તદાત્યંતં મુદં પ્રાપ્તો રામાયણમથાસૃજત્ । મનોરમપદૈર્યુક્તં વૃત્તૈર્બહુવિધૈરપિ
પછી, અત્યંત આનંદથી ભરાઈ, મુનિએ રામાયણ રચ્યું, જે સુંદર શબ્દો અને અનેક પ્રકારના છંદોથી સજ્જ છે.
ષટ્કાંડાનિ સુરમ્યાણિ યત્ર રામાયણેઽનઘ । બાલમારણ્યકં ચાન્યત્કિષ્કિંધા સુંદરં તથા
હે નિર્દોષ, રામાયણમાં છ અતિ સુંદર કાંડ છે: બાલ, આરણ્યક, કિષ્કિંધા, સુંદર—
યુદ્ધમુત્તરમન્યચ્ચ ષડેતાનિ મહામતે । શૃણુયાદ્યો નરઃ પુણ્યાત્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
યુદ્ધ, ઉત્તર અને બીજું—આ છ કાંડ, હે વિવેકી; જે મનુષ્ય પુણ્યથી આ સાંભળે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.
તત્ર બાલે તુ સંતુષ્ટઃ પુત્રેષ્ટ્યા ચતુરસ્સુતાન્ । પ્રાપ પંક્તિરથઃ સાક્ષાદ્ધરિં બ્રહ્મસનાતનમ્
તેમાં બાલકાંડમાં, પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞથી અને ચાર પુત્રોથી સંતોષ પામીને, રાજાએ પોતાના સહયોગીઓ સાથે, હરી—શાશ્વત બ્રહ્મ—ને સીધા પ્રાપ્ત કર્યો.
સ કૌશિકમખં ગત્વા સીતામુદ્વાહ્ય ભાર્ગવમ્ । આગત્ય પુરમુત્કૃષ્ટો યૌવરાજ્યપ્રકલ્પનમ્
તે કૌશિક યજ્ઞમાં ગયો, સીતાને લગ્ન કરીને ભારગવ સાથે પાછો આવ્યો, શહેરમાં ખૂબ પ્રસિદ્ધ થયો અને રાજયાભિષેકની તૈયારી શરૂ થઈ.
માતૃવાક્યાદ્વનં પ્રાગાદ્ગંગામુત્તીર્ય પર્વતમ્ । ચિત્રકૂટં મહિલયા લક્ષ્મણેન સમન્વિતઃ
માતાના આદેશથી તે વનમાં ગયો, ગંગા અને પર્વત પાર કરીને, પત્ની અને લક્ષ્મણ સાથે ચિત્રકૂટ પહોંચ્યો.
ભરતસ્તં વને શ્રુત્વા જગામ ભ્રાતરં નયી । તમપ્રાપ્ય સ્વયં નંદિગ્રામે વાસમચીકરત્
ભરતે વનમાં ભાઈ વિશે સાંભળીને સારા ઇરાદે ત્યાં ગયો; પણ ભાઈને ન મળતાં, પોતે નંદિગ્રામમાં રહેવા લાગ્યો.
બાલમેતચ્છૃણુષ્વાન્યદારણ્યકસમુદ્ભવમ્ । મુનીનામાશ્રમે વાસસ્તત્ર તત્રોપવર્ણનમ્
બાળક, વનમાં ઉદ્ભવેલી બીજી વાર્તા સાંભળ: મુનિઓના આશ્રમમાં રહેવું અને તેની વાતો.
નાસાચ્છેદઃ શૂર્પણખ્યાઃ ખરદૂષણનાશનમ્ । માયામારીચહનનં દૈત્યાદ્રામાપહારણમ્
શૂર્પણખાની નાક કાપવી, ખરા-દૂષણનો વિનાશ, માયાવી મારિચનો વધ અને રાક્ષસ દ્વારા સીતાનો અપહરણ થયું.
વને વિરહિણા ભ્રાંતં મનુષ્યચરિતં ભૃતમ્ । કબંધપ્રેક્ષણં તત્ર પમ્પાયાં ગમનં તથા
વનમાં વિયોગમાં ભટકતા, માનવ જિંદગી જીવતા, ત્યાં કબંધ સાથે મુલાકાત અને પછી પંપા તરફ જવાનું થયું.
હનૂમતા સંગમનમિત્યેતદ્વનસંજ્ઞિતમ્ । અપરં ચ શૃણુ મુને સંક્ષિપ્ય કથયામ્યહમ્
હનુમાન સાથે મુલાકાત, આ વન કાંડ કહેવાય છે; હવે, મુનિ, બીજી વાર્તા સંક્ષિપ્તમાં સાંભળ.
સપ્તતાલપ્રભેદશ્ચ વાલેર્મારણમદ્ભુતમ્ । સુગ્રીવે રાજ્યદાનં ચ નગવર્ણનમિત્યુત
સાત તાળ વૃક્ષો તોડ્યા, વાલીનો અદભુત વધ, સુગ્રીવને રાજય આપવું અને શહેરનું વર્ણન થયું.
લક્ષ્મણાત્કર્મસંદેશઃ સુગ્રીવસ્ય વિવાસનમ્ । તથા સૈન્યસમુદ્દેશઃ સીતાન્વેષણમપ્યુત
લક્ષ્મણ તરફથી કાર્યનો સંદેશ, સુગ્રીવનું વિસર્જન, સેના એકત્ર કરવી અને સીતાની શોધ શરૂ થઈ.
સંપાતિપ્રેક્ષણં તત્ર વારિધેર્લંઘનં તથા । પરતીરે કપિપ્રાપ્તિઃ કૈષ્કિંધં કાંડમદ્ભુતમ્
સંપાતીનું દર્શન, સમુદ્ર પાર કરવો, બીજી કિનારે વાનરો પહોંચ્યા અને અદભુત કૈષ્કિંધા કાંડ થયું.
સુંદરં શૃણુ કાંડં વૈ યત્ર રામકથાદ્ભુતા । પ્રતિગેહે પ્રતિ ભ્રાંતિઃ કપેશ્ચિત્રસ્ય દર્શનમ્
સુંદર કાંડ સાંભળ, જ્યાં રામની અદભુત વાર્તા છે: ઘર-ઘર ભટકવું અને અનોખા વાનરનું દર્શન.
સીતાસંદર્શનં તત્ર જાનક્યાભાષણં તથા । વનભંગઃ પ્રકુપિતૈર્બંધનં વાનરસ્ય ચ
સીતાનું દર્શન, જાનકીનું સંવાદ, રોષિત વાનરો દ્વારા વનનો વિનાશ અને વાનરનું બંધન થયું.
તતો લંકાપ્રજ્વલનં વાનરૈઃ સંગતિસ્તતઃ । રામાભિજ્ઞાનદાનં ચ સૈન્યપ્રસ્થાનમેવ ચ
પછી વાનરો દ્વારા લંકાનું દહન, તેમની ફરી મુલાકાત, રામનું ચિહ્ન આપવું અને સેના નીકળી.
સમુદ્રે સેતુકરણં શુકસારણસંગતિઃ । ઇતિ સુંદરમાખ્યાતં યુદ્ધે સીતાસમાગમઃ
સમુદ્ર પર પુલ બનાવવું, શુક અને સારણ સાથે મુલાકાત; આ રીતે સુંદર કાંડ વર્ણવાયું અને યુદ્ધમાં સીતાની ફરી મળવું.
ઉત્તરે ઋષિસંવાદો યજ્ઞપ્રારંભ એવ ચ । તત્રાનેકા રામકથાઃ શૃણ્વતાં પાપનાશકાઃ
ઉત્તર કાંડમાં ઋષિઓ સાથે સંવાદ અને યજ્ઞની શરૂઆત; ત્યાં અનેક રામકથાઓ સાંભળવામાં આવે છે, જે પાપનો નાશ કરે છે.
ઇતિ ષટ્કાંડમાખ્યાતં બ્રહ્મહત્યાપનોદનમ્ । સંક્ષેપતો મયા તુભ્યમાખ્યાતં સુમનોહરમ્
આ રીતે છ કાંડ વર્ણવાયા, બ્રાહ્મણ હત્યાનો પાપ દૂર થાય છે; મેં તને સંક્ષિપ્તમાં આ સુમનોહર કથા કહી.
ચતુર્વિંશતિસાહસ્રં ષટ્કાંડપરિચિહ્નિતમ્ । તદ્વૈ રામાયણં પ્રોક્તં મહાપાતકનાશનમ્
છ કાંડથી ઓળખાયેલી, ચોવીસ હજાર શ્લોકો ધરાવતી, એ જ રામાયણ છે, જે મહાપાપનો નાશ કરે છે.
તચ્છ્રુત્વા રાઘવઃ પ્રીતઃ પુત્રાવાધાય ચાસને । દૃઢં તૌ પરિરભ્યાથ સીતાં સસ્માર વલ્લભામ્
આ સાંભળીને રાઘવ ખુશ થયો, પુત્રોને આસન પર બેસાડ્યા, તેમને મજબૂત રીતે ગળે લગાવ્યા અને પોતાની પ્રિય સીતાને યાદ કરી.
સપ્તષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ 5.67 શેષ ઉવાચ। અથ સૌમિત્રિરાગત્ય જાનકીં નતવાન્મુહુઃ । પ્રેમગદ્ગદયા શંસન્વાચં રામપ્રણોદિતામ્
પછી શેષે કહ્યું: એ સમયે સૌમિત્રિ આવ્યા અને જાનકીને વારંવાર વંદન કર્યા. રામના કહેવા મુજબ, પ્રેમથી ગદગદ થયેલી અવાજે સંદેશા આપ્યા.
સીતા સમાગતં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણં વિનયાન્વિતમ્ । તન્મુખાદ્રામસંદેશં શ્રુત્વોવાચ વિલજ્જિતા
લક્ષ્મણને વિનયપૂર્વક આવ્યા જોઈ, સીતાએ રામનો સંદેશો સાંભળ્યો અને થોડી શરમાઈને બોલી.
સૌમિત્રે કથમાગચ્છે રામત્યક્તા મહાવને । તિષ્ઠામિ રામં સ્મરન્તી વાલ્મીકેરાશ્રમે ત્વહમ્
સૌમિત્રિ, રામે મને મહા વનમાં છોડી દીધા પછી હું કેવી રીતે પાછી જઈ શકું? હું વાલ્મીકીના આશ્રમમાં રહીશ અને રામને યાદ કરતી રહીશ.
તસ્યા મુખોદિતં વાક્યં શ્રુત્વા સૌમિત્રિરબ્રવીત્ । માતઃ પતિવ્રતે રામસ્ત્વામાકારયતે મુહુઃ
માતાજી, પતિવ્રતા હોવાને કારણે રામ વારંવાર તમને બોલાવે છે, એમ સૌમિત્રિએ સીતાના મોંમાંથી સાંભળેલા શબ્દો પછી કહ્યું.
પતિવ્રતા પતિકૃતં દોષં નાનયતે હૃદિ । તસ્માદાગચ્છ હિ મયા સ્થિત્વા સ્યંદન ઉત્તમે
પતિવ્રતા સ્ત્રી પતિના કરેલા દોષને હૃદયમાં રાખતી નથી. તેથી, મારી સાથે આવો અને ઉત્તમ રથમાં બેસો.
ઇત્યાદિ વચનં શ્રુત્વા જાનકી પતિદેવતા । મનોરોષં પરિત્યજ્ય તસ્થૌ સૌમિત્રિણા રથે
આ શબ્દો સાંભળીને, પતિદેવતા જાનકી મનનો રોષ છોડીને સૌમિત્રિ સાથે રથમાં ઊભી રહી.
તાપસીઃ સકલા નત્વા મુનીંશ્ચ નિગમોજ્જ્વલાન્ । રામં સ્મરંતી મનસા રથે સ્થિત્વાગમત્પુરીમ્
તાપસ સ્ત્રીઓ અને તેજસ્વી મુનિઓને વંદન કરીને, રથમાં ઊભી રહી, મનમાં રામને યાદ કરતી, અને શહેર તરફ રવાના થઈ.
ક્રમેણ નગરીં પ્રાપ્તા મહાર્હાભરણાન્વિતા । સરયૂં સરિતં પ્રાપ યત્ર રામઃ સ્વયં સ્થિતઃ
ધીરે ધીરે શહેરમાં આવી, ભવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ, સરયૂ નદી પાસે પહોંચી, જ્યાં રામ પોતે હાજર હતા.