તમાત્તધનુષં દૃષ્ટ્વા કુશઃ કોપસમન્વિતઃ । વિસ્ફારયામાસ ધનુઃ સ્વીયં સુદૃઢમુત્તમમ્
તેને ધનુષ્ય સાથે ઊભેલો જોઈને, કુશ ગુસ્સાથી ભરાયો અને પોતાનું મજબૂત અને ઉત્તમ ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
મુમોચ બાણાન્નિશિતાઞ્છત્રુઘ્નઃ સર્વશસ્ત્રવિત્ । તાંશ્ચિચ્છેદ કુશઃ સર્વાંલ્લીલયા પ્રહસન્રણે
શત્રુઘ્ને, સર્વ શસ્ત્રોમાં પારંગત, તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા; કુશે યુદ્ધમાં હસતાં હસતાં સહેલાઈથી બધા તીરો કાપી નાખ્યા.
બાણાશ્ચ શતસાહસ્રાઃ કુશસ્ય ચ નૃપસ્ય ચ । ભુવનં વ્યાપ્નુવન્સર્વં તચ્ચિત્રમભવન્મુને
કુશ અને રાજાના લાખો તીરો આખા જગતને છાણી દીધાં, હે મુનિ, એ દૃશ્ય ખરેખર અદ્ભુત હતું.
અગ્ન્યસ્ત્રેણ કુશઃ સર્વાન્દદાહ તરસા બલી । શમયામાસ તં ભૂપઃ પર્જન્યાસ્ત્રેણ વીર્યવાન્
બલવાન કુશે અગ્નિઅસ્ત્રથી બધું બળી નાખ્યું, તો વીર રાજાએ વરસાદના અસ્ત્રથી એ અગ્નિને શમાવી દીધી.
શમયામાસ તં ભૂપો વાયવ્યેનાતિવિક્રમઃ । તદા વાયુરભૂત્તીવ્રઃ સર્વતો રણમંડલે । પર્વતાસ્ત્રેણ તં વાયું ક્ષોભયંતં સમાવૃણોત્
પછી મહાબલી રાજાએ વાયુઅસ્ત્રથી એ અસ્ત્રને શાંત કર્યું; ત્યારે યુદ્ધના મેદાનમાં ચારેય બાજુથી ભયાનક પવન વેગથી ફૂંકાયો, જેને તેણે પર્વતઅસ્ત્રથી રોકી દીધો.
વજ્રાસ્ત્રેણ નૃપઃ સંખ્યે ચિચ્છેદ સનગોપલાન્ । તદા નારાયણાસ્ત્રં સ મુમોચ કુશ ઉદ્ભટઃ । નારાયણં તદા ભૂપં નાશકત્પરિબાધિતુમ્
પછી યુદ્ધમાં રાજાએ વજ્રઅસ્ત્રથી પર્વતો અને તેમના ગોપાલોને કાપી નાખ્યા; ત્યારબાદ ભયાનક કુશે નારાયણઅસ્ત્ર છોડ્યું, પણ એ રાજાને કોઈ નુકસાન કરી શક્યું નહીં.
તદા પ્રકુપિતોઽત્યતં કુશઃ કોપપરાયણઃ । ઉવાચ ભૂપં શત્રુઘ્નં મહાબલપરાક્રમમ્
પછી અત્યંત ક્રોધિત અને ક્રોધમાં તલ્લીન થયેલા કુશે મહાબલશાળી શત્રુઘ્ન રાજાને કહ્યું.
જાનામિ ત્વાં મહાવીરં સંગ્રામે જયકારિણમ્ । યત્ત્વાં નારાયણાસ્ત્રં મે ન બબાધે ભયાનકમ્
હું તને ઓળખું છું, તું મહાવીર છે, યુદ્ધમાં વિજયી છે; મારી ભયાનક નારાયણઅસ્ત્ર પણ તને હાનિ કરી શકી નહીં.
ઇદાનીં પાતયામ્યદ્ય ભૂમૌ ત્વાં નૃપતે શરૈઃ । ત્રિભિશ્ચેન્નકરોમ્યેતત્પ્રતિજ્ઞાં તર્હિ મે શૃણુ
હવે, રાજા, આજે હું તને તીરો વડે ધરતી પર પાડીશ; જો ત્રણ તીરમાં એ ન કરી શકું, તો મારી પ્રતિજ્ઞા સાંભળ.
યો મનુષ્યવપુઃ પ્રાપ્ય દુર્લભં પુણ્યકોટિભિઃ । તન્નાદ્રિયેત સંમોહાત્તસ્ય મેસ્ત્વત્ર પાતકમ્
જે મનુષ્ય શરીર, જે કરોડો પુણ્યથી પણ દુર્લભ છે, તે પામીને પણ મૂર્ખાઈથી તેનું મૂલ્ય નથી જાણતો, એના માટે અહીં પાપ છે, એવું હું માનું છું.
સાવધાનો ભવાનત્ર ભવતુ પ્રધનાંગણે । પાતયામિ ક્ષિતૌ સદ્ય ઇત્યુક્ત્વા સ્વશરાસને
મુખ્ય યુદ્ધમેદાનમાં તું સાવધાન રહે; હું તને તરત જ ધરતી પર પાડીશ – એવું કહી તેણે પોતાનું ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
શરં સંરોપયામાસ ઘોરં કાલાનલપ્રભમ્ । લક્ષીકૃત્ય રિપોર્વક્ષો વિપુલં કઠિનં મહત્
તેણે વિનાશક અગ્નિ જેવો ભયાનક તીર તાણ્યો અને દુશ્મનના વિશાળ, કઠણ અને મજબૂત છાતી પર નિશાન લગાવ્યું.
તં સંધિતં શરં દૃષ્ટ્વા શત્રુઘ્નઃ કોપમૂર્ચ્છિતઃ । મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્કુશત્વગ્ભેદકારકાન્
એ તીર તણાતા જ, ક્રોધથી ભરાયેલા શત્રુઘ્ને કુશની ત્વચા ભેદી શકે એવા તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા.
સ બાણો હૃદયં તસ્ય ભેત્તું તત્પ્રચચાલ વૈ । ઘોરરૂપો વહ્નિસમઆશીવિષવદુચ્છ્વસન્
એ તીર હૃદય ભેદવા માટે આગળ વધ્યો, તેનું રૂપ ભયાનક હતું, તે અગ્નિ જેવો જ્વલંત અને ઝેરી સાપ જેવો ફુફકારતો હતો.
સ બાણો નૃપવર્યેણ રામં સ્મૃત્વાશુલક્ષિતઃ । ચિચ્છેદ કુશમુક્તં સ સાયકં શિતપર્વકમ્
પછી શ્રેષ્ઠ રાજાએ રામનું સ્મરણ કરીને અને નિશાન લગાવી, કુશે છોડેલો તીક્ષ્ણ પાંખવાળો તીર કાપી નાખ્યો.
તદાત્યંતં પ્રકુપિતઃ કુશો બાણસ્ય કૃંતનાત્ । અપરં સાયકં ચાપે દધાર શિતપર્વકમ્
પછી પોતાના તીર કાપાતા કુશ અત્યંત ક્રોધિત થયો અને તેણે પોતાના ધનુષ્ય પર બીજો તીક્ષ્ણ પાંખવાળો તીર ચડાવ્યો.
સ યાવત્તદુરો ભેત્તું કરોતિ ચ બલોદ્ધુરઃ । તં તાવદચ્છિનત્તસ્ય શરં કાલાનલપ્રભમ્
જ્યારે બલવાન કુશ એ તીર છોડીને દુશ્મનને ભેદવા જતો હતો, ત્યારે એ જ્વલંત તીર તરત જ કાપી નાખવામાં આવ્યો.
તદા કુશો માતૃપાદૌ સ્મૃત્વા રોષસમન્વિતઃ । તૃતીયં ચાપકે સ્વીયે દધાર શરમદ્ભુતમ્
પછી કુશે ક્રોધથી ભરાઈ અને માતાના પગનું સ્મરણ કરીને, પોતાના ધનુષ્ય પર ત્રીજું અદ્ભુત તીર ચડાવ્યું.
શત્રુઘ્નસ્તમપિ ક્ષિપ્રં ચ્છેત્તું બાણં સમાદદે । તાવદ્વિદ્ધઃ શરેણાસૌ પપાત ધરણીતલે
શત્રુઘ્ને પણ એ તીર કાપવા માટે તરત જ તીર ઉપાડ્યો, પણ એ તીરે તેને ભેદી નાખ્યો અને તે ધરતી પર પડી ગયો.
હાહાકારો મહાનાસીચ્છત્રુઘ્ને વિનિપાતિતે । જયમાપકુશસ્તત્ર સ્વબાહુબલદર્પિતઃ
શત્રુઘ્ન ધરતી પર પડતાં જ મોટો હાહાકાર મચી ગયો; ત્યાં કુશે પોતાના બળના ગર્વથી વિજય મેળવ્યો.
શેષ ઉવાચ। શત્રુઘ્નં પતિતં વીક્ષ્ય સુરથઃ પ્રવરો નૃપઃ । પ્રયયૌ મણિના સૃષ્ટે રથે તિષ્ઠન્મહાદ્ભુતે
શેષજી બોલ્યા: શત્રુઘ્નજીને પડી ગયેલા જોઈને સર્વોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા સુરથ રત્નોથી શોભતા અદભુત રથ પર ઊભા રહીને આગળ વધ્યા.
પુષ્કલસ્તુ રણે પૂર્વં પાતિતઃ સ વિચારયન્ । લવં યયૌ તદા યોદ્ધું મહાવીરબલોન્નતમ્
પુષ્કલ, જે પહેલાં જ યુદ્ધમાં પડી ગયા હતા, તેમણે વિચાર કર્યા પછી મહાન પરાક્રમી લવ સાથે યુદ્ધ કરવા ગયા.
સુરથઃ કુશમાસાદ્ય બાણાન્મુંચન્નનેકધા । વ્યથયામાસ સમરે મહાવીરશિરોમણિઃ
સુરથે કુશજી પાસે જઈને અનેક બાણ છોડ્યા અને યુદ્ધમાં મહાન વીરમણિ કુશને દુઃખ આપ્યું.
સુરથં વિરથં ચક્રે બાણૈર્દશભિરુચ્છિખૈઃ । ધનુશ્ચિચ્છેદ તરસા સુદૃઢં ગુણપૂરિતમ્
કુશે દસ તીખા બાણોથી સુરથને રથવિહિન કરી દીધા અને ઝડપથી તેનો મજબૂત, સારી રીતે તાણેલો ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
અસ્ત્રપ્રત્યસ્ત્રસંહારૈઃ ક્ષૈપણૈઃ પ્રતિક્ષેપણૈઃ । અભવત્તુમુલં યુદ્ધં વીરાણાં રોમહર્ષણમ્
અસ્ત્ર અને પ્રતિઅસ્ત્રના પ્રહાર અને પ્રતિપ્રહારથી વીરોએ એવો ભયાનક યુદ્ધ કર્યું કે, જોઈને રોમાંચ થઈ જાય.
અત્યંતં સમરોદ્યુક્તે સુરથે દુર્જયે નૃપે । કુશઃ સંચિંતયામાસ કિંકર્તવ્યં રણે મયા
જ્યારે દુર્જય રાજા સુરથ યુદ્ધ માટે અત્યંત ઉત્સુક થયા, ત્યારે કુશે વિચાર્યું કે હવે યુદ્ધમાં મને શું કરવું જોઈએ.
વિચાર્ય નિશિતં ઘોરં સાયકં સમુપાદદે । હનનાય નૃપસ્યાસ્ય મહાબલસમન્વિતઃ
વિચાર કરીને, કુશે એક તીખો અને ભયાનક બાણ ઉઠાવ્યો, રાજાને મારવાનો નિશ્ચય કરીને.
તમાગતં શરં દૃષ્ટ્વા કાલાનલસમપ્રભમ્ । છેત્તું મતિં ચકારાશુ તાવલ્લગ્નો મહાશરઃ
એ બાણ કાળાગ્નિ જેવો તેજસ્વી આવી રહ્યો છે એ જોઈને સુરથે તરત જ તેને કાપવાનો વિચાર કર્યો, પણ એ જ સમયે એ મહાન બાણ આવી લાગ્યો.
મુમૂર્ચ્છ સમરે વીરો મહાવીરબલસ્તતઃ । પપાત સ્યંદનોપસ્થે સારથિસ્તમુપાહરત્
પછી મહાન પરાક્રમ ધરાવતો વીર યુદ્ધમાં બેભાન થઈ ગયો અને પોતાના રથની બેઠકે પડી ગયો, ત્યારે તેનો સારથી તેને લઈ ગયો.
સુરથે પતિતે દૃષ્ટ્વા કુશં જયસમન્વિતમ્ । ત્રાસયંતં વીરગણાનિયાય પવનાત્મજઃ
સુરથને પડેલો અને કુશને વિજયી જોઈને પવનપુત્ર હનુમાન વીરોના સમૂહને ડરાવતો આગળ આવ્યો.