આવયોરુજ્જ્વલા કીર્તિરાવયોરુજ્જ્વલો રસઃ । આવયોરુજ્જ્વલૌ વંશાવાવયોરુજ્જ્વલાઃ ક્રિયાઃ
આપણા બંનેની કીર્તિ તેજસ્વી છે, આપણા બંનેનું સૌંદર્ય તેજસ્વી છે, આપણા બંનેના વંશ તેજસ્વી છે, આપણા બંનેના કાર્યો તેજસ્વી છે.
ભવેયુરાવયોઃ કીર્તિર્ગાયકા ઉજ્જ્વલા ભુવિ । આવયોર્ભક્તિમંતો યે તે યાંત્યંતે ભવાંબુધેઃ
આપણા બંનેની તેજસ્વી કીર્તિ ધરતી પર ગવાય; અને આપણા બંનેમાં ભક્તિ રાખનારા લોકો અંતે જન્મમરણના સાગરથી પાર ઉતરે છે.
ઇત્યુક્તા ભવતી તેન પ્રીયમાણેન તે ગુણૈઃ । પત્યુઃ પાદાંબુજે દ્રષ્ટું કરોતુ સદયં મનઃ
એમ કહી, જે તારો ગુણોથી પ્રસન્ન થયો હતો, એના વચન સાંભળીને, તારા મનમાં પતિના કમળ જેવા ચરણોનું દર્શન કરવાની દયાભાવના જાગે.
વાસાંસિ રમણીયાનિ ભૂષણાનિ મહાંતિ ચ । અંગરાગસ્તથા ગંધા મનોજ્ઞાસ્ત્વયિ યોજિતાઃ
તને મનોહર વસ્ત્રો, સુંદર આભૂષણો, સુગંધિત અંગરાગ અને રમણીય સુગંધો પહેરાવવામાં આવ્યા છે.
રથો દાસ્યશ્ચ રામેણ પ્રેષિતા ઉત્સવાયતે । છત્રં ચ ચામરે શુભ્રે ગજા અશ્વાશ્ચ શોભને
રામે તહેવાર માટે રથ અને દાસીઓ મોકલેલી છે; સફેદ છત્ર, શુદ્ધ ચામર અને સુંદર હાથી-ઘોડા પણ મોકલ્યા છે.
સ્તૂયમાના દ્વિજશ્રેષ્ઠૈઃ સૂતમાગધબંદિભિઃ । વંદ્યમાના પુરસ્ત્રીભિઃ સેવ્યમાના ચ યોદ્ધૃભિઃ
શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, સુત, માગધ અને વંદીઓ દ્વારા તારી પ્રશંસા થાય છે; શહેરની સ્ત્રીઓ તને વંદન કરે છે અને યોદ્ધાઓ તારી સેવા કરે છે.
પુષ્પૈઃ સંછાદ્યમાના ચ દેવીદેવાંગનાદિભિઃ । ધનાનિ દદતી તેભ્યો દ્વિજાતિભ્યો યથેપ્સિતમ્
દેવીઓ અને દેવાંગનાઓ તને ફૂલો વડે ઢાંકે છે; તું તેમને અને દ્વિજાતિઓને મનગમતું ધન આપે છે.
ગજારૂઢૌ કુમારૌ ચ પુરસ્કૃત્ય જનેશ્વરી । મયાનુગમ્યમાના ચ ગચ્છાયોધ્યાં નિજાં પુરીમ્
તારા પુત્રો, રાજકુમારો, હાથી પર બેસીને આગળ ચાલે છે, જનનીશ્વરી, અને હું તારા પાછળ ચાલું છું; એ રીતે તું તારી પોતાની અયોધ્યા નગરીમાં જાય છે.
ત્વયિ તત્ર ગતાયાં તુ સંગતાયાં પ્રિયેણ તે । સર્વાસાં રાજનારીણામાગતાનાં ચ સર્વશઃ
જ્યારે તું ત્યાં પહોંચી અને પ્રિય પતિ સાથે મળી, ત્યારે તમામ રાજમહિલાઓ અને ત્યાં આવેલા બધા લોકો
સર્વાસામૃષિપત્નીનાં કૌસલાનાં તથૈવ ચ । મંગલૈર્વાદ્યગીતાદ્યૈર્ભવત્વદ્ય મહોત્સવઃ
—બધા ઋષિપત્નીઓ અને કૌશલ દેશની સ્ત્રીઓ પણ—આજે તારા માટે શુભ વાદ્ય, ગીત અને સંગીતથી મહોત્સવ ઉજવે છે.
શેષ ઉવાચ-। ઇતિવિજ્ઞાપનાં દેવી શ્રુત્વા સીતા તમાહ સા । નાહં કીર્તિકરી રાજ્ઞો હ્યપકીર્તિઃ સ્વયં ત્વહમ્
શેષે કહ્યું: એ વિનંતી સાંભળીને, સીતા એ કહ્યું: 'હું રાજાને યશ આપતી નથી; હકીકતમાં, હું તો પોતે તેની અપકિર્તિ છું.'
કિં મયા તસ્ય સાધ્યં સ્યાદ્ધર્મકામાર્થશૂન્યયા । સત્યેવં ભવતાં ભૂપે કો વિશ્વાસો નિરંકુશે
'મારી પાસે ધર્મ, કામ કે અર્થ નથી, તો હું તેના માટે શું સાધી શકું? હકીકતમાં, રાજા, મારી ઉપર અવિરત વિશ્વાસ કેવી રીતે રાખી શકાય?''
પ્રત્યક્ષા વા પરોક્ષા વા ભર્તુર્દોષા મનઃસ્થિતાઃ । ન વાચ્યા જાતુ માદૃશ્યા કલ્યાણકુલજાતયા
'પતિના દોષો સ્પષ્ટ હોય કે ગુપ્ત, એવા દોષો મારા જેવી શુભકુળમાં જન્મેલી સ્ત્રીએ કદી બોલવા જોઈએ નહીં.'
પાણિગ્રહણકાલે મે યદ્રૂપો હૃદયે સ્થિતઃ । તદ્રૂપો હૃદયાન્નાસૌ કદાચિદપસર્પતિ
'પાણિગ્રહણ વખતે જે સ્વરૂપ મારા હૃદયમાં સ્થિર થયું હતું, એ સ્વરૂપ કદી પણ મારા હૃદયમાંથી દૂર થતું નથી.'
લક્ષ્મણેમૌ કુમારૌ મે તત્તેજોંશસમુદ્ભવૌ । વંશાંકુરૌ મહાશૂરૌ ધનુર્વિદ્યાવિશારદૌ
'લક્ષ્મણ, મારા આ બે પુત્રો તેના તેજના અંશથી જન્મેલા છે; એ વંશના કળશ, મહાન શૂરવીર અને ધનુર્વિદ્યા જાણનારા છે.'
નીત્વા પિતુઃ સમીપં તુ લાલનીયૌ પ્રયત્નતઃ । તપસારાધયિષ્યામિ રામં કામમિહ સ્થિતા
'હવે તેમને પિતાજી પાસે લઈ જઈ, ખૂબ પ્રેમથી ઉછેરજો; હું અહીં રહી, તપસ્યા દ્વારા રામની આરાધના કરીશ.'
વાચ્યં ત્વયા મહાભાગ પૂજ્યપાદાભિવંદનમ્ । સર્વેભ્યઃ કુશલં ચાપિ ગત્વેતો મદપેક્ષયા
'હે મહાભાગ્યશાળી, તું ત્યાં જઈ સૌના પૂજ્ય ચરણોમાં વંદન કરજે અને મારી તરફથી સૌને શુભેચ્છા આપજે.'
પુત્રૌ સમાદિશત્સીતા ગચ્છતં પિતુરંતિકમ્ । શુશ્રૂષણીય એવાસૌ ભવદ્ભ્યાં સ્વપદપ્રદઃ
સીતાએ પોતાના પુત્રોને આજ્ઞા આપી: 'પિતાજી પાસે જાવ, એ જ તમારે બંનેએ સેવા કરવાના છે, કારણ કે એ પોતાનું સ્થાન આપે છે.'
આજ્ઞપ્તાવપ્યનિચ્છંતૌ તૌ કુમારૌ કુશીલવૌ । વાલ્મીકિવચનાત્તત્ર જગ્મતુશ્ચ સલક્ષ્મણૌ
આજ્ઞા છતાં, કુશ અને લવ બંને રાજકુમારો જવા ઇચ્છતા નહોતા, પણ વાલ્મીકિના વચનથી તેઓ લક્ષ્મણ સાથે ત્યાં ગયા.
વાલ્મીકેરેવ પાદાબ્જસમીપં તત્સુતૌ ગતૌ । લક્ષ્મણોઽપિ વવંદે તં ગત્વા બાલકસંયુતઃ
પુત્રો વાલ્મીકિના કમળ જેવા ચરણોની પાસે ગયા; લક્ષ્મણ પણ બાલકો સાથે ત્યાં જઈને તેમને વંદન કર્યા.
વાલ્મીકિર્લક્ષ્મણસ્તૌ તુ કુમારૌ મિલિતા અમી । સભાયાં સંસ્થિતં રામં જ્ઞાત્વા તે જગ્મુરુત્સુકાઃ
વાલ્મીકી અને લક્ષ્મણ, એ બંને યુવરાજો મળીને સભામાં ઉભેલા રામને ઓળખી, ઉત્સુક થઈને તેમના પાસે ગયા.
લક્ષ્મણઃ પ્રણિપત્યાથ સીતાવાક્યાદિસર્વશઃ । કથયામાસ રામાય હર્ષશોકયુતઃ સુધીઃ
લક્ષ્મણે પાંખી વંદન કરીને, સીતાના બધા શબ્દો રામને કહ્યા, આનંદ અને દુઃખથી ભરેલા બુદ્ધિશાળી મનથી.
સીતાસંદેશવાક્યેભ્યો રામો મૂર્ચ્છાં સમન્વભૂત્ । સંજ્ઞામવાપ્ય ચોવાચ લક્ષ્મણં નયકોવિદમ્
સીતાના સંદેશ સાંભળીને રામ બેહોશ થઈ ગયા; પછી જાગીને, તેમણે સલાહમાં કુશળ લક્ષ્મણને કહ્યું.
ગચ્છ મિત્ર પુનસ્તત્ર યત્નેન મહતા ચ તામ્ । શીઘ્રમાનય ભદ્રં તે મદ્વાક્યાનિ નિવેદ્ય ચ
મિત્ર, ફરીથી ત્યાં જા, મહાન પ્રયત્નથી, તું ઝડપથી સીતાને લાવ, શુભ રહે, અને મારા શબ્દો તેને કહેજે.
અરણ્યે કિં તપસ્યંત્યા ગતિરન્યા વિચિંતિતા । શ્રુતા દૃષ્ટાથ વા મત્તો યન્નાગચ્છસિ જાનકિ
જાનકી, તું મને કેમ નથી આવતી? શું તું જંગલમાં તપ કરતા કોઈ બીજું માર્ગ વિચાર્યું છે? શું તું મારા વિશે કંઈ સાંભળ્યું કે જોયું છે?
ત્વદિચ્છયા ત્વમેવેતો ગતારણ્યં મુનિપ્રિયમ્ । પૂજિતા મુનિપત્ન્યસ્તા દૃષ્ટા મુનિગણાસ્ત્વયા
તારા ઈચ્છાથી જ તું જંગલમાં ગઈ, જે ઋષિઓને પ્રિય છે; તું ઋષિપત્નીઓથી સન્માનિત થઈ, અને તું ઋષિગણોને જોઈ ચૂકી છે.
પૂર્ણો મનોરથસ્તેઽદ્ય કિં નાગચ્છસિ ભામિનિ । ન દોષં મયિ પશ્યેસ્ત્વં સ્વાત્મેચ્છાયા વિલોકનાત્
આજે તારો મનનો ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ છે—તુ કેમ નથી આવતી, ઓ સુંદર? તું મારી ઉપર દોષ ન જો, કારણ કે હું તારી ઈચ્છા જ જોઈ રહ્યો છું.
ગત્વા ગત્વાથ વામોરુ પતિરેવ ગતિઃ સ્ત્રિયાઃ । નિર્ગુણોપિ ગુણાંભોધિઃ કિંપુનર્મનસેપ્સિતઃ
વારંવાર જઈને, ઓ પાતળા કમરવાળી, પતિ જ સ્ત્રી માટે આશ્રય છે; એમાં ગુણ ન હોય તો પણ એ ગુણોના સાગર છે—અને જો મનથી ઈચ્છિત હોય તો કેટલું વધુ.
યાયા ક્રિયાકુલસ્ત્રીણાં સાસા પત્યુઃ પ્રતુષ્ટયે । પૂર્વમેવપ્રતુષ્ટોઽહમિદાનીં સુતરાં ત્વયિ
જે સ્ત્રી કામમાં વ્યસ્ત રહે છે, એ પતિની પ્રસન્નતા માટે પ્રયત્ન કરે છે; હું પહેલેથી જ તારી સાથે ખુશ હતો, અને હવે તો વધુ જ છું.
યાગો જપસ્તપોદાનં વ્રતં તીર્થં દયાદિકમ્ । દેવાશ્ચ મયિ સંતુષ્ટે તુષ્ટમેતદસંશયમ્
યજ્ઞ, જપ, તપ, દાન, વ્રત, તીર્થ, દયા અને બીજા—all દેવતાઓ મને પ્રસન્ન હોય ત્યારે ખુશ થાય છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.