કૌસલ્યા ચ સુમિત્રા ચ યાશ્ચાન્યા રાજયોષિતઃ । પપ્રચ્છુઃ કુશલં દેવિ પ્રીત્યા ત્વામાશિષા સહ
કૌશલ્યા, સુમિત્રા અને બીજી રાજમહિલાઓએ પણ, હે દેવી, પ્રેમપૂર્વક આશીર્વાદ સાથે તમારું સુખ પુછ્યું છે.
કુશલપ્રશ્નપૂર્વં હિ તવ પાદાભિવંદનમ્ । નિવેદયામિ શત્રુઘ્ન ભરતાભ્યાં કૃતં શુભે
શત્રુઘ્ન અને ભરતે પહેલા તમારા પગે વંદન કરી, તમારે માટે શુભેચ્છા અને સુખની વાત પુછાવી છે, હે શુભે.
ગુરુભિર્ગુરુપત્નીભિઃ સર્વાભિરપિ તે શુભે । દત્તાશીઃ કુશલપ્રશ્નઃ કૃતશ્ચ ત્વયિ જાનકિ
ગુરુઓ અને તેમની પત્નીઓએ પણ, હે શુભે, આશીર્વાદ આપ્યા છે અને ચિંતાથી તમારું સુખ પુછ્યું છે, હે જાનકી.
આકારયતિ દેવસ્ત્વાં નિર્વ્યલીકેન ચાત્મવાન્ । અલભ્યાન્યરતિસ્ત્વત્તોઽન્યત્ર સર્વત્ર ભામિનિ
મહારાજ ખુલ્લેઆમ અને નિર્ભયપણે તમને બોલાવે છે; હે ભામિની, તમારી સિવાય તેમને ક્યાંય આનંદ નથી મળતો.
શૂન્યા એવ દિશઃ સર્વાસ્ત્વાં વિના જનકાત્મજે । પશ્યન્રોદિતિ નાથો નો રોદયન્નિતરાનપિ
જનકની દીકરી, તારી વિના બધાં દિશાઓ ખાલી લાગે છે; પ્રભુ તને શોધે છે અને રડે છે, પણ બીજાને રડાવતો નથી.
યત્ર દેવિ સ્થિતાસિ ત્વં નિત્યં સ્મરતિ રાઘવઃ । અશૂન્યં તુ તમેવાસૌ મન્યમાનો વિદેહજે
જ્યાં પણ તું વસે છે, દેવી, રાઘવ તને હંમેશાં યાદ કરે છે; વિદેહની પુત્રી, એ સ્થાનને જ ખાલી નથી એવું માને છે.
ધન્યોઽયમાશ્રમો જાતો વાલ્મીકેર્યત્ર જાનકી । કાલં ક્ષપતિ વાર્તાભિર્મદીયાભિર્વદન્નિતિ
જ્યાં જાનકી વસે છે એ વાલ્મીકીનો આશ્રમ ધન્ય છે; એ અહીં મારી વાતો બોલી બોલી સમય પસાર કરે છે.
ઉક્તવાન્યદ્રુદન્કિંચિત્સ્વામી નસ્ત્વયિ તચ્છૃણુ । વ્યક્તીભવતિ વક્તુર્યદ્ધૃદ્ગતં તદસંશયમ્
મારા સ્વામી એ તારા વિષે દુઃખમાં કઈક બીજું પણ બોલ્યા છે, એ સાંભળ; જે વાત બોલનારના હૃદયમાં હોય છે એ ચોક્કસ બહાર આવે છે.
લોકા વદંતિ મામેવ સર્વેષામીશ્વરેશ્વરમ્ । અહં ત્વદૃષ્ટમેવૈષાં સ્વતંત્રં કારણં બ્રુવે
લોકો કહે છે કે હું બધાના ઇશ્વરોમાં પણ ઇશ્વર છું; પણ હું તો એ જ કારણ માનું છું કે જે તારી નજરથી છુપાયેલું છે.
અદૃષ્ટમેવ કાર્યેષુ સર્વેશોઽપ્યનુગચ્છતિ । ઈશનીયાઃ કુતો નૈતદન્વીયુઃ સુખદુઃખયોઃ
બધાં કાર્યોમાં સર્વેશ્વર પણ એ અજાણ્યા કારણને જ અનુસરે છે; તો પછી જે શાસ્ય છે તેઓ સુખ-દુઃખમાં કેમ એનું અનુસરણ ન કરે?
ધનુર્ભંગે મતિભ્રંશે કૈકય્યા મરણે પિતુઃ । અરણ્યગમને તત્ર હરણે તવ વારિધેઃ
ધનુષ્ય તૂટવું, બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થવી, કૈકેયીથી પિતાનું મૃત્યુ, વનમાં જવું અને તારો સમુદ્રવાસી દ્વારા અપહરણ—
તરણે રક્ષસાં ભર્તુર્મારણેઽપિ રણેરણે । સહાયીભવને મહ્યમૃક્ષવાનરરક્ષસામ્
સમુદ્ર પાર કરવો, યુદ્ધમાં રાક્ષસોના સ્વામીનો વિનાશ, અને મારે રીક્ષ, વાનર અને રાક્ષસોમાં મિત્રતા મેળવવી—
લાભે તવ પ્રતિજ્ઞાયાઃ સત્યત્વે ચ સતીમણે । પુનઃ સ્વબંધુસંબંધે રાજ્યપ્રાપ્તૌ ચ ભામિનિ
સતીમણિ, તારી પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ થવી, એની સત્યતા, ફરી સંબંધીઓ સાથે જોડાવું અને રાજ્ય પ્રાપ્ત કરવું, હે સુંદરિ—
પુનઃ પ્રિયાવિયોગે ચ કારણં યદવારણમ્ । પ્રસીદતિ તદેવાદ્ય સંયોગે પુનરાવયોઃ
પછી ફરી પ્રિયજનથી વિયોગ, એનું જે કારણ છે એ જ આજે આપણા પુનર્મિલનનું કારણ બન્યું છે.
વેદોઽન્યથા કૃતો યેન લોકોત્પત્તિ લયૌ યતઃ । લોકાનનુગતસ્તસ્માત્કારણં પ્રથમં ત્વહમ્
જેને વેદને બદલ્યો, જેના પરથી જગતની ઉત્પત્તિ અને લય થાય છે; કારણ કે જગત મારો અનુસરણ કરે છે, એટલે હું પ્રથમ કારણ છું.
અદૃષ્ટમનુવર્તંતે લોકાઃ સંપ્રતિબોધકાઃ । ભોગેન જીર્યતેઽદૃષ્ટં તત્તદ્ભુક્તં ત્વયા વને
લોકો એ અજાણ્યા કારણને અનુસરે છે, જે જાગૃત કરનાર છે; ભોગથી એ અદૃશ્ય ક્ષીણ થાય છે, અને વનમાં તારે જે ભોગવ્યું એ બધું પૂરુ થઈ ગયું છે.
સ્નેહોઽકારણકઃ સીતે વર્ધમાનો મમ ત્વયિ । લોકાદૃષ્ટે તિરસ્કૃત્ય ત્વામાહ્વયત આદરાત્
સીતા, તારા માટે મારો પ્રેમ કોઈ કારણ વગર છે અને સતત વધે છે; દુનિયાના અદૃશ્યને અવગણીને હું તને શ્રદ્ધાથી બોલાવું છું.
શઙ્કિતેનાપિ દોષેણ સ્નેહનૈર્મલ્યમજ્જનમ્ । ભવતીતિ સ વૈ શુદ્ધ આસ્વાદ્યો વિબુધૈઃ સદા
દોષની શંકા હોય તો પણ પ્રેમની પવિત્રતા ધોવાઈ જાય છે; તેથી એ હંમેશાં શુદ્ધ અને વિદ્વાનો માટે આનંદદાયક છે.
સ્નેહશુદ્ધિરિયં ભદ્રે કૃતા મે ત્વયિ નાન્યથા । મંતવ્યં રક્ષિતોઽપ્યેષ લોકઃ શિષ્ટાનુવર્તિના
હે ભદ્રે, તારા માટે મેં પ્રેમની આ શુદ્ધતા ઊભી કરી છે, બીજું કંઈ નહીં; સમજવું જોઈએ કે શ્રેષ્ઠોને અનુસરનારા લોકો પણ જગતને બચાવે છે.
આવયોર્નિંદયા દેવિ સર્વાવસ્થા સુશુદ્ધયે । લોકો નશ્યેદ્ધિ સંમૂઢશ્ચરિતૈર્મહતામયમ્
દેવી, આપણા બંનેની નિંદાથી દરેક સ્થિતિમાં શુદ્ધિ મળે છે; નહીં તો મહાન લોકોના વર્તનથી જગત ભટકી જાય અને નાશ પામે.
આવયોરુજ્જ્વલા કીર્તિરાવયોરુજ્જ્વલો રસઃ । આવયોરુજ્જ્વલૌ વંશાવાવયોરુજ્જ્વલાઃ ક્રિયાઃ
આપણા બંનેની કીર્તિ તેજસ્વી છે, આપણા બંનેનું સૌંદર્ય તેજસ્વી છે, આપણા બંનેના વંશ તેજસ્વી છે, આપણા બંનેના કાર્યો તેજસ્વી છે.
ભવેયુરાવયોઃ કીર્તિર્ગાયકા ઉજ્જ્વલા ભુવિ । આવયોર્ભક્તિમંતો યે તે યાંત્યંતે ભવાંબુધેઃ
આપણા બંનેની તેજસ્વી કીર્તિ ધરતી પર ગવાય; અને આપણા બંનેમાં ભક્તિ રાખનારા લોકો અંતે જન્મમરણના સાગરથી પાર ઉતરે છે.
ઇત્યુક્તા ભવતી તેન પ્રીયમાણેન તે ગુણૈઃ । પત્યુઃ પાદાંબુજે દ્રષ્ટું કરોતુ સદયં મનઃ
એમ કહી, જે તારો ગુણોથી પ્રસન્ન થયો હતો, એના વચન સાંભળીને, તારા મનમાં પતિના કમળ જેવા ચરણોનું દર્શન કરવાની દયાભાવના જાગે.
વાસાંસિ રમણીયાનિ ભૂષણાનિ મહાંતિ ચ । અંગરાગસ્તથા ગંધા મનોજ્ઞાસ્ત્વયિ યોજિતાઃ
તને મનોહર વસ્ત્રો, સુંદર આભૂષણો, સુગંધિત અંગરાગ અને રમણીય સુગંધો પહેરાવવામાં આવ્યા છે.
રથો દાસ્યશ્ચ રામેણ પ્રેષિતા ઉત્સવાયતે । છત્રં ચ ચામરે શુભ્રે ગજા અશ્વાશ્ચ શોભને
રામે તહેવાર માટે રથ અને દાસીઓ મોકલેલી છે; સફેદ છત્ર, શુદ્ધ ચામર અને સુંદર હાથી-ઘોડા પણ મોકલ્યા છે.
સ્તૂયમાના દ્વિજશ્રેષ્ઠૈઃ સૂતમાગધબંદિભિઃ । વંદ્યમાના પુરસ્ત્રીભિઃ સેવ્યમાના ચ યોદ્ધૃભિઃ
શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, સુત, માગધ અને વંદીઓ દ્વારા તારી પ્રશંસા થાય છે; શહેરની સ્ત્રીઓ તને વંદન કરે છે અને યોદ્ધાઓ તારી સેવા કરે છે.
પુષ્પૈઃ સંછાદ્યમાના ચ દેવીદેવાંગનાદિભિઃ । ધનાનિ દદતી તેભ્યો દ્વિજાતિભ્યો યથેપ્સિતમ્
દેવીઓ અને દેવાંગનાઓ તને ફૂલો વડે ઢાંકે છે; તું તેમને અને દ્વિજાતિઓને મનગમતું ધન આપે છે.
ગજારૂઢૌ કુમારૌ ચ પુરસ્કૃત્ય જનેશ્વરી । મયાનુગમ્યમાના ચ ગચ્છાયોધ્યાં નિજાં પુરીમ્
તારા પુત્રો, રાજકુમારો, હાથી પર બેસીને આગળ ચાલે છે, જનનીશ્વરી, અને હું તારા પાછળ ચાલું છું; એ રીતે તું તારી પોતાની અયોધ્યા નગરીમાં જાય છે.
ત્વયિ તત્ર ગતાયાં તુ સંગતાયાં પ્રિયેણ તે । સર્વાસાં રાજનારીણામાગતાનાં ચ સર્વશઃ
જ્યારે તું ત્યાં પહોંચી અને પ્રિય પતિ સાથે મળી, ત્યારે તમામ રાજમહિલાઓ અને ત્યાં આવેલા બધા લોકો
સર્વાસામૃષિપત્નીનાં કૌસલાનાં તથૈવ ચ । મંગલૈર્વાદ્યગીતાદ્યૈર્ભવત્વદ્ય મહોત્સવઃ
—બધા ઋષિપત્નીઓ અને કૌશલ દેશની સ્ત્રીઓ પણ—આજે તારા માટે શુભ વાદ્ય, ગીત અને સંગીતથી મહોત્સવ ઉજવે છે.