ ચેત્તીરે સરિતસ્ત્વં સુદુર્મતે । તસ્માત્પ્રાપ્નુહિ નિર્વાચ્યં પશુત્વં તાપસાધમ
જો તું નદીના કિનારે દંભ કરે છે, તો, અતિ દુષ્ટ તપસ્વી, હવે તું અર્વાચ્ય પશુરૂપ પ્રાપ્ત કર.
શાપં પ્રદત્તં સંશ્રુત્ય દુઃખિતોઽહં તદાભવમ્ । અગ્રાહિષં પદે તસ્ય મુનેર્દુર્વાસસઃ કિલ
શાપ સાંભળીને હું દુઃખી થયો; કહેવામાં આવે છે કે, મેં દુર્વાસા મુનિના પગ પકડી લીધા.
તદા મે કૃતવાન્રામ દ્વિજોઽનુગ્રહમુત્તમમ્ । વાજિતાં પ્રાપ્નુહિ મખે રાજરાજસ્ય તાપસ
પછી, રામ, તે બ્રાહ્મણે મને શ્રેષ્ઠ કૃપા આપી: 'તપસ્વી, તું રાજા રાજાના અશ્વમેધ યજ્ઞમાં ભાગ્યશાળી બન.'
પશ્ચાત્તદ્ધસ્તસંપર્કાદ્યાહિ તત્પરમં પદમ્ । દિવ્યં વપુર્મનોહારિ ધૃત્વા દંભવિવર્જિતમ્
પછી, તેમના હસ્તસ્પર્શથી, તું તે શ્રેષ્ઠ અવસ્થામાં જઈશ, દંભથી મુક્ત, દિવ્ય અને મનમોહક રૂપ ધારણ કરીને.
તેન શાપોપિસંદિષ્ટો મમાનુગ્રહતાં ગતઃ । યદહં તવ હસ્તસ્ય સ્પર્શં પ્રાપ્તો મનોરમમ્
એ રીતે, શાપ પણ મારા માટે આશીર્વાદ બની ગયો, કારણ કે મેં તારા હાથનો મનોહર સ્પર્શ પ્રાપ્ત કર્યો.
યદેવ રામ દેવાદિદુર્લભં બહુજન્મભિઃ । તત્તેઽહં કરજસ્પર્શં પ્રાપ્તવાનિહ દુર્લભમ્
રામ, જે દેવતાઓને પણ અનેક જન્મોમાં મળવું અઘરું છે, તે દુર્લભ તારો હસ્તસ્પર્શ મેં અહીં પ્રાપ્ત કર્યો છે.
આજ્ઞાપય મહારાજ ત્વત્પ્રસાદાદહં મહત્ । ગચ્છામિ શાશ્વતં સ્થાનં તવ દુઃખાદિવર્જિતમ્
મહારાજ, આપની કૃપાથી હું હવે એ શાશ્વત સ્થાનમાં જઈ રહ્યો છું, જ્યાં દુઃખ અને બીજા દુઃખદાયક અનુભવોથી મુક્તિ મળે છે. આપ જે કહો, હું તે કરું.
ન યત્ર શોકો ન જરા ન મૃત્યુઃ કાલવિભ્રમઃ । તત્સ્થાનં દેવ ગચ્છામિ ત્વત્પ્રસાદાન્નરાધિપ
એ સ્થાનમાં, રાજા, આપની કૃપાથી હું જઈ રહ્યો છું, જ્યાં શોક, વૃદ્ધાવસ્થા, મૃત્યુ કે સમયનો ભ્રમ નથી.
ઇત્યુક્ત્વા તં પરિક્રમ્ય વિમાનવરમારુહત્ । અનેકરત્નખચિતં સર્વદેવાધિવંદિતમ્
આ રીતે કહીને, તેણે રાજાને ફરતા ફરતા વંદન કર્યું અને અનેક રત્નોથી શોભિત, સર્વ દેવોએ પૂજેલા ઉત્તમ વિમાનમાં ચડી ગયો.
ગતોઽસૌ શાશ્વતસ્થાનં રામપાદપ્રસાદતઃ । પુનરાવૃત્તિરહિતં શોકમોહવિવર્જિતમ્
તે રામના પાદની કૃપાથી એ શાશ્વત સ્થાનમાં ગયો, જ્યાંથી પાછું આવવું નથી, અને જ્યાં શોક અને મોહ નથી.
તેન તત્કથિતં શ્રુત્વા રામં જ્ઞાત્વેતરે જનાઃ । વિસ્મયં પ્રાપિરે સર્વે પરસ્પરમુદુન્મદાઃ
તેના દ્વારા કહેવામાં આવેલ વાત સાંભળી અને રામને ઓળખીને, બધા લોકો આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા અને એકબીજાને આનંદથી અભિનંદન આપ્યા.
શૃણુ દ્વિજમહાબુદ્ધે દંભેનાપિ સ્મૃતો હરિઃ । દદાતિ મોક્ષં સુતરાં કિં પુનર્દંભવર્જનાત્
શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ ધરાવતા બ્રાહ્મણ, સાંભળો: દંભથી પણ હરિનું સ્મરણ કરાય તો તે મોક્ષ આપે છે, તો દંભ છોડીને કરાય ત્યારે તો વધુ જ આપે.