ભુંજતે બ્રાહ્મણા યત્ર વિચિત્રાન્નૈર્મનોહરૈઃ । પરસ્પરં પ્રપશ્યંતો વાર્તાં ચક્રુર્મનોહરામ્
ત્યાં બ્રાહ્મણો વિવિધ અને રુચિકર ભોજન માણતા અને એકબીજાની સાથે આનંદથી વાતો કરતા.
પાયસાન્નાનિ શુભ્રાણિ ચંદ્રકાંતિસમાનિ ચ । ક્ષીરાજ્યબહુયુક્તાનિ શર્કરામિશ્રિતાનિ ચ
ત્યાં શુદ્ધ અને ચાંદની જેવી તેજસ્વી પાયસ, દૂધ અને ઘીથી ભરપૂર અને ખાંડથી મિશ્રિત હતી.
અપૂપાસ્તત્ર બહુલાશ્ચંદ્રબિંબસમાઃ શ્રિયા । કર્પૂરાદિસુગંધેન વાસિતાઃ સુમનોહરાઃ
ત્યાં ચાંદની જેવી તેજવાળી અને કપૂર વગેરે સુગંધથી મહેકતી, સુંદર અને સ્વાદિષ્ટ અપૂપ ઘણાં હતાં.
ફેનિકાઘટકાઃ સ્નિગ્ધાઃ શતચ્છિદ્રા વિરંધ્રકાઃ । શષ્કુલ્યો મંડકામૃષ્ટા મધુરાન્નસમન્વિતાઃ
ત્યાં નરમ અને રંધ્રવાળી ફેણી, મધથી લિપ્સિત શશ્કુલિ અને અન્ય મીઠા વ્યંજન પણ પીરસવામાં આવ્યા હતા.
ભક્તં કુમુદસંકાશં મુદ્ગદાલિવિમિશ્રિતમ્ । સુગંધેન સમાયુક્તમત્યંતં પ્રીતિદાયકમ્
કુમુદના ફૂલ જેવી સફેદ ભાત, મગ સાથે મિશ્રિત અને સુગંધિત, ખૂબ જ આનંદ આપતી હતી.
ઓદનો દધિના યુક્તો ભીમસેનસમન્વિતઃ । સ્વાદુપાકકરૈઃ સૃષ્ટઃ પાત્રે મુક્તઃ પ્રવેષકૈઃ
ત્યાં દહીંવાળું ભાત, મોટા વટાણા સાથે, શ્રેષ્ઠ રસોઈયાઓ દ્વારા તૈયાર કરીને વાસણમાં સેવકો દ્વારા પીરસવામાં આવતું હતું.
તત્ર કેચિદ્દ્વિજાઃ પાત્રે નિક્ષિપ્તં વીક્ષ્ય પાયસમ્ । પરસ્પરં તે પ્રત્યૂચુઃ કિમિદં દૃશ્યતેઽદ્ભુતમ્
ત્યાં કેટલાક બ્રાહ્મણોએ વાસણમાં મૂકાયેલ પાયસ જોઈને એકબીજાને પૂછ્યું: 'આવું અદ્ભુત શું છે?'
કિં ચંદ્રબિંબં નભસઃ પતિતં તમસો ભયાત્ । અમૃતં તુ ભવત્યત્ર મૃત્યુનાશકમદ્ભુતમ્
'આ શું આકાશમાંથી અંધકારના ભયથી પડેલું ચાંદનું ટુકડો છે? કે પછી અહીં દેખાતું અમૃત છે, જે મૃત્યુને નાશ કરે છે અને અદ્ભુત છે?'
તચ્છ્રુત્વા રોષતામ્રાક્ષઃ પ્રોવાચાન્યો દ્વિજોત્તમઃ । નભવત્યેવ ચંદ્રસ્ય બિંબં ત્વમૃતવિપ્લુતમ્
આ સાંભળીને, બીજાં એક માન્ય બ્રાહ્મણ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરી બોલ્યા: 'ચાંદનીનો ગોળો તો ત્યારે દેખાતો જ નથી, જ્યારે એ અમૃતથી ઢંકાઈ જાય છે.'
એકમિંદોર્વપુસ્ત્વેતદ્દૃશ્યતે સદૃશં કથમ્ । બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રસ્ય પાત્રે પાત્રે પૃથક્પૃથક્
એક જ ચાંદ્રમાનો આકાર, દરેક અલગ અલગ વાસણમાં, હજારો બ્રાહ્મણોમાં કેવી રીતે સરખો દેખાઈ શકે?
તતો જાનીહિ કુમુદં કર્પૂરં વા ભવિષ્યતિ । મા જાનીહિ મૃગાંકસ્ય બિંબં શુભ્રશ્રિયાન્વિતમ્
એથી, સમજો કે એ કમળ છે અથવા કપૂર હશે; ચાંદ્રમાનો શુદ્ધ તેજથી શોભતો ગોળો છે એવું માનશો નહીં.
તાવદન્યો રુષાક્રાંતો ધુન્વન્સ્વં મસ્તકં તથા । ન જાનંતિ દ્વિજા મૂઢાઃ સ્વાદુજ્ઞાના વિચક્ષણાઃ
પછી બીજાં એક ગુસ્સે ભરાયેલા બ્રાહ્મણે પોતાનું માથું હલાવીને કહ્યું: 'મૂર્ખ બ્રાહ્મણોને ખબર નથી; જે સ્વાદની સમજ ધરાવે છે, એ જ સાચા જ્ઞાની છે.'
ઇદં તુ ક્ષૌદ્રકંદસ્યરસેન પરિપાચિતમ્ । જાનીહિ શતપત્રસ્ય પુષ્પાણિ મધુરાણિ ચ
આ તો ખાંડના રસથી પકાવેલું મધ છે; જાણો કે આ તો શતદળ કમળના મીઠા ફૂલો છે.
એવં પરસ્પરં વિપ્રાઃ કંદમૂલફલાશિનઃ । તર્કયંતિ મુને પ્રીતા રસજ્ઞાનેઽતિલોલુપાઃ
આ રીતે, મૂળ, કંદ અને ફળ ખાવા વાળા બ્રાહ્મણો આનંદથી પરસ્પર સ્વાદની સમજમાં ખૂબ ઉત્સુક થઈ ચર્ચા કરતા.
તાવદન્યો દ્વિજઃ પ્રાહ ક્ષત્ત્રિયાણાં વરં જનુઃ । ભોક્ષ્યંતે તાદૃશં ત્વન્નં મહત્પુણ્યૈરુપસ્કૃતમ્
પછી બીજાં એક બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'ક્ષત્રિયનો જન્મ તો ઉત્તમ છે; તેઓ આવા પુણ્યથી પવિત્ર થયેલા ભોજનનો આસ્વાદ લેશે.'
તદા તં પ્રાબ્રવીદ્વિપ્રો દત્તસ્ય ફલમીદૃશમ્ । યે દદત્યગ્રજન્મભ્યઃ પ્રાપ્નુવંતિ ત ઈપ્સિતમ્
ત્યારે એક બ્રાહ્મણે તેને કહ્યું: 'આવું દાનનું ફળ છે; જે શ્રેષ્ઠ જાતિ વાળાને આપે છે, તેઓ ઇચ્છિત ફળ પામે છે.'
યૈરર્ચિતો નૈવ હરિર્નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈર્મુહુઃ । તેષામેતાદૃશં ભોજ્યં ન ભવેદક્ષિગોચરમ્
જે લોકોએ હરીને વારંવાર વિવિધ નૈવેદ્યોથી પૂજ્યા નથી, તેમના માટે આવું ભોજન આંખે દેખાતું જ નથી.
યૈર્નરૈરગ્રજન્માનો ભોજિતા વિવિધૈ રસૈઃ । ભુંજતે તે સ્વાદુરસં પાપિનાં ચક્ષુરુજ્ઝિતમ્
જે લોકોએ શ્રેષ્ઠ જાતિ વાળાને વિવિધ સ્વાદથી તૃપ્ત કર્યા છે, તેઓ મીઠા સ્વાદનો આનંદ માણે છે, જે પાપીઓની નજરથી છુપાયેલો છે.
એવંવિધૈરસૈર્મિષ્ટૈર્ભોજિતા દ્વિજસત્તમાઃ । મંડપે વિપઠંતસ્તે શબ્દબ્રહ્મવિચક્ષણાઃ
આવી મીઠી વાનગીઓથી તૃપ્ત થયેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો મંડપમાં બેઠા, વેદોનું પાઠ કરતા, અને શબ્દબ્રહ્મના જ્ઞાનમાં નિપુણ હતા.
નૃત્યંત્યેકે હસન્ત્યેકે નદન્ત્યેકે પ્રહર્ષિતાઃ । ઉત્સવો બહુરુદ્ભાતિ તત્ર શત્રુઘ્ન આગમત્
કેટલાંક નૃત્ય કરતા, કેટલાંક હસતા, કેટલાંક આનંદથી ઉલ્લાસ કરતા; ત્યાં મહાન ઉત્સવ ઊભો થયો અને શત્રુઘ્ન આવી પહોંચ્યા.
રામઃ શત્રુઘ્નમાયાંતં પુષ્કલેન સમન્વિતમ્ । નિરીક્ષ્યમુદમુદ્ભૂતાં રક્ષિતું નાશકત્તદા
રામે શત્રુઘ્નને પુષ્કલ સાથે આવતાં જોયા અને આનંદથી ભરાઈ ગયા, પણ એ આનંદને એ સમયે રોકી શક્યા નહીં.
યાવદુત્તિષ્ઠતે રામો ભ્રાતરં હયપાલકમ્ । તાવદ્રામપદેલગ્નઃ શત્રુઘ્નો ભ્રાતૃવત્સલઃ
જ્યારે રામ પોતાના ભાઈ, ઘોડા રાખનારને મળવા ઊભા થયા, ત્યારે ભાઈપ્રેમી શત્રુઘ્ન રામના પગે પડી ગયા.
પાદયોઃ પતિતં વીક્ષ્ય ભ્રાતરં વિનયાન્વિતમ્ । પરિરેભે દૃઢં પ્રીતઃ ક્ષતસંશોભિતાંગકમ્
પગે પડેલા, વિનયથી ભરેલા ભાઈને જોઈને, રામે પ્રેમથી તેને ભીંસે લીધા, તેના શરીર પરના ઘા શોભી રહ્યા હતા.
અશ્રૂણિ બહુધા મુંચન્હર્ષાચ્છિરસિ રાઘવઃ । અત્યંતં પરમાં પ્રાપ મુદં વચનદૂરગામ્
રાઘવ આનંદથી ઘણીવાર આંખોમાંથી આંસુ છોડતા, અને શબ્દોથી પાર જાય એવી પરમ ખુશી પામ્યા.
પુષ્કલં સ્વીયપદયોર્નમ્રં વિનયવિહ્વલઃ । સુદૃઢં ભુજયોર્મધ્યે વિનીયાપીડયદ્ભૃશમ્
પુષ્કલ પોતાના પગે નમન કરી, વિનયથી વિહ્વળ થઈ, રામના બળવાન ભુજાઓ વચ્ચે જોરથી ભીંસાઈ ગયા.
હનૂમંતં તથા વીરં સુગ્રીવં ચાંગદં તથા । લક્ષ્મીનિધિં જનકજં પ્રતાપાગ્ર્યં રિપુંજયમ્
એ જ રીતે, હનુમાન વીર, સુગ્રીવ, અંગદ, લક્ષ્મીનિધિ, જનકનંદિની, પરાક્રમમાં શ્રેષ્ઠ અને શત્રુઓને જીતનારા —
સુબાહું સુમદં વીરં વિમલં નીલરત્નકમ્ । સત્યવંતં વીરમણિં સુરથં રામસેવકમ્
સુબાહુ, સુમદ, પરાક્રમી, નિર્મળ, નીલા રત્નોથી શોભિત, સત્યવંત, વીરમણિ, સુરથ અને રામભક્ત—આ બધા મહાન છે.
અન્યાનપિ મહાભાગાન્રઘુનાથઃ સ્વયં તદા । પરિરેભે દૃઢં સ્નિગ્ધાન્પાદયોઃ પ્રણતાન્નૃપાન્
ત્યારે રઘુનાથે પોતે જ અન્ય મહાન રાજાઓને, જે પ્રેમથી તેમના પગે વંદન કરવા આવ્યા હતા, મજબૂતીથી અને સ્નેહપૂર્વક ભેટી લીધા.
સુમતિઃ શ્રીરઘુપતિં ભક્તાનુગ્રહકારકમ્ । પરિરભ્ય દૃઢં પ્રીતઃ સંમુખે તિષ્ઠદુન્નતઃ
સુમતિએ, શ્રીરઘુપતિના, જે ભક્તો પર કૃપા કરે છે, સામે ઊભા રહીને, આનંદપૂર્વક તેમને મજબૂતીથી ભેટી લીધા.
તદા રામો નિજામાત્યં વીક્ષ્ય સાન્નિધ્યમાગતમ્ । ઉવાચ પરમપ્રીત્યા મંત્રિણં વદતાં વરઃ
પછી રામે પોતાના મંત્રીને, જે તેમની હાજરીમાં આવ્યો હતો, ખૂબ આનંદથી, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા મંત્રીને કહ્યું.