ક્રમેણ નગરીં પ્રાપ સૂર્યવંશવિભૂષિતામ્ । અનેકૈઃ કેતુભિઃ શ્રેષ્ઠૈર્ભૂષિતાં દુર્ગરાજિતામ્
હવે ધીમે ધીમે તે સૂર્યવંશથી શોભાયમાન અને અનેક સુંદર ધ્વજોથી સજ્જ, મજબૂત કિલ્લાવાળી શહેરમાં પહોંચ્યો.
રામઃ શ્રુત્વા હયં પ્રાપ્તં શત્રુઘ્નેન સહામુના । પુષ્કલેન ચ વીરેણ યયૌ હર્ષમનેકધા
રામે સાંભળ્યું કે ઘોડો શત્રુઘ્ન અને વીર પુષ્કલ સાથે આવી ગયો છે, તો તે અનેક રીતે આનંદથી આગળ વધ્યો.
કટકં નિર્દિદેશાસૌ ચતુરંગં મહાબલમ્ । લક્ષ્મણં પ્રેષયામાસ ભ્રાતરં બલિનાં વરમ્
રામે પોતાની મોટી અને ચતુરંગી સેના મોકલી અને પોતાના શક્તિશાળી ભાઈ લક્ષ્મણને પણ મોકલ્યો.
લક્ષ્મણઃ સૈન્યસહિતો ગત્વા ભ્રાતરમાગતમ્ । પરિરેભે મુદાક્રાંતઃ ક્ષતશોભિતગાત્રકમ્
લક્ષ્મણ પોતાની સેના સાથે જઈને પાછા આવેલા ભાઈને ખુશીથી ભેટ્યો અને તેના ઘાયલ શરીરને હર્ષથી ચુંબી લીધો.
સર્વત્ર કુશલં પૃષ્ટો વાર્તાં ચાત્ર ચકાર સઃ । પરમં હર્ષમાપન્નઃ શત્રુઘ્નઃ સંગતો મુદા
તે દરેક જગ્યાએ સૌની ખેરખબર પૂછતો અને વાતો કરતો રહ્યો; શત્રુઘ્ન પણ આનંદથી ભેગો થયો અને પરમ આનંદ અનુભવ્યો.
સૌમિત્રિઃ સ્વરથે સ્થિત્વા ભ્રાત્રા સહ મહામનાઃ । સૈન્યેન મહતા વીરો યયૌ સ્વનગરીં પ્રતિ
સૌમિત્ર, પોતાના ભાઈ સાથે અને વિશાળ હૃદયથી, પોતાની રથ પર ઊભા રહીને મોટી સેના સાથે પોતાની નગરી તરફ ચાલ્યો.
સરયૂઃ પુણ્યસલિલા પવિત્રિત જગત્ત્રયા । રામપાદરજઃ પૂતા શરચ્ચંદ્રસમપ્રભા
પવિત્ર સરયૂ નદી, જે ત્રણેય લોકને શુદ્ધ કરે છે અને રામના પગલાંની ધૂળથી પવિત્ર બની છે, શરદચંદ્ર જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
હંસકારંડવાકીર્ણા ચક્રવાકોપશોભિતા । વિચિત્રતરવર્ણૈશ્ચ પક્ષિભિર્નાદિતા ભૃશમ્
તેમાં હંસ અને બગલાં ભરેલા હતા, ચક્રવાકથી વધુ શોભાયમાન હતી અને અનેક રંગીન અને સુંદર પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજી ઉઠતી હતી.
મંડપાસ્તત્ર બહુશો રામચંદ્રેણકારિતાઃ । બ્રાહ્મણાનાં વેદવિદાં પૃથક્પાઠનિનાદકાઃ
ત્યાં રામચંદ્રે અનેક મંડપો બનાવ્યા હતા, જ્યાં વિદ્વાન બ્રાહ્મણોનું વેદપાઠ ગુંજતું હતું.
ક્ષત્રિયાસ્તત્ર બહવો ધનુઃપાણિ સુશોભિતાઃ । જ્યાટંકારેણ બહુના નાદયંતો મહીતલમ્
ત્યાં અનેક ક્ષત્રિયોએ હાથમાં ધનુષ્ય ધારણ કર્યું હતું અને ધનુષ્યની તાંતણે જોરદાર અવાજ સાથે ધરતી ગુંજી ઉઠતી હતી.
ભુંજતે બ્રાહ્મણા યત્ર વિચિત્રાન્નૈર્મનોહરૈઃ । પરસ્પરં પ્રપશ્યંતો વાર્તાં ચક્રુર્મનોહરામ્
ત્યાં બ્રાહ્મણો વિવિધ અને રુચિકર ભોજન માણતા અને એકબીજાની સાથે આનંદથી વાતો કરતા.
પાયસાન્નાનિ શુભ્રાણિ ચંદ્રકાંતિસમાનિ ચ । ક્ષીરાજ્યબહુયુક્તાનિ શર્કરામિશ્રિતાનિ ચ
ત્યાં શુદ્ધ અને ચાંદની જેવી તેજસ્વી પાયસ, દૂધ અને ઘીથી ભરપૂર અને ખાંડથી મિશ્રિત હતી.
અપૂપાસ્તત્ર બહુલાશ્ચંદ્રબિંબસમાઃ શ્રિયા । કર્પૂરાદિસુગંધેન વાસિતાઃ સુમનોહરાઃ
ત્યાં ચાંદની જેવી તેજવાળી અને કપૂર વગેરે સુગંધથી મહેકતી, સુંદર અને સ્વાદિષ્ટ અપૂપ ઘણાં હતાં.
ફેનિકાઘટકાઃ સ્નિગ્ધાઃ શતચ્છિદ્રા વિરંધ્રકાઃ । શષ્કુલ્યો મંડકામૃષ્ટા મધુરાન્નસમન્વિતાઃ
ત્યાં નરમ અને રંધ્રવાળી ફેણી, મધથી લિપ્સિત શશ્કુલિ અને અન્ય મીઠા વ્યંજન પણ પીરસવામાં આવ્યા હતા.
ભક્તં કુમુદસંકાશં મુદ્ગદાલિવિમિશ્રિતમ્ । સુગંધેન સમાયુક્તમત્યંતં પ્રીતિદાયકમ્
કુમુદના ફૂલ જેવી સફેદ ભાત, મગ સાથે મિશ્રિત અને સુગંધિત, ખૂબ જ આનંદ આપતી હતી.
ઓદનો દધિના યુક્તો ભીમસેનસમન્વિતઃ । સ્વાદુપાકકરૈઃ સૃષ્ટઃ પાત્રે મુક્તઃ પ્રવેષકૈઃ
ત્યાં દહીંવાળું ભાત, મોટા વટાણા સાથે, શ્રેષ્ઠ રસોઈયાઓ દ્વારા તૈયાર કરીને વાસણમાં સેવકો દ્વારા પીરસવામાં આવતું હતું.
તત્ર કેચિદ્દ્વિજાઃ પાત્રે નિક્ષિપ્તં વીક્ષ્ય પાયસમ્ । પરસ્પરં તે પ્રત્યૂચુઃ કિમિદં દૃશ્યતેઽદ્ભુતમ્
ત્યાં કેટલાક બ્રાહ્મણોએ વાસણમાં મૂકાયેલ પાયસ જોઈને એકબીજાને પૂછ્યું: 'આવું અદ્ભુત શું છે?'
કિં ચંદ્રબિંબં નભસઃ પતિતં તમસો ભયાત્ । અમૃતં તુ ભવત્યત્ર મૃત્યુનાશકમદ્ભુતમ્
'આ શું આકાશમાંથી અંધકારના ભયથી પડેલું ચાંદનું ટુકડો છે? કે પછી અહીં દેખાતું અમૃત છે, જે મૃત્યુને નાશ કરે છે અને અદ્ભુત છે?'
તચ્છ્રુત્વા રોષતામ્રાક્ષઃ પ્રોવાચાન્યો દ્વિજોત્તમઃ । નભવત્યેવ ચંદ્રસ્ય બિંબં ત્વમૃતવિપ્લુતમ્
આ સાંભળીને, બીજાં એક માન્ય બ્રાહ્મણ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરી બોલ્યા: 'ચાંદનીનો ગોળો તો ત્યારે દેખાતો જ નથી, જ્યારે એ અમૃતથી ઢંકાઈ જાય છે.'
એકમિંદોર્વપુસ્ત્વેતદ્દૃશ્યતે સદૃશં કથમ્ । બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રસ્ય પાત્રે પાત્રે પૃથક્પૃથક્
એક જ ચાંદ્રમાનો આકાર, દરેક અલગ અલગ વાસણમાં, હજારો બ્રાહ્મણોમાં કેવી રીતે સરખો દેખાઈ શકે?
તતો જાનીહિ કુમુદં કર્પૂરં વા ભવિષ્યતિ । મા જાનીહિ મૃગાંકસ્ય બિંબં શુભ્રશ્રિયાન્વિતમ્
એથી, સમજો કે એ કમળ છે અથવા કપૂર હશે; ચાંદ્રમાનો શુદ્ધ તેજથી શોભતો ગોળો છે એવું માનશો નહીં.
તાવદન્યો રુષાક્રાંતો ધુન્વન્સ્વં મસ્તકં તથા । ન જાનંતિ દ્વિજા મૂઢાઃ સ્વાદુજ્ઞાના વિચક્ષણાઃ
પછી બીજાં એક ગુસ્સે ભરાયેલા બ્રાહ્મણે પોતાનું માથું હલાવીને કહ્યું: 'મૂર્ખ બ્રાહ્મણોને ખબર નથી; જે સ્વાદની સમજ ધરાવે છે, એ જ સાચા જ્ઞાની છે.'
ઇદં તુ ક્ષૌદ્રકંદસ્યરસેન પરિપાચિતમ્ । જાનીહિ શતપત્રસ્ય પુષ્પાણિ મધુરાણિ ચ
આ તો ખાંડના રસથી પકાવેલું મધ છે; જાણો કે આ તો શતદળ કમળના મીઠા ફૂલો છે.
એવં પરસ્પરં વિપ્રાઃ કંદમૂલફલાશિનઃ । તર્કયંતિ મુને પ્રીતા રસજ્ઞાનેઽતિલોલુપાઃ
આ રીતે, મૂળ, કંદ અને ફળ ખાવા વાળા બ્રાહ્મણો આનંદથી પરસ્પર સ્વાદની સમજમાં ખૂબ ઉત્સુક થઈ ચર્ચા કરતા.
તાવદન્યો દ્વિજઃ પ્રાહ ક્ષત્ત્રિયાણાં વરં જનુઃ । ભોક્ષ્યંતે તાદૃશં ત્વન્નં મહત્પુણ્યૈરુપસ્કૃતમ્
પછી બીજાં એક બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'ક્ષત્રિયનો જન્મ તો ઉત્તમ છે; તેઓ આવા પુણ્યથી પવિત્ર થયેલા ભોજનનો આસ્વાદ લેશે.'
તદા તં પ્રાબ્રવીદ્વિપ્રો દત્તસ્ય ફલમીદૃશમ્ । યે દદત્યગ્રજન્મભ્યઃ પ્રાપ્નુવંતિ ત ઈપ્સિતમ્
ત્યારે એક બ્રાહ્મણે તેને કહ્યું: 'આવું દાનનું ફળ છે; જે શ્રેષ્ઠ જાતિ વાળાને આપે છે, તેઓ ઇચ્છિત ફળ પામે છે.'
યૈરર્ચિતો નૈવ હરિર્નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈર્મુહુઃ । તેષામેતાદૃશં ભોજ્યં ન ભવેદક્ષિગોચરમ્
જે લોકોએ હરીને વારંવાર વિવિધ નૈવેદ્યોથી પૂજ્યા નથી, તેમના માટે આવું ભોજન આંખે દેખાતું જ નથી.
યૈર્નરૈરગ્રજન્માનો ભોજિતા વિવિધૈ રસૈઃ । ભુંજતે તે સ્વાદુરસં પાપિનાં ચક્ષુરુજ્ઝિતમ્
જે લોકોએ શ્રેષ્ઠ જાતિ વાળાને વિવિધ સ્વાદથી તૃપ્ત કર્યા છે, તેઓ મીઠા સ્વાદનો આનંદ માણે છે, જે પાપીઓની નજરથી છુપાયેલો છે.
એવંવિધૈરસૈર્મિષ્ટૈર્ભોજિતા દ્વિજસત્તમાઃ । મંડપે વિપઠંતસ્તે શબ્દબ્રહ્મવિચક્ષણાઃ
આવી મીઠી વાનગીઓથી તૃપ્ત થયેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો મંડપમાં બેઠા, વેદોનું પાઠ કરતા, અને શબ્દબ્રહ્મના જ્ઞાનમાં નિપુણ હતા.
નૃત્યંત્યેકે હસન્ત્યેકે નદન્ત્યેકે પ્રહર્ષિતાઃ । ઉત્સવો બહુરુદ્ભાતિ તત્ર શત્રુઘ્ન આગમત્
કેટલાંક નૃત્ય કરતા, કેટલાંક હસતા, કેટલાંક આનંદથી ઉલ્લાસ કરતા; ત્યાં મહાન ઉત્સવ ઊભો થયો અને શત્રુઘ્ન આવી પહોંચ્યા.