સાવધાનો ભવાનત્ર ભવતુ પ્રધનાંગણે । પાતયામિ ક્ષિતૌ સદ્ય ઇત્યુક્ત્વા સ્વશરાસને
મુખ્ય યુદ્ધમેદાનમાં તું સાવધાન રહે; હું તને તરત જ ધરતી પર પાડીશ – એવું કહી તેણે પોતાનું ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
શરં સંરોપયામાસ ઘોરં કાલાનલપ્રભમ્ । લક્ષીકૃત્ય રિપોર્વક્ષો વિપુલં કઠિનં મહત્
તેણે વિનાશક અગ્નિ જેવો ભયાનક તીર તાણ્યો અને દુશ્મનના વિશાળ, કઠણ અને મજબૂત છાતી પર નિશાન લગાવ્યું.
તં સંધિતં શરં દૃષ્ટ્વા શત્રુઘ્નઃ કોપમૂર્ચ્છિતઃ । મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્કુશત્વગ્ભેદકારકાન્
એ તીર તણાતા જ, ક્રોધથી ભરાયેલા શત્રુઘ્ને કુશની ત્વચા ભેદી શકે એવા તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા.
સ બાણો હૃદયં તસ્ય ભેત્તું તત્પ્રચચાલ વૈ । ઘોરરૂપો વહ્નિસમઆશીવિષવદુચ્છ્વસન્
એ તીર હૃદય ભેદવા માટે આગળ વધ્યો, તેનું રૂપ ભયાનક હતું, તે અગ્નિ જેવો જ્વલંત અને ઝેરી સાપ જેવો ફુફકારતો હતો.
સ બાણો નૃપવર્યેણ રામં સ્મૃત્વાશુલક્ષિતઃ । ચિચ્છેદ કુશમુક્તં સ સાયકં શિતપર્વકમ્
પછી શ્રેષ્ઠ રાજાએ રામનું સ્મરણ કરીને અને નિશાન લગાવી, કુશે છોડેલો તીક્ષ્ણ પાંખવાળો તીર કાપી નાખ્યો.
તદાત્યંતં પ્રકુપિતઃ કુશો બાણસ્ય કૃંતનાત્ । અપરં સાયકં ચાપે દધાર શિતપર્વકમ્
પછી પોતાના તીર કાપાતા કુશ અત્યંત ક્રોધિત થયો અને તેણે પોતાના ધનુષ્ય પર બીજો તીક્ષ્ણ પાંખવાળો તીર ચડાવ્યો.
સ યાવત્તદુરો ભેત્તું કરોતિ ચ બલોદ્ધુરઃ । તં તાવદચ્છિનત્તસ્ય શરં કાલાનલપ્રભમ્
જ્યારે બલવાન કુશ એ તીર છોડીને દુશ્મનને ભેદવા જતો હતો, ત્યારે એ જ્વલંત તીર તરત જ કાપી નાખવામાં આવ્યો.
તદા કુશો માતૃપાદૌ સ્મૃત્વા રોષસમન્વિતઃ । તૃતીયં ચાપકે સ્વીયે દધાર શરમદ્ભુતમ્
પછી કુશે ક્રોધથી ભરાઈ અને માતાના પગનું સ્મરણ કરીને, પોતાના ધનુષ્ય પર ત્રીજું અદ્ભુત તીર ચડાવ્યું.
શત્રુઘ્નસ્તમપિ ક્ષિપ્રં ચ્છેત્તું બાણં સમાદદે । તાવદ્વિદ્ધઃ શરેણાસૌ પપાત ધરણીતલે
શત્રુઘ્ને પણ એ તીર કાપવા માટે તરત જ તીર ઉપાડ્યો, પણ એ તીરે તેને ભેદી નાખ્યો અને તે ધરતી પર પડી ગયો.
હાહાકારો મહાનાસીચ્છત્રુઘ્ને વિનિપાતિતે । જયમાપકુશસ્તત્ર સ્વબાહુબલદર્પિતઃ
શત્રુઘ્ન ધરતી પર પડતાં જ મોટો હાહાકાર મચી ગયો; ત્યાં કુશે પોતાના બળના ગર્વથી વિજય મેળવ્યો.
શેષ ઉવાચ। શત્રુઘ્નં પતિતં વીક્ષ્ય સુરથઃ પ્રવરો નૃપઃ । પ્રયયૌ મણિના સૃષ્ટે રથે તિષ્ઠન્મહાદ્ભુતે
શેષજી બોલ્યા: શત્રુઘ્નજીને પડી ગયેલા જોઈને સર્વોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા સુરથ રત્નોથી શોભતા અદભુત રથ પર ઊભા રહીને આગળ વધ્યા.
પુષ્કલસ્તુ રણે પૂર્વં પાતિતઃ સ વિચારયન્ । લવં યયૌ તદા યોદ્ધું મહાવીરબલોન્નતમ્
પુષ્કલ, જે પહેલાં જ યુદ્ધમાં પડી ગયા હતા, તેમણે વિચાર કર્યા પછી મહાન પરાક્રમી લવ સાથે યુદ્ધ કરવા ગયા.
સુરથઃ કુશમાસાદ્ય બાણાન્મુંચન્નનેકધા । વ્યથયામાસ સમરે મહાવીરશિરોમણિઃ
સુરથે કુશજી પાસે જઈને અનેક બાણ છોડ્યા અને યુદ્ધમાં મહાન વીરમણિ કુશને દુઃખ આપ્યું.
સુરથં વિરથં ચક્રે બાણૈર્દશભિરુચ્છિખૈઃ । ધનુશ્ચિચ્છેદ તરસા સુદૃઢં ગુણપૂરિતમ્
કુશે દસ તીખા બાણોથી સુરથને રથવિહિન કરી દીધા અને ઝડપથી તેનો મજબૂત, સારી રીતે તાણેલો ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
અસ્ત્રપ્રત્યસ્ત્રસંહારૈઃ ક્ષૈપણૈઃ પ્રતિક્ષેપણૈઃ । અભવત્તુમુલં યુદ્ધં વીરાણાં રોમહર્ષણમ્
અસ્ત્ર અને પ્રતિઅસ્ત્રના પ્રહાર અને પ્રતિપ્રહારથી વીરોએ એવો ભયાનક યુદ્ધ કર્યું કે, જોઈને રોમાંચ થઈ જાય.
અત્યંતં સમરોદ્યુક્તે સુરથે દુર્જયે નૃપે । કુશઃ સંચિંતયામાસ કિંકર્તવ્યં રણે મયા
જ્યારે દુર્જય રાજા સુરથ યુદ્ધ માટે અત્યંત ઉત્સુક થયા, ત્યારે કુશે વિચાર્યું કે હવે યુદ્ધમાં મને શું કરવું જોઈએ.
વિચાર્ય નિશિતં ઘોરં સાયકં સમુપાદદે । હનનાય નૃપસ્યાસ્ય મહાબલસમન્વિતઃ
વિચાર કરીને, કુશે એક તીખો અને ભયાનક બાણ ઉઠાવ્યો, રાજાને મારવાનો નિશ્ચય કરીને.
તમાગતં શરં દૃષ્ટ્વા કાલાનલસમપ્રભમ્ । છેત્તું મતિં ચકારાશુ તાવલ્લગ્નો મહાશરઃ
એ બાણ કાળાગ્નિ જેવો તેજસ્વી આવી રહ્યો છે એ જોઈને સુરથે તરત જ તેને કાપવાનો વિચાર કર્યો, પણ એ જ સમયે એ મહાન બાણ આવી લાગ્યો.
મુમૂર્ચ્છ સમરે વીરો મહાવીરબલસ્તતઃ । પપાત સ્યંદનોપસ્થે સારથિસ્તમુપાહરત્
પછી મહાન પરાક્રમ ધરાવતો વીર યુદ્ધમાં બેભાન થઈ ગયો અને પોતાના રથની બેઠકે પડી ગયો, ત્યારે તેનો સારથી તેને લઈ ગયો.
સુરથે પતિતે દૃષ્ટ્વા કુશં જયસમન્વિતમ્ । ત્રાસયંતં વીરગણાનિયાય પવનાત્મજઃ
સુરથને પડેલો અને કુશને વિજયી જોઈને પવનપુત્ર હનુમાન વીરોના સમૂહને ડરાવતો આગળ આવ્યો.
સમીરસૂનું પ્રબલમાયાંતં વીક્ષ્ય વાનરમ્ । જહાસ દર્શયન્દંતાન્કોપયન્નિવ તં ક્રુધા
પવનપુત્ર, શક્તિશાળી વાનર રૂપે આવી રહ્યો છે એ જોઈને, કુશે હસીને પોતાના દાંત દેખાડ્યા, જાણે ગુસ્સે કરીને તેને ઉશ્કેરતો હોય.
ઉવાચ ચ હનૂમંતમેહિ ત્વં મમ સંમુખમ્ । ભેત્સ્યે બાણસહસ્રેણ મૃતો યાસ્યસિ યામિનીમ્
કુશે હનુમાનને કહ્યું: 'મારા સામે આવો, હું તને હજાર બાણોથી ભેળવી નાખીશ, અને તું મરીને રાત્રિના લોકે જઈશ.'
ઇત્યુક્તો હનુમાઞ્જ્ઞાત્વા રામસૂનું મહાબલમ્ । સ્વામિકાર્યં પ્રકર્તવ્યમિતિ કૃત્વા પ્રધાવિતઃ
આવી રીતે કહ્યું ત્યારે, હનુમાને રામપુત્ર કુશના મહા પરાક્રમને ઓળખીને, સ્વામીનું કાર્ય કરવું છે એમ મનમાં નક્કી કરીને દોડ્યો.
શાલમુત્પાટ્ય તરસા વિશાલં શતશાખિનમ્ । કુશં વક્ષસિ સંલક્ષ્ય યયૌ યોદ્ધું મહાબલઃ
મોટું, સો શાખાવાળું શાલનું વૃક્ષ જોરથી ઉખાડી, મહાબલી હનુમાન કુશના વક્ષસ્થળને નિશાન બનાવીને યુદ્ધ કરવા આગળ વધ્યો.
શાલહસ્તં સમાયાંતં હનૂમંતં મહાબલમ્ । ત્રિભિઃ ક્ષુરપ્રૈર્વિવ્યાધ હૃદિ ચંદ્રોપમૈર્બલી
શાલવૃક્ષ હાથમાં લઈને મહાબલી હનુમાન આવી રહ્યો હતો ત્યારે, શક્તિશાળી કુશે ત્રણ ચમકતા તીખા બાણોથી તેના હૃદયમાં ઘા કર્યો.
સ બાણવિદ્ધસ્તરસા કુશેન બલશાલિના । શાલેન હૃદિ સંજઘ્ને દંતાન્નિષ્પિષ્ય મારુતિઃ
કુશે બાણોથી ઝડપથી ઘા કર્યો, ત્યારે હનુમાને દાંત દબાવીને શાલવૃક્ષથી કુશના હૃદય પર પ્રહાર કર્યો.
શાલાહતસ્તદા બાલઃ કિંચિન્નાકંપત સ્મયાત્ । તદા વીરાઃ પ્રશંસાં તુ પ્રચક્રુસ્તસ્ય બાલ્યતઃ
શાલવૃક્ષનો ઘા લાગ્યો છતાં એ બાળક જરા પણ ન હલ્યો, હસતો રહ્યો; ત્યારે વીરોએ તેની બાળપણની સહનશક્તિની પ્રશંસા કરી.
સ શાલેન હતો વીરઃ સંહારાસ્ત્રં સમાદદે । સંહન્તું વૈરિણં કોપાત્કુશઃ સ પરમાસ્ત્રવિત્
શાલવૃક્ષથી ઘા લાગતાં, મહાવીર કુશે ક્રોધથી પોતાના દુશ્મનને નાશ કરવા માટે સંહારાસ્ત્ર ઉઠાવ્યું, કેમ કે તે મહાન અસ્ત્રોમાં નિપુણ હતો.
સંહારાસ્ત્રં સમાલોક્ય દુર્જયં કુશમોચિતમ્ । દધ્યૌ રામં સ્વમનસા ભક્તવિઘ્નવિનાશકમ્
કુશે છોડેલું દુર્જય સંહારાસ્ત્ર જોઈને, તેણે મનમાં શ્રીરામનું સ્મરણ કર્યું, જે ભક્તોના બધા વિઘ્નો દૂર કરે છે.
તદા મુક્તં કુશેનાશુ તદસ્ત્રં હૃદિ મારુતેઃ । લગ્નં મહાવ્યથાકારિ તેન મૂર્ચ્છામિતઃ પુનઃ
પછી કુશે ઝડપથી છોડેલું તે અસ્ત્ર પવનપુત્રના હૃદયમાં વાગ્યું, ભારે પીડા આપી, અને એના કારણે તે ફરી બેહોશ થઈ ગયો.