હનૂમતા સંગમનમિત્યેતદ્વનસંજ્ઞિતમ્ । અપરં ચ શૃણુ મુને સંક્ષિપ્ય કથયામ્યહમ્
હનુમાન સાથે મુલાકાત, આ વન કાંડ કહેવાય છે; હવે, મુનિ, બીજી વાર્તા સંક્ષિપ્તમાં સાંભળ.
સપ્તતાલપ્રભેદશ્ચ વાલેર્મારણમદ્ભુતમ્ । સુગ્રીવે રાજ્યદાનં ચ નગવર્ણનમિત્યુત
સાત તાળ વૃક્ષો તોડ્યા, વાલીનો અદભુત વધ, સુગ્રીવને રાજય આપવું અને શહેરનું વર્ણન થયું.
લક્ષ્મણાત્કર્મસંદેશઃ સુગ્રીવસ્ય વિવાસનમ્ । તથા સૈન્યસમુદ્દેશઃ સીતાન્વેષણમપ્યુત
લક્ષ્મણ તરફથી કાર્યનો સંદેશ, સુગ્રીવનું વિસર્જન, સેના એકત્ર કરવી અને સીતાની શોધ શરૂ થઈ.
સંપાતિપ્રેક્ષણં તત્ર વારિધેર્લંઘનં તથા । પરતીરે કપિપ્રાપ્તિઃ કૈષ્કિંધં કાંડમદ્ભુતમ્
સંપાતીનું દર્શન, સમુદ્ર પાર કરવો, બીજી કિનારે વાનરો પહોંચ્યા અને અદભુત કૈષ્કિંધા કાંડ થયું.
સુંદરં શૃણુ કાંડં વૈ યત્ર રામકથાદ્ભુતા । પ્રતિગેહે પ્રતિ ભ્રાંતિઃ કપેશ્ચિત્રસ્ય દર્શનમ્
સુંદર કાંડ સાંભળ, જ્યાં રામની અદભુત વાર્તા છે: ઘર-ઘર ભટકવું અને અનોખા વાનરનું દર્શન.
સીતાસંદર્શનં તત્ર જાનક્યાભાષણં તથા । વનભંગઃ પ્રકુપિતૈર્બંધનં વાનરસ્ય ચ
સીતાનું દર્શન, જાનકીનું સંવાદ, રોષિત વાનરો દ્વારા વનનો વિનાશ અને વાનરનું બંધન થયું.
તતો લંકાપ્રજ્વલનં વાનરૈઃ સંગતિસ્તતઃ । રામાભિજ્ઞાનદાનં ચ સૈન્યપ્રસ્થાનમેવ ચ
પછી વાનરો દ્વારા લંકાનું દહન, તેમની ફરી મુલાકાત, રામનું ચિહ્ન આપવું અને સેના નીકળી.
સમુદ્રે સેતુકરણં શુકસારણસંગતિઃ । ઇતિ સુંદરમાખ્યાતં યુદ્ધે સીતાસમાગમઃ
સમુદ્ર પર પુલ બનાવવું, શુક અને સારણ સાથે મુલાકાત; આ રીતે સુંદર કાંડ વર્ણવાયું અને યુદ્ધમાં સીતાની ફરી મળવું.
ઉત્તરે ઋષિસંવાદો યજ્ઞપ્રારંભ એવ ચ । તત્રાનેકા રામકથાઃ શૃણ્વતાં પાપનાશકાઃ
ઉત્તર કાંડમાં ઋષિઓ સાથે સંવાદ અને યજ્ઞની શરૂઆત; ત્યાં અનેક રામકથાઓ સાંભળવામાં આવે છે, જે પાપનો નાશ કરે છે.
ઇતિ ષટ્કાંડમાખ્યાતં બ્રહ્મહત્યાપનોદનમ્ । સંક્ષેપતો મયા તુભ્યમાખ્યાતં સુમનોહરમ્
આ રીતે છ કાંડ વર્ણવાયા, બ્રાહ્મણ હત્યાનો પાપ દૂર થાય છે; મેં તને સંક્ષિપ્તમાં આ સુમનોહર કથા કહી.
ચતુર્વિંશતિસાહસ્રં ષટ્કાંડપરિચિહ્નિતમ્ । તદ્વૈ રામાયણં પ્રોક્તં મહાપાતકનાશનમ્
છ કાંડથી ઓળખાયેલી, ચોવીસ હજાર શ્લોકો ધરાવતી, એ જ રામાયણ છે, જે મહાપાપનો નાશ કરે છે.
તચ્છ્રુત્વા રાઘવઃ પ્રીતઃ પુત્રાવાધાય ચાસને । દૃઢં તૌ પરિરભ્યાથ સીતાં સસ્માર વલ્લભામ્
આ સાંભળીને રાઘવ ખુશ થયો, પુત્રોને આસન પર બેસાડ્યા, તેમને મજબૂત રીતે ગળે લગાવ્યા અને પોતાની પ્રિય સીતાને યાદ કરી.
સપ્તષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ 5.67 શેષ ઉવાચ। અથ સૌમિત્રિરાગત્ય જાનકીં નતવાન્મુહુઃ । પ્રેમગદ્ગદયા શંસન્વાચં રામપ્રણોદિતામ્
પછી શેષે કહ્યું: એ સમયે સૌમિત્રિ આવ્યા અને જાનકીને વારંવાર વંદન કર્યા. રામના કહેવા મુજબ, પ્રેમથી ગદગદ થયેલી અવાજે સંદેશા આપ્યા.
સીતા સમાગતં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણં વિનયાન્વિતમ્ । તન્મુખાદ્રામસંદેશં શ્રુત્વોવાચ વિલજ્જિતા
લક્ષ્મણને વિનયપૂર્વક આવ્યા જોઈ, સીતાએ રામનો સંદેશો સાંભળ્યો અને થોડી શરમાઈને બોલી.
સૌમિત્રે કથમાગચ્છે રામત્યક્તા મહાવને । તિષ્ઠામિ રામં સ્મરન્તી વાલ્મીકેરાશ્રમે ત્વહમ્
સૌમિત્રિ, રામે મને મહા વનમાં છોડી દીધા પછી હું કેવી રીતે પાછી જઈ શકું? હું વાલ્મીકીના આશ્રમમાં રહીશ અને રામને યાદ કરતી રહીશ.
તસ્યા મુખોદિતં વાક્યં શ્રુત્વા સૌમિત્રિરબ્રવીત્ । માતઃ પતિવ્રતે રામસ્ત્વામાકારયતે મુહુઃ
માતાજી, પતિવ્રતા હોવાને કારણે રામ વારંવાર તમને બોલાવે છે, એમ સૌમિત્રિએ સીતાના મોંમાંથી સાંભળેલા શબ્દો પછી કહ્યું.
પતિવ્રતા પતિકૃતં દોષં નાનયતે હૃદિ । તસ્માદાગચ્છ હિ મયા સ્થિત્વા સ્યંદન ઉત્તમે
પતિવ્રતા સ્ત્રી પતિના કરેલા દોષને હૃદયમાં રાખતી નથી. તેથી, મારી સાથે આવો અને ઉત્તમ રથમાં બેસો.
ઇત્યાદિ વચનં શ્રુત્વા જાનકી પતિદેવતા । મનોરોષં પરિત્યજ્ય તસ્થૌ સૌમિત્રિણા રથે
આ શબ્દો સાંભળીને, પતિદેવતા જાનકી મનનો રોષ છોડીને સૌમિત્રિ સાથે રથમાં ઊભી રહી.
તાપસીઃ સકલા નત્વા મુનીંશ્ચ નિગમોજ્જ્વલાન્ । રામં સ્મરંતી મનસા રથે સ્થિત્વાગમત્પુરીમ્
તાપસ સ્ત્રીઓ અને તેજસ્વી મુનિઓને વંદન કરીને, રથમાં ઊભી રહી, મનમાં રામને યાદ કરતી, અને શહેર તરફ રવાના થઈ.
ક્રમેણ નગરીં પ્રાપ્તા મહાર્હાભરણાન્વિતા । સરયૂં સરિતં પ્રાપ યત્ર રામઃ સ્વયં સ્થિતઃ
ધીરે ધીરે શહેરમાં આવી, ભવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ, સરયૂ નદી પાસે પહોંચી, જ્યાં રામ પોતે હાજર હતા.
રથાદુત્તીર્ય લલિતા લક્ષ્મણેન સમન્વિતા । રામસ્ય પાદયોર્લગ્ના પતિવ્રતપરાયણા
લલિત અને લક્ષ્મણ સાથે, રથમાંથી ઉતરી, પતિવ્રતા બની, રામના પગમાં લગી.
રામસ્તામાગતાં દૃષ્ટ્વા જાનકીં પ્રેમવિહ્વલામ્ । સાધ્વિ ત્વયા સહેદાનીં કુર્વે યજ્ઞસમાપનમ્
રામે પ્રેમથી ભરેલી જાનકીને આવી જોઈને કહ્યું: 'સાધ્વી, હવે તું આવી ગઈ છે, તો હું યજ્ઞ પૂર્ણ કરું.'
વાલ્મીકિં સા નમસ્કૃત્ય તથાન્યાન્વિપ્રસત્તમાન્ । જગામ માતૃપદયોઃ સન્નતિં કર્તુમુત્સુકા
જાનકી વાલ્મીકી અને અન્ય મહાન ઋષિઓને વંદન કરીને, ઉત્સુકતા સાથે માતાઓના પગે વંદન કરવા ગઈ.
કૌશલ્યા તામથાયાંતીં વીરસૂં જાનકીં પ્રિયામ્ । આશીર્ભિરભિસંયુજ્ય યયૌ હર્ષમનેકધા
કૌશલ્યાએ પોતાની પ્રિય અને શૂરવીર વહુ જાનકીને જોઈ, આશીર્વાદ આપી, અને અનેક આનંદથી ભરાઈ ગઈ.
કૈકેયીપદયોર્નમ્રાં વીક્ષ્ય વૈદેહપુત્રિકામ્ । ભર્ત્રા સહ ચિરં જીવ સપુત્રેત્યાશિષં વ્યધાત્
કૈકેયીએ વિધેહની પુત્રીને પોતાના પગે વંદન કરતી જોઈ, 'પતિ અને પુત્ર સાથે લાંબું જીવન જીવ' એમ આશીર્વાદ આપ્યા.
સુમિત્રા સ્વપદેનમ્રાં વીક્ષ્ય વૈદેહપુત્રિકામ્ । આશિષં વ્યદધાત્તસ્યાઃ પુત્રપૌત્રપ્રદાયિનીમ્
સુમિત્રાએ વિધેહની પુત્રીને પોતાના પગે વંદન કરતી જોઈ, પુત્ર અને પૌત્ર આપનાર આશીર્વાદ આપ્યા.
સીતા તાઃ સર્વતો નત્વા રામચંદ્ર પ્રિયા સતી । પરમં હર્ષમાપન્ના બભૂવ કિલ વાડવ
સીતાએ, રામચંદ્રની પ્રિય, સૌને વંદન કર્યા અને પરમ આનંદથી ભરાઈ, વાડવાગ્નિ જેવી તેજસ્વી બની.
સમાગતાં વીક્ષ્ય પત્નીં રામચંદ્રસ્ય કુંભજઃ । સુવર્ણપત્નીં ધિક્કૃત્ય તામધાદ્ધર્મચારિણીમ્
રામચંદ્રની પત્નીને મળેલી જોઈ, કુંભજ અગસ્ત્યે પોતાની સુવર્ણ પત્નીને અવગણ્યા અને ધર્મનિષ્ઠ સીતાને સન્માન આપ્યો.
રામસ્તદા યજ્ઞમધ્યે શુશુભે સીતયા સહ । તારયાનુગતો યદ્વચ્છશીવ શરદુત્પ્રભઃ
તે સમયે, રામ યજ્ઞમાં સીતાની સાથે ચમક્યા, જેમ શરદ પૃથ્વી પર ચાંદો તારા સાથે તેજ આપે છે.
પ્રયોગમકરોત્તત્ર કાલે પ્રાપ્તે મનોરમે । વૈદેહ્યા ધર્મચારિણ્યા સર્વપાપાપનોદનમ્
મનરમ સમયે, રામે ત્યાં વિધેહી ધર્મનિષ્ઠા સાથે યજ્ઞ કર્યો, જે સર્વ પાપો દૂર કરે છે.