પુચ્છે વાયુસુતસ્યાયં ગૃહીત્વા તુ કુશાનુજઃ । ભ્રાતરં પ્રત્યુવાચેદં નેષ્યામિ સ્વકમંદિરમ્
વાયુપુત્રના પૂંછને પકડી, કુશનો નાનો ભાઈ પોતાના ભાઈને બોલ્યો: હું તેને આપણા ઘર લઈ જઈશ.
આવયોર્જનની પ્રીત્યૈ ગૃહીત્વા પુચ્છકે ત્વહમ્ । ક્રીડાર્થમૃષિપુત્રાણાં કૌતુકાર્થં મમૈવ ચ
આપણી માતાને આનંદ થાય એ માટે, ઋષિપુત્રોના રમણ માટે અને મારા પોતાના આનંદ માટે મેં તેના પૂંછને પકડી છે.
એતચ્છ્રુત્વા તતો વાક્યમુવાચ ચ કુશો લવમ્ । અહમેનં ગ્રહીષ્યામિ વાનરં બલિનં દૃઢમ્
આ સાંભળીને કુશ લવને બોલ્યો: હું આ શક્તિશાળી વાનરને મજબૂતીથી પકડીશ.
ઇત્યેવં ભાષમાણૌ તૌ બદ્ધ્વા તૌ બલિનાં વરૌ । પુચ્છયોર્બલિનૌ ધૃત્વા જગ્મતુઃ સ્વાશ્રમં પ્રતિ
આ રીતે વાત કરતાં, બંનેએ તે બે બલવાન વાનરોને બાંધી, તેમના પૂંછ પકડીને પોતાના આશ્રમ તરફ ચાલ્યા.
સ્વાશ્રમાય પ્રગચ્છંતૌ વીક્ષ્ય તૌ કપિસત્તમૌ । કંપમાનૌ જગદતુરન્યોન્યં ભીતયા ગિરા
જ્યારે તેઓ પોતાના આશ્રમ તરફ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તે બે શ્રેષ્ઠ વાનરોને કાંપતા જોઈ, તેઓ એકબીજાને ડરી ગયેલી અવાજે બોલ્યા.
હનૂમાન્કપિરાજાનં પ્રત્યુવાચ ભયાર્દ્રધીઃ । એતૌ રામસુતાવસ્માન્નેષ્યતઃ સ્વાશ્રમં પ્રતિ
હનુમાન ડરથી ભયભીત મનથી વાનરરાજ સુગ્રીવને બોલ્યો: રામના આ બંને પુત્રો આપણને પોતાના આશ્રમ લઈ જઈ રહ્યા છે.
મયા પૂર્વં કૃતં કર્મ જાનકીં પ્રતિગચ્છતા । તત્ર મે જાનકી દેવી સંમુખાભૂન્મનોહરા
પહેલાં, જ્યારે હું જાનકીજીને શોધવા ગયો હતો, ત્યારે મેં એક કામ કર્યું હતું; ત્યાં મને મનમોહક દેવી જાનકી સામે મળી હતી.
સા માં દ્રક્ષ્યતિ વૈદેહી બદ્ધં પાશેન વૈરિણા । તદા હસિષ્યતિ વરા ત્રપા મેઽત્ર ભવિષ્યતિ
હવે વૈદેહી મને દુશ્મનના બંધનમાં બંધાયેલો જોઈશ; ત્યારે તે હસશે અને મને અહીં શરમ લાગશે.
મયા કિમત્ર કર્તવ્યં પ્રાણત્યાગો ભવિષ્યતિ । મહદ્દુઃખં ચાપતિતં સ રામઃ કિં કરિષ્યતિ
હવે હું શું કરું? કદાચ મને જીવ ત્યાગવો જોઈએ; મોટું દુઃખ આવી પડ્યું છે—રામ શું કરશે?
સુગ્રીવસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા મમાપ્યેવં મહાકપે । નેષ્યતે યદિ મામેવં નિધનં તુ ભવિષ્યતિ
સુગ્રીવે એ વાત સાંભળી કહ્યું: મહાન વાનર, જો મને પણ આવી રીતે લઈ જવાશે, તો મારી તો અવશ્ય મૃત્યુ થશે.
એવં કથયતોરેવ હ્યન્યોન્યં ભયભીતયોઃ । કુશો લવશ્ચ ભવનં માતુઃ પ્રાપતુરોજસા
આ રીતે બંને એકબીજાને ડરથી વાત કરતાં, કુશ અને લવ ઉત્સાહપૂર્વક પોતાની માતાના ઘર પહોંચી ગયા.
તાવાયાતૌ સમીક્ષ્યૈવ જહર્ષ જનની તયોઃ । અન્યોન્યં પરમપ્રીત્યા પરિરેભે નિજૌ સુતૌ
પોતાના બંને પુત્રોને આવ્યા જોઈને તેમની માતા આનંદિત થઈ; અત્યંત પ્રેમથી તેણે પોતાના બંને પુત્રોને ચાહથી વળગી લીધા.
તાભ્યાં પુચ્છગૃહીતૌ તૌ વાનરૌ વીક્ષ્ય જાનકી । હનૂમંતં ચ સુગ્રીવં સર્વવીરં કપીશ્વરમ્
પોતાના પુત્રો દ્વારા પૂંછ પકડીને લાવેલા તે બે વાનરોને જોઈ, જાનકીજી હનુમાન, સુગ્રીવ અને બધા વીર વાનરરાજાઓને નિહાળ્યા.
જહાસ પાશબદ્ધૌ તૌ વીક્ષમાણા વરાંગના । ઉવાચ ચ વિમોક્ષાર્થં વદંતી વચનં વરમ્
પાશમાં બંધાયેલા તે બંનેને જોઈને, તે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીએ હસીને તેમને મુક્ત કરવા માટે મીઠા શબ્દો કહ્યા.
પુત્રૌ પ્રમુંચતં કીશૌ મહાવીરૌ મહાબલૌ । ઈક્ષંતૌ માં યદિ સ્ફીતૌ પ્રાણત્યાગં કરિષ્યતઃ
આ બે વાનરપુત્રો મહાન શૂર અને બળવાન છે, એમને છોડો; જો એમણે મને જોઈ લીધું, તો એ પોતે જીવ ત્યાગી દેશે.
અયં વૈ હનુમાન્વીરો યો દદાહ દનોઃ પુરીમ્ । અયમપ્યૃક્ષરાજો હિ સર્વવાનરભૂમિપઃ
આ હનુમાન છે, જે વીર છે અને દાનવોનું શહેર સળગાવ્યું હતું; અને આ રીક્ષરાજ છે, જે બધા વાનરરાજાઓમાં મુખ્ય છે.
કિમર્થં વિધૃતૌ કુત્ર કિં વા કૃતમનાદરાત્ । પુચ્છે યુવાભ્યાં વિધૃતૌ સ મહાન્વિસ્મયોઽસ્તિ મે
શું કારણ છે, ક્યાં અને શું એવું અપમાન થયું કે તમે બંનેએ એમના પૂંછડા બાંધ્યા? આ વાત મને બહુ આશ્ચર્યજનક લાગે છે.
ઇતિ માતુર્વચઃ શ્લક્ષ્ણં વીક્ષ્યતાં પુત્રકૌ તદા । ઊચતુર્વિનયશ્રેષ્ઠૌ મહાબલસમન્વિતૌ
માતાએ એ રીતે મૃદુ વાણી બોલી ત્યારે, એ બે પુત્રો, જે વિનયમાં શ્રેષ્ઠ અને બળવાન હતા, એમણે જવાબ આપ્યો.
માતઃ કશ્ચન ભૂપાલો રામો દાશરથિર્બલી । તેન મુક્તો હયઃ સ્વર્ણભાલપત્રઃ સુશોભિતઃ
માતા, એક બળવાન રાજા છે, નામ રામ, દશરથના પુત્ર; એ રાજાએ સોનાની પટ્ટીથી શોભતા ઘોડાને છોડ્યો હતો.
તત્રૈવં લિખિતં માતરેકવીરાપ્રસૂર્મમ । યે ક્ષત્રિયાસ્તે ગૃહ્ણન્તુ નોચેત્પાદતલાર્ચકાઃ
માતા, ત્યાં એવું લખેલું હતું કે હું એક વીરનો જન્મ આપનાર છું; જે ક્ષત્રિય છે એ ઘોડાને પકડી લે, નહીં તો એના પગે વંદન કરે.
તદા મયા વિચારો વૈ કૃતઃ સ્વાંતે પતિવ્રતે । ભવતી ક્ષત્રિયા કિં ન વીરસૂઃ કિં ન વા ભવેત્
પછી મેં મનમાં વિચાર્યું, પતિપ્રાણ સ્ત્રી, તમે ક્ષત્રિય છો કે નહીં? કે પછી વીરપુત્રની માતા નથી? કે બીજું કંઈ કારણ છે?
ધાર્ષ્ટ્યં તદ્વીક્ષ્ય ભૂપસ્ય ગૃહીતોઽશ્વો મયા બલાત્ । જિતં કુશેન વીરેણ સૈન્યં તત્પાતિતં રણે
એ રાજાનું ધાડસ જોઈને, મેં જોરથી ઘોડો પકડી લીધો; કુશ નામના વીરે યુદ્ધમાં એનું સૈન્ય હરાવી દીધું.
મુકુટોઽયં ભૂમિપતેર્જાનીહિ પતિદેવતે । અયમપ્યન્યવીરસ્ય પુષ્કલસ્ય મહાત્મનઃ
માતા, આ રાજાનું મુકુટ છે, જાણો; અને આ બીજાં વીર પુષ્કલનું છે, જે મહાન આત્માવાળો છે.
જાનીહિ મુકુટં ત્વન્યં મણિમુક્તાવિરાજિતમ્ । અશ્વોઽયં મે મનોહારી કામયાનો હિ ભૂપતેઃ
આ બીજું મુકુટ પણ ઓળખો, જે રત્નો અને મુક્તાથી શોભે છે; આ ઘોડો મનને ભાવે છે અને રાજાએ તેને ઈચ્છ્યો હતો.
આરોહણાય મદ્ભ્રાતુર્જાનીહિ બલિનો વરે । ઇમૌ કીશૌ મયા રંતુમાનીતૌ બલિનાં વરૌ
મારા બળવાન ભાઈ માટે એ પર ચડવા માટે છે, એ જાણો; અને આ બે વાનરો, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, હું રમવા માટે લાવ્યો છું.
કૌતુકાર્થં તવૈવૈતૌ સંગ્રામે યુદ્ધકારકૌ । ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય જાનકી પતિદેવતા
માત્ર તમારા આનંદ માટે, યુદ્ધમાં લડવા માટે આ બંને અહીં છે; આવી વાતો સાંભળી, પતિપ્રાણ જાનકી—
જગાદ પુત્રૌ તૌ વીરૌ મોચયેથાં પુનઃ પુનઃ । સીતોવાચ। યુવાભ્યામનયઃ સૃષ્ટો હૃતો રામહયો મહાન્
એ બંને શૂરવીર પુત્રોને વારંવાર કહ્યું: 'એમને છોડો.' સીતા બોલી: 'તમેએ બંનેએ રામનો આ મહાન ઘોડો પકડી લીધો હતો.'
અનેકે પાતિતા વીરા ઇમૌ બદ્ધૌ કપીશ્વરૌ । પિતુસ્તવ હયો વીરો યાગાર્થં મોચિતોઽમુના
ઘણા વીરોએ પરાજય ભોગવ્યો; આ બે વાનરરાજાઓ બાંધાયા. તમારા પિતાનો યજ્ઞ માટેનો વીર ઘોડો એણે છોડ્યો હતો.'
તસ્યાપિ હૃતવંતૌ કિં વાજિનં મખસત્તમે । મુંચતં પ્લવગાવેતૌ મુંચતં વાજિનાં વરમ્
'મહાયજ્ઞમાં એના પાસેથી ઘોડો લઈ લીધા પછી પણ, તમે બંને એ શ્રેષ્ઠ ઘોડાને કેમ અટકાવ છો? આ બે વાનરોને છોડો, અથવા એ શ્રેષ્ઠ ઘોડાને છોડો.'
ક્ષામ્યતાં ભૂપતેર્ભ્રાતા શત્રુઘ્નઃ પરકોપનઃ । જનન્યાસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા ઊચતુસ્તાં બલાન્વિતૌ
'રાજાના ભાઈ શત્રુઘ્ન, જે જલદી ગુસ્સે થાય છે, તેને માફ કરો; માતાના એ વચન સાંભળી, એ બંને બલવાનોએ એમને ઉત્તર આપ્યો.'