પામરૈર્મહિમાનાસ્યા જ્ઞાયતે યદિ દૂષિતૈઃ । કા હાનિસ્તાવતા રામ પુણ્યશ્રવણકીર્તન
જો દુષ્ટ અથવા ભ્રષ્ટ લોકો તેના મહિમાને સમજવામાં ભૂલ કરે, તો તેમાં શું નુકસાન છે, હે રામ, જ્યારે તેની કીર્તિ અને પુણ્ય સતત ગવાય અને સાંભળાય છે?
અસ્મત્સાક્ષિકમેતસ્યાઃ પાવનં ચરિતં સદા । સદ્યસ્તે સિદ્ધિમાયાંતિ યે સીતાપદચિંતકાઃ
તેના પવિત્ર કાર્યો હંમેશા અમારી સાક્ષીએ છે; જે સીતાના ચરણોનું સ્મરણ કરે છે, તેઓ તરત જ સિદ્ધિ પામે છે.
યસ્યાઃ સંકલ્પમાત્રેણ જન્મસ્થિતિલયાદિકાઃ । ભવંતિ જગતાં નિત્યં વ્યાપારા ઐશ્વરા અમી
જગતની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને લય માત્ર તેના સંકલ્પથી સતત થાય છે – આ બધું તેની દૈવી ક્રિયા છે.
સીતા મૃત્યુઃસુધા ચેયં તપત્યેષા ચ વર્ષતિ । સ્વર્ગો મોક્ષસ્તપો યોગો દાનં ચ તવ જાનકી
આ સીતાજી મૃત્યુ અને અમૃત બન્ને છે; તે તપાવે છે અને વરસાવે છે; તારી જાનકી સ્વર્ગ, મોક્ષ, તપ, યોગ અને દાન છે.
બ્રહ્માણં શિવમન્યાંશ્ચ લોકપાલાન્મદાદિકાન્ । કરોત્યેષા કરોત્યેવ નાન્યા સીતા તવ પ્રિયા
બ્રહ્મા, શિવ અને અન્ય લોકપાલો, ગર્વથી ભરેલા હોય તેવા પણ, તારી પ્રિય સીતાજી સિવાય બીજું કોઈ સર્જી શકતું નથી.
ત્વં પિતા સર્વલોકાનાં સીતા ચ જનનીત્યતઃ । કુદૃષ્ટિરત્ર તુ ક્ષેમયોગ્યા ન તવ કર્હિચિત્
તુ બધા લોકનો પિતા છે અને સીતાજી જનની છે; તેથી, તારા તરફથી ક્યારેય તેના માટે ખોટી દૃષ્ટિ યોગ્ય નથી.
વેત્તિ સીતાં સદા શુદ્ધાં સર્વજ્ઞો ભગવાન્સ્વયમ્ । ભવાનપિ સુતાં ભૂમેઃ પ્રાણાદપિ ગરીયસીમ્
સર્વજ્ઞ ભગવાન સીતાજીને હંમેશા શુદ્ધ જાણે છે, અને તું પણ ભૂમિની દીકરીને પોતાના પ્રાણથી વધુ પ્રિય જાણે છે.
આદર્તવ્યા ત્વયા તસ્માત્પ્રિયા શુદ્ધેતિ જાનકી । ન ચ શાપપરાભૂતિઃ સીતાયાં ત્વયિ વા વિભો
તેથી તારે હંમેશા પોતાની પ્રિય જાનકીને શુદ્ધ જ માનવી જોઈએ; શાપ કે પરાજય ક્યારેય સીતાને કે તને સ્પર્શી શકતો નથી, હે પ્રભુ.
ઇમાનિ મમ વાક્યાનિ વાચ્યાનિ જગતાં પતિમ્ । રામં પ્રતિ ત્વયા સાક્ષાદ્વાલ્મીકે મુનિસત્તમ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ વાલ્મીકી, મારા આ વચનો તું સીધા જગતના સ્વામી રામને કહેજે.
ઇત્યુક્તો વરુણેનાહં સીતાસંગ્રહકારણાત્ । એવમેવ હિ સર્વૈશ્ચ લોકપાલૈરપિ પ્રભો
હું સીતા ને પાછી લાવવાનો હેતુથી વરુણ દ્વારા આમ કહેવામાં આવ્યો હતો; એ જ રીતે સર્વ લોકપાળોએ પણ મને આવું કરવાનું કહ્યું, હે પ્રભુ.
શ્રુતં રામાયણોદ્ગાનં પુત્રાભ્યાં તે સુરાસુરૈઃ । ગંધર્વૈરપિ સર્વૈશ્ચ કૌતુકાવિષ્ટમાનસૈઃ
તમારા બંને પુત્રો દ્વારા ગવાયેલું રામાયણ દેવો, દાનવો અને બધા ગંધર્વોએ આશ્ચર્યથી ભરેલા મનથી સાંભળ્યું.
પ્રસન્ના એવ સર્વેઽપિ પ્રશશંસુઃ સુતૌ ચ તે । ત્રૈલોક્યં મોહિતં તાભ્યાં રૂપગાનવયોગુણૈઃ
બધા પ્રસન્ન થઈને તમારા બંને પુત્રોની પ્રશંસા કરી; તેમના રૂપ, ગાન, યુવાની અને ગુણોથી ત્રણેય લોક મોહિત થઈ ગયા.
દત્તં યલ્લોકપાલૈસ્તુ સુતાભ્યાં સ્વીકૃતં હિ તત્ । ઋષિભિશ્ચ વરા આભ્યામન્યેભ્યઃ કીર્તિરેવ ચ
લોકપાળોએ જે આપ્યું હતું, તે તમારા પુત્રોએ સ્વીકાર્યું; ઋષિઓએ તેમને વરદાન આપ્યાં અને બીજાઓ પાસેથી તેમને માત્ર કીર્તિ મળી.
એકરામં જગત્સર્વં પૂર્વં મુનિવિલોકિતમ્ । ત્રિરામમધુના જાંતં સુતાભ્યાં તેખિલેક્ષિતમ્
પહેલાં મુનિઓએ આખું જગત એક રામરૂપે જોયું હતું; હવે તમારા બંને પુત્રોથી બધાએ ત્રણ રામરૂપે ઓળખ્યું છે.
એકકામપરામૂર્તિર્લોકે પૂર્વમવેક્ષિતા । કામૈશ્ચતુર્ભિરદ્યાયં જાયતે ચ યતસ્તતઃ
પહેલાં જગતમાં એક જ ઇચ્છાનું રૂપ જોવામાં આવતું; હવે ચાર ઇચ્છાઓથી એ જ રીતે જગત સર્જાય છે.
સર્વત્રાન્યત્ર રાજેંદ્ર રામપુત્રૌ કુશીલવૌ । ગીયતે અત્ર સંકોચઃ કિં કૃતો વિદુષિ ત્વયિ
હે રાજેન્દ્ર, બીજા બધાં સ્થળે રામના પુત્ર કુશ અને લવનું ગાન થાય છે; તો પછી તું જ્ઞાની હોવા છતાં શા માટે સંકોચ રાખ્યો છે?
કૃતેષુ તવ સર્વેષુ શ્રૂયતે મહતી સ્તુતિઃ । ત્યાગાદન્યત્ર સીતાયાઃ પુણ્યશ્લોકશિરોમણે
તારા બધા કાર્યો માટે મહાન સ્તુતિ સાંભળાય છે, હે પુણ્યશ્લોકોમાં શ્રેષ્ઠ; માત્ર સીતાના ત્યાગ સિવાય.
ત્વયા ત્રૈલોક્યનાથેન ગાર્હસ્થ્યમનુકુર્વતા । અંગીકાર્યૌ સુતૌ રામવિદ્યાશીલગુણાન્વિતૌ
હે ત્રણેય લોકના સ્વામી, ગૃહસ્થધર્મ પાળતા, રામ જેવી વિદ્યા, શીલ અને ગુણોથી યુક્ત તારા બંને પુત્રોને તું સ્વીકારવા યોગ્ય છે.
ન તૌ સ્વાં માતરં હિત્વા સ્થાસ્યતોઽભવદંતિકે । જનન્યા સહિતૌ તસ્માદાકાર્યૌ ભવતા સુતૌ
તારા પુત્રો પોતાની માતાને છોડીને તારા પાસે નહીં રહે; તેથી તારે પુત્રોને તેમની માતા સાથે એકત્ર કરવું જોઈએ.
દત્ત એવ તયેદાનીં સેનાસંજીવનાત્પુનઃ । પ્રત્યયઃ સર્વલોકાનાં પાવનઃ પતતામપિ
હવે તારા દ્વારા ફરીથી સેનાને જીવંત કરીને વિશ્વને વિશ્વાસ અપાયો છે; આ બધાં લોકોએ માન્યતા આપી છે, જે પતિતોને પણ પવિત્ર કરે છે.
નાજ્ઞાતં તેન ચાસ્માકં નામરાણાં ચ માનદ । શુદ્ધૌ તસ્યાસ્તુ લોકાનાં યન્નષ્ટં તદિહ ધ્રુવમ્
તેને કે અમને કશુ અજાણ્યું નથી, હે દેવોને માન આપનાર; તેના દ્વારા લોકોએ શુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે, કારણ કે જે ગુમાયું હતું તે અહીં નિશ્ચિતપણે પુનઃપ્રાપ્ત થયું છે.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ વાલ્મીકિના રામઃ સર્વજ્ઞોઽપ્યવબોધિતઃ । સ્તુત્વા નત્વા ચ વાલ્મીકિં પ્રત્યુવાચ સ લક્ષ્મણમ્
શેષે કહ્યું: આમ વાલ્મીકી દ્વારા સર્વજ્ઞ રામને સમજાવવામાં આવ્યા; તેણે વાલ્મીકીની સ્તુતિ કરી, નમસ્કાર કર્યા અને પછી લક્ષ્મણને કહ્યું.
ગચ્છ તાતાધુના સીતામાનેતું ધર્મચારિણીમ્ । સપુત્રાં રથમાસ્થાય સુમંત્રસહિતઃ સખે
હવે તું, પ્રિય લક્ષ્મણ, ધર્મનિષ્ઠા સીતાને અને પુત્રો સાથે લાવવા જા; સુમંત્ર સાથે રથમાં બેસી જા, મિત્ર.
શ્રાવયિત્વા મમેમાનિ મુનેશ્ચ વચનાન્યપિ । સંબોધ્ય ચ પુરીમેતાં સીતાં પ્રત્યાનયાશુ તામ્
મારા અને મુનિના આ વચનો જાહેર કરીને, આ નગરીને જાણ કરી, તું ઝડપથી સીતાને પાછી લાવ.
લક્ષ્મણ ઉવાચ। યાસ્યામિ તવ સંદેશાત્સર્વેષાં નઃ પ્રભોર્વિભો । દેવ્યા યાસ્યતિ ચેદ્દેવ યાત્રા મે સફલા તતઃ
લક્ષ્મણે કહ્યું: હે સર્વના સ્વામી, હું તારા આદેશે જઇશ; જો દેવી પોતે આવશે તો મારી યાત્રા સફળ ગણાશે.
મયિ સામાભ્યસૂયૈવ પૂર્વદોષવશાત્સતી । અનાગતાયાં તસ્યાં તુ ક્ષમસ્વાગંતુકં મમ
જો અગાઉના દોષને લીધે સતી સીતાના મનમાં મારા માટે કોઈ રોષ હોય, તો તે અહીં આવતાં પહેલાં મને ક્ષમા કરજે.
ઇત્યુક્ત્વા લક્ષ્મણો રામં રથે સ્થિત્વા નૃપાજ્ઞયા । સુમિત્રમુનિશિષ્યાભ્યાં યુતોઽગાદ્ભૂમિજાશ્રમમ્
આવી વાત કહીને લક્ષ્મણે રાજાના આદેશથી રથમાં બેસી, સુમિત્રા અને ઋષિ શિષ્યો સાથે ધરાપુત્રીના આશ્રમ તરફ ગયો.
કથં પ્રસાદનીયા સ્યાત્સીતા ભગવતી મયા । પૂર્વદોષં વિજાનંતી રામાધીનસ્ય મે સદા
સીતાજી, જે મારા પૂર્વના દોષ જાણે છે અને જેમનું મન હંમેશા રામજી પર આધાર રાખે છે, તેમને હું કેમ પ્રસન્ન કરી શકું?
એવં સંચિંતયન્નંતર્હર્ષસંકોચ મધ્યગઃ । લક્ષ્મણઃ પ્રાપ સીતાયા આશ્રમં શ્રમનાશનમ્
આ રીતે મનમાં વિચારતો, આનંદ અને સંકોચ વચ્ચે લક્ષ્મણ સીતાજીના આશ્રમ, જે બધા થાક દૂર કરે છે, ત્યાં પહોંચ્યો.
રથાત્સોથાવરુહ્યારાદશ્રુરુદ્ધવિલોચનઃ । આર્યે પૂજ્યે ભગવતિ શુભે ઇતિ વદન્મુહુઃ
પછી રથમાંથી નીચે ઉતરી, આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યા, અને વારંવાર કહેતો રહ્યો: 'આર્યે, પૂજનીયે, પવિત્રે'.