મૂર્ચ્છાં પ્રાપ્તં તુ તં દૃષ્ટ્વા પ્લવંગં બલસંયુતઃ । વિવ્યાધ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સૈન્યં તત્સકલં મહત્
પ્લવંગને બેહોશ પડેલો જોઈને, તે બલવાન યોદ્ધાએ તીખા બાણોથી આખું મોટું સેના પર હુમલો કર્યો.
તસ્ય બાણાયુતૈર્ભગ્નં બલં સર્વં રણાંગણે । પલાયનપરં જાતં ચતુરંગસમન્વિતમ્
તેના અસંખ્ય બાણોથી આખી સેના યુદ્ધભૂમિ પર તૂટી પડી અને ચતુરંગી સેના ડરીને ભાગી પડી.
તદા કપિપતિઃ કોપાત્સુગ્રીવો રક્ષકો મહાન્ । અભ્યધાવન્નગાન્નૈકાનુત્પાટ્ય કુશમુદ્ભટમ્
એ સમયે વાનરરાજ સુગ્રીવ, મહાન રક્ષક, ગુસ્સે થઈને અનેક વૃક્ષો ઉખાડી, ભયાનક કુશ સામે દોડી ગયો.
કુશઃ સર્વાન્પ્રચિચ્છેદ લીલયા પ્રહસન્નગાન્ । પુનરપ્યાગતાન્વૃક્ષાંશ્ચિચ્છેદ તરસા બલી
કુશે હસતાં-હસતાં સહેલાઈથી બધા વૃક્ષો કાપી નાખ્યા અને પાછા આવતા વૃક્ષોને પણ પોતાની તાકાતથી ફરી કાપી નાખ્યા.
અનેકબાણવ્યથિતઃ સુગ્રીવઃ સમરાંગણે । જગ્રાહ પર્વતં ઘોરં કુશમસ્તકમધ્યતઃ
યુદ્ધભૂમિ પર અનેક બાણોથી ઘાયલ થયેલો સુગ્રીવે ભયાનક પર્વત ઉઠાવ્યો અને કુશના માથા પર ફેંક્યો.
કુશસ્તં નગમાયાંતં વીક્ષ્ય બાણૈરનેકધા । નિષ્પિપેષ ચકારાશુ મહારુદ્રાંગયોગ્યતામ્
કુશે એ પર્વત આવેતો જોઈને અનેક બાણોથી તરત જ ચૂરચૂર કરી નાખ્યો અને તે મહારુદ્રને અર્પણ કરવા યોગ્ય બનાવી દીધો.
સુગ્રીવસ્તન્મહત્કર્મ દૃષ્ટ્વા બાલેન નિર્મિતમ્ । જયાશાપ્રતિનિર્વૃત્તો બભૂવ સમરાંગણે
સુગ્રીવે એ યુવાન કુશે કરેલું મહાન કાર્ય જોઈને યુદ્ધભૂમિ પર જીતવાની આશા છોડી દીધી.
રણમધ્યે દુરાક્રાંતં કુશં લાંગૂલતાડકમ્ । અત્યમર્ષીરુષાક્રાંતસ્તં હંતું નગમાદદે
યુદ્ધના મધ્યમાં, દુર્જય અને પૂંછડીના પ્રહારથી કુશને જોઈ, સુગ્રીવ ગુસ્સા અને અધીરાઈથી ભરાઈ, તેને મારવા પર્વત ઉઠાવ્યો.
આત્માનં હંતુમુદ્યુક્તં વીક્ષ્ય સુગ્રીવમાદરાત્ । તાડયામાસ બહુભિઃ સાયકૈઃ શિતપર્વભિઃ
સુગ્રીવ પોતાને જ મારવા તયાર થાય છે એ જોઈ, કુશે આદરથી તેને ઘણા તીખા બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
સ તાડિતો બહુવિધૈઃ શરૈઃ પીડાસમન્વિતઃ । કુશં હંતું સમારબ્ધો યયૌ શાલં સમાદદે
વિવિધ પ્રકારના બાણોથી ઘાયલ અને પીડિત સુગ્રીવે કુશને મારવા પ્રયત્ન કર્યો અને શાલ વૃક્ષ ઉઠાવ્યું.
તદાપિ ચ કુશો વીરો વારુણાસ્ત્રં સમાદદે । બબંધ તં ચ પાશેન દૃઢેન સ લવાગ્રજઃ
ત્યારે પણ વીર કુશે વારુણાસ્ત્ર લીધું અને મજબૂત ફાંસથી લવના મોટાભાઈ સુગ્રીવને બાંધી દીધો.
સ બદ્ધઃ પાશકૈઃ સ્નિગ્ધૈઃ કુશેન બલશાલિના । પપાત રણમધ્યે વૈ મહાવીરૈરલંકૃતે
મહાન બલવાન કુશે પ્રેમથી બાંધેલા ફાંસથી સુગ્રીવ યુદ્ધમધ્યે, મહાવિરોની વચ્ચે પડી ગયો.
સુગ્રીવં પતિતં દૃષ્ટ્વા વીરાઃ સર્વત્ર દુદ્રુવુઃ । જયમાપ લવભ્રાતા મહાવીરશિરોમણિઃ
સુગ્રીવને પડેલો જોઈ બધા વીરોએ ચારે બાજુ ભાગી લીધું; લવનો ભાઈ, મહાન વીરમણિ, વિજયી થયો.
તાવલ્લવો ભટાઞ્જિત્વા પુષ્કલં ચાંગદં તથા । પ્રતાપાગ્ર્યં વીરમણિં તથાન્યાનપિ ભૂભુજઃ
પછી લવે બધા યોદ્ધાઓને, પુષ્કલ અને અંગદ જેવા પરાક્રમી અને બીજા રાજાઓને પણ હરાવી દીધા.
જયં પ્રાપ્ય રણે વીરો લવો ભ્રાતરમાગમત્ । સંગ્રામે જયકર્તારં વૈરિકોટિનિપાતકમ્
યુદ્ધમાં વિજય મેળવી, વીર લવ પોતાના ભાઈ પાસે ગયો, જે યુદ્ધમાં વિજયી અને દુશ્મનોનો વિનાશક હતો.
પરસ્પરં પ્રહૃષિતૌ પરિરંભં પ્રકુર્વતઃ । જયં પ્રાપ્તૌ તદા વાર્તાં મુને ચક્રતુરુન્મદૌ
બંને ભાઈઓ આનંદથી એકબીજાને ભેટ્યા અને વિજય મેળવી, ખુશીથી એ સમાચાર મુનિને સંભળાવ્યા.
લવ ઉવાચ। ભ્રાતસ્તવ પ્રસાદેન નિસ્તીર્ણો રણતોયધિઃ । ઇદાનીં વીરરણકં શોધયાવઃ સુશોભિતમ્
લવએ કહ્યું: ભાઈ, તારી કૃપાથી હું યુદ્ધના મહાસાગરમાંથી પાર ઉતરી ગયો છું; હવે ચાલ, આ શૌર્યભર્યા મેદાનને, જે ખુબ જ સુંદર છે, સાફ કરીએ.
ઇત્યુક્ત્વા ત્વરિતં વીરો જગ્મતુસ્તૌ કુશીલવૌ । રાજ્ઞો મૌલિમણિં ચિત્રં જગ્રાહ કનકાચિતમ્
આ રીતે બોલીને, તે બહાદુર કુશ અને લવ ઝડપથી ગયા અને રાજાના સુવર્ણથી શોભતા મણિમય મુગટને લઈ લીધું.
પુષ્કલસ્ય લવો વીરો જગ્રાહ મુકુટં શુભમ્ । અંગદે ચ મહાનર્ઘ્યે શત્રુઘ્નસ્યાપરસ્ય ચ
વીર લવે પુષ્કલનું શુભ મુગટ અને શત્રુઘ્ન તથા બીજા એકનું અમૂલ્ય અંગદ પણ લઈ લીધાં.
ગૃહીત્વા શસ્ત્રસંઘાતં હનૂમંતં કપીશ્વરમ્ । સુગ્રીવં સવિધે ગત્વા ઉભાવપિ બબંધતુઃ
શસ્ત્રોનો ઢગલો લઈ, તેઓ હનુમાન અને સુગ્રીવ પાસે ગયા અને બંનેને બાંધી દીધા.
પુચ્છે વાયુસુતસ્યાયં ગૃહીત્વા તુ કુશાનુજઃ । ભ્રાતરં પ્રત્યુવાચેદં નેષ્યામિ સ્વકમંદિરમ્
વાયુપુત્રના પૂંછને પકડી, કુશનો નાનો ભાઈ પોતાના ભાઈને બોલ્યો: હું તેને આપણા ઘર લઈ જઈશ.
આવયોર્જનની પ્રીત્યૈ ગૃહીત્વા પુચ્છકે ત્વહમ્ । ક્રીડાર્થમૃષિપુત્રાણાં કૌતુકાર્થં મમૈવ ચ
આપણી માતાને આનંદ થાય એ માટે, ઋષિપુત્રોના રમણ માટે અને મારા પોતાના આનંદ માટે મેં તેના પૂંછને પકડી છે.
એતચ્છ્રુત્વા તતો વાક્યમુવાચ ચ કુશો લવમ્ । અહમેનં ગ્રહીષ્યામિ વાનરં બલિનં દૃઢમ્
આ સાંભળીને કુશ લવને બોલ્યો: હું આ શક્તિશાળી વાનરને મજબૂતીથી પકડીશ.
ઇત્યેવં ભાષમાણૌ તૌ બદ્ધ્વા તૌ બલિનાં વરૌ । પુચ્છયોર્બલિનૌ ધૃત્વા જગ્મતુઃ સ્વાશ્રમં પ્રતિ
આ રીતે વાત કરતાં, બંનેએ તે બે બલવાન વાનરોને બાંધી, તેમના પૂંછ પકડીને પોતાના આશ્રમ તરફ ચાલ્યા.
સ્વાશ્રમાય પ્રગચ્છંતૌ વીક્ષ્ય તૌ કપિસત્તમૌ । કંપમાનૌ જગદતુરન્યોન્યં ભીતયા ગિરા
જ્યારે તેઓ પોતાના આશ્રમ તરફ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તે બે શ્રેષ્ઠ વાનરોને કાંપતા જોઈ, તેઓ એકબીજાને ડરી ગયેલી અવાજે બોલ્યા.
હનૂમાન્કપિરાજાનં પ્રત્યુવાચ ભયાર્દ્રધીઃ । એતૌ રામસુતાવસ્માન્નેષ્યતઃ સ્વાશ્રમં પ્રતિ
હનુમાન ડરથી ભયભીત મનથી વાનરરાજ સુગ્રીવને બોલ્યો: રામના આ બંને પુત્રો આપણને પોતાના આશ્રમ લઈ જઈ રહ્યા છે.
મયા પૂર્વં કૃતં કર્મ જાનકીં પ્રતિગચ્છતા । તત્ર મે જાનકી દેવી સંમુખાભૂન્મનોહરા
પહેલાં, જ્યારે હું જાનકીજીને શોધવા ગયો હતો, ત્યારે મેં એક કામ કર્યું હતું; ત્યાં મને મનમોહક દેવી જાનકી સામે મળી હતી.
સા માં દ્રક્ષ્યતિ વૈદેહી બદ્ધં પાશેન વૈરિણા । તદા હસિષ્યતિ વરા ત્રપા મેઽત્ર ભવિષ્યતિ
હવે વૈદેહી મને દુશ્મનના બંધનમાં બંધાયેલો જોઈશ; ત્યારે તે હસશે અને મને અહીં શરમ લાગશે.
મયા કિમત્ર કર્તવ્યં પ્રાણત્યાગો ભવિષ્યતિ । મહદ્દુઃખં ચાપતિતં સ રામઃ કિં કરિષ્યતિ
હવે હું શું કરું? કદાચ મને જીવ ત્યાગવો જોઈએ; મોટું દુઃખ આવી પડ્યું છે—રામ શું કરશે?
સુગ્રીવસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા મમાપ્યેવં મહાકપે । નેષ્યતે યદિ મામેવં નિધનં તુ ભવિષ્યતિ
સુગ્રીવે એ વાત સાંભળી કહ્યું: મહાન વાનર, જો મને પણ આવી રીતે લઈ જવાશે, તો મારી તો અવશ્ય મૃત્યુ થશે.