રાજાવીરમણિસ્તત્ર શ્રુતવત્યા મનોજ્ઞયા । લક્ષ્મીનિધિઃ કોમલયા રિપુતાપોંગસેનયા
રાજા વીરમણિ મનોહર શ્રુતવતી સાથે, લક્ષ્મીનિધિ કોમલા સાથે, અને રિપુતાપા ઓંગસેના સાથે હતા.
વિભીષણો મહામૂર્ત્યા પ્રતાપાગ્ર્યઃ પ્રતીતયા । ઉગ્રાશ્વઃ કામગમયા નીલરત્નોધિરમ્યયા
વિભીષણ મહામૂર્તિ પ્રતિતા સાથે, પ્રતાપમાં શ્રેષ્ઠ, ઉગ્રાશ્વ કામગમયા સાથે, અને નીલરત્ન ઉધીરમ્યા સાથે હતા.
સુરથઃ સુમનોહાર્યા તથા મોહનયા કપિઃ । ઇત્યાદીન્નૃપતીન્વિપ્રો વસિષ્ઠઃ પ્રાહિણોન્મુનિઃ
સુરથ સુમનોહાર્યા સાથે, અને કપી પણ મોહનયા સાથે હતો. આવી રીતે, મહર્ષિ વસિષ્ઠે આ અને અન્ય રાજાઓને મોકલ્યા.
વસિષ્ઠઃ સરયૂં ગત્વા શિવપુણ્યજલાપ્લુતામ્ । ઉદકં મંત્રયામાસ વેદમંત્રેણ મંત્રવિત્
વસિષ્ઠ સરયૂ નદી પર ગયો, જ્યાં શિવના પવિત્ર જળમાં સ્નાન કર્યું, અને જળ પર વેદના મંત્રો સાથે જપ શરૂ કર્યો.
પયઃ પુનીહ્યમું વાહમુદકેન મનોહૃતા । યજ્ઞાર્થં રામચંદ્રસ્ય સર્વલોકૈકરક્ષિતુઃ
હે વાહન, આ દૂધને મનમોહક જળથી શુદ્ધ કરો, રામચંદ્રના યજ્ઞ માટે, જે સર્વ લોકનો એકમાત્ર રક્ષક છે.
ઉદકં તન્મુનિસ્પૃષ્ટં સર્વે રામાદયો નૃપાઃ । આજહ્રુર્મંડપતલે વિપ્રવર્યૈરુપસ્તુતે
મુનિએ સ્પર્શેલું તે જળ, રામ અને અન્ય રાજાઓએ યજ્ઞના મંડપમાં લાવ્યું, જ્યાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો સ્તુતિ કરતા હતા.
પયોભિર્નિર્મલૈઃ સ્નાપ્ય વાજિનં ક્ષીરસન્નિભમ્ । મંત્રેણ મંત્રયામાસ રામ હસ્તેન કુંભજઃ
કુંભપુત્રે રામના હસ્તે, મંત્રોચ્ચાર સાથે, દૂધ જેવું સફેદ ઘોડાને શુદ્ધ જળથી સ્નાન કરાવ્યું.
પુનીહિ માં મહાવાહ અસ્મિન્બ્રહ્મસમાકુલે । ત્વન્મેધેનાખિલા દેવાઃ પ્રીણંતુ પરિતોષિતાઃ
હે મહાવાહન, આ બ્રાહ્મણોથી ભરેલી સભામાં મને શુદ્ધ કરો; તારા યજ્ઞથી બધા દેવતાઓ સર્વત્ર પ્રસન્ન થાય.
ઇત્યુક્ત્વા સ નૃપો રામઃ સીતયા સમમસ્પૃશત્ । તદા સર્વે દ્વિજાશ્ચિત્રમમન્યંત કુતૂહલાત્
આ રીતે બોલીને, રાજા રામે સીતાની સાથે ઘોડાને સ્પર્શ કર્યો; ત્યારે બધા બ્રાહ્મણોએ આશ્ચર્યથી તેને અદભુત માન્યું.
પરસ્પરમવોચંસ્તે યન્નામસ્મરણાન્નરાઃ । મહાપાપાત્પ્રમુચ્યંતે સ રામઃ કિં વદત્યહો
તેઓએ એકબીજાને કહ્યું: 'રામનું નામ સ્મરણ કરતાં મનુષ્યો મહાપાપથી મુક્ત થાય છે; તો આ રામ શું કહે છે—વાહ, કેટલું અદભુત!'
ઇત્યુક્તવતિ ભૂમીશે રામે કુંભોદ્ભવો મુનિઃ । કરવાલં ચાભિમંત્ર્ય દદૌ રામકરે મુનિઃ
રામ, ભૂમિના સ્વામી, એમ બોલ્યા પછી, કુંભથી જન્મેલા મુનિએ તલવારને પવિત્ર કરી, રામના હાથમાં આપી.
કરવાલે ધૃતે સ્પૃષ્ટે રામેણ સ હયઃ ક્રતૌ । પશુત્વં તુ વિહાયાશુ દિવ્યરૂપમપદ્યત
રામે તલવાર પકડી અને સ્પર્શ કરતાં, યજ્ઞમાં ઘોડાએ તરત જ પશુ સ્વરૂપ છોડીને દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું.
વિમાનવરમારૂઢશ્ચાપ્સરોભિઃ સમંતતઃ । ચામરૈર્વીજ્યમાનશ્ચ વૈજયંત્યા વિભૂષિતઃ
દિવ્ય વિમાન પર બેસી,四પસરો સાથે四,四ચામરથી પંખા કરવામાં四,四વૈજયંતી માળા પહેરી四.
તદા તં વાજિતાં ત્યક્ત્વા દિવ્યરૂપધરં વરમ્ । વીક્ષ્ય લોકાઃ ક્રતૌ સર્વે વિસ્મયં પ્રાપ્નુવંસ્તદા
પછી, યજ્ઞમાં બધા લોકોએ, ઘોડાનું સ્વરૂપ છોડીને દિવ્ય રૂપ ધારણ કરેલા શ્રેષ્ઠ પ્રાણીને જોઈ, આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા.
તદા રામઃ સ્વયં જાનઞ્જ્ઞાપયન્સર્વતો નરાન્ । પપ્રચ્છ દિવ્યરૂપં તં સુરં પરમધાર્મિકઃ
પછી રામે પોતે જાણીને, બધા લોકોને જાણકારી આપી, અને તે દિવ્ય સ્વરૂપ ધરાવનાર, સર્વોત્તમ ધર્મી વ્યક્તિને પૂછ્યું.
કસ્ત્વં દિવ્યવપુઃ પ્રાપ્તઃ કસ્માત્ત્વં વાજિતાં ગતઃ । કથં સુરસ્ત્રીસહિતઃ કિં ચિકીર્ષસિ તદ્વદ
તમે કોણ છો, જે દિવ્ય રૂપ પામ્યા છો? તમે ઘોડા કેમ બન્યા? દેવ સ્ત્રીઓ સાથે અહીં કેમ છો? શું કરવા ઈચ્છો છો? મને કહો.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા દેવઃ પ્રોવાચ ભૂમિપમ્ । હસન્મેઘરવાં વાણીમવદત્સુમનોહરામ્
રામના શબ્દો સાંભળીને દેવતાએ રાજાને હસતાં, મેઘના ગર્જન જેવી ગૂંજતી અને સુમધુર વાણીમાં કહ્યું.
તવાજ્ઞાતં ન સર્વત્ર બાહ્યાભ્યંતરચારિણઃ । તથાપિ પૃચ્છતે તુભ્યં કથયામિ યથાતથમ્
તમે અંદર અને બહાર ફરતાં હો, છતાં બધું જાણતા નથી; તેમ છતાં, તમે પૂછો છો એટલે હું સાચું જે છે તે કહું છું.
અહં પુરાભવે રામ દ્વિજઃ પરમધાર્મિકઃ । અચરં પ્રતિકૂલં વૈ વેદસ્ય રિપુતાપન
રામ, એક વખત હું બ્રાહ્મણ હતો, ખૂબ ધર્મપરાયણ; પણ, શત્રુઓને તપાવનાર, મેં વેદના વિરુદ્ધ વર્તન કર્યું.
કદાચિદ્ધુતપાપાયાસ્તીરેઽહં ગતવાન્પુરા । અનેકવૃક્ષલલિતે સર્વત્રસુમનોરમે
એક દિવસ, હું પાપ ધોતી નદીના કિનારે ગયો, જ્યાં અનેક સુંદર વૃક્ષો હતા અને સર્વત્ર આનંદદાયક વાતાવરણ હતું.
તત્ર સ્નાત્વા પિતૄંસ્તૃપ્ત્વા દાનં દત્ત્વા યથાવિધિ । ધ્યાનં તવ મહાબાહો કૃતવાન્વેદસંમિતમ્
ત્યાં, સ્નાન કરીને, પિતૃઓને તૃપ્તિ આપી અને નિયમ મુજબ દાન આપીને, મહાબાહુ, મેં વેદ પ્રમાણે તારી ધ્યાન સાધના કરી.
તદા જનાઃ સમાયાતા બહવસ્તત્ર ભૂપતે । તેષાં પ્રવંચનાર્થાય દંભમેનમકારિષમ્
પછી, રાજા, ત્યાં ઘણા લોકો ભેગા થયા; તેમને ભુલાવવા માટે મેં દંભનું આ રૂપ ધારણ કર્યું.
અનેકક્રતુસંભારૈઃ પૂર્ણમજિરમુત્તમમ્ । વાસોભિશ્છાદિતં રમ્યં ચષાલાદિયુતં મહત્
અનેક યજ્ઞના સામગ્રીથી શ્રેષ્ઠ અંગણું ભરાઈ ગયું, વસ્ત્રોથી ઢંકાયું, સુંદર અને તમામ જરૂરી સાધનો સાથે સજ્જ હતું.
અગ્નિહોત્રોદ્ભવોધૂમઃ સર્વતો નભસોંગણમ્ । ચકાર રમ્યમતુલં ચિત્રકારિવપુર્ધરઃ
અગ્નિહોત્રની આગમાંથી ઉઠેલો ધૂમો ચારેય બાજુ આકાશમાં ફેલાઈ ગયો; જમીન એવી સુંદર અને અનન્ય લાગી, જાણે કોઈ ચિત્રકારએ રંગી હોય.
અનેકતિલકશ્રીભિઃ શોભિતાંગો મહત્તપાઃ । દર્ભશોભઃ સમિત્પાણિર્દંભો મૂર્તિધરઃ કિમુ
મારા શરીર પર અનેક શુભ ચિહ્નો હતા, જે મહાન તપથી તેજસ્વી દેખાતો; દર્ભા અને સમિદ હાથમાં લઈને, દંભ જાણે સ્વરૂપ ધારણ કરી હોય.
દુર્વાસાસ્તત્ર સ્વચ્છંદં પર્યટઞ્જગતીતલમ્ । પ્રાપ તત્ર મહાતેજા ધૂતપાપસરિત્તટે
ત્યાં, મહાન તપસ્વી દુર્વાસા સ્વેચ્છાએ ધરતી પર ફરતા હતા; તેઓ પાપ ધોતી નદીના કિનારે, ઊર્જા ભરેલા, આવી પહોંચ્યા.
દદર્શ માં દંભકરં મૌનધારિણમગ્રતઃ । અનર્ઘ્યકરમુન્મત્તમસ્વાગતવચઃ કરમ્
તેમણે મને, દંભી અને મૌન ધારણ કરનારને, સામે જોયો; હું મૂર્ખ અને નિરર્થક કાર્યો કરતો, આવકારના શબ્દો પણ ન આપતો હતો.
દૃષ્ટ્વાતીવ ક્રુધાક્રાંતઃ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ । શશાપાસૌ મુનિસ્તીવ્રો દંભિનં માં મહામતિઃ
મને જોઈને, તેઓ ખૂબ ગુસ્સામાં આવી ગયા, જાણે પૂર્ણિમાના સમુદ્ર જેવો; મહાન બુદ્ધિ ધરાવતાં તે મુનીએ, દંભી મને કઠોર શાપ આપ્યો.
દંભં કરોષિ ચેત્તીરે સરિતસ્ત્વં સુદુર્મતે । તસ્માત્પ્રાપ્નુહિ નિર્વાચ્યં પશુત્વં તાપસાધમ
જો તું નદીના કિનારે દંભ કરે છે, તો, અતિ દુષ્ટ તપસ્વી, હવે તું અર્વાચ્ય પશુરૂપ પ્રાપ્ત કર.
શાપં પ્રદત્તં સંશ્રુત્ય દુઃખિતોઽહં તદાભવમ્ । અગ્રાહિષં પદે તસ્ય મુનેર્દુર્વાસસઃ કિલ
શાપ સાંભળીને હું દુઃખી થયો; કહેવામાં આવે છે કે, મેં દુર્વાસા મુનિના પગ પકડી લીધા.