ઇત્યેવં સ વિચાર્યાથ બાલકં તુ વચોઽબ્રવીત્ । રણે કુતુકકર્તારં વીરકોટિનિપાતકમ્
આ રીતે વિચાર્યા પછી, તેણે એ બાળકને કહ્યું, જે યુદ્ધમાં આનંદ લેતો અને અનેક વીરોને પછાડતો હતો.
કસ્ત્વં બાલ રણેઽસ્માકં વીરાન્પાતયસિ ક્ષિતૌ । ન જાનીષે બલં રાજ્ઞો રામસ્ય દનુજાર્દિનઃ
બાળક, તું કોણ છે, જે અમારા વીરોને યુદ્ધમાં ધરતી પર પછાડી દે છે? તને રાજા રામની શક્તિ વિશે ખબર નથી, જે દાનવોને દમન કરે છે.
કા તે માતા પિતા કસ્તે સુભાગ્યો જયમાપ્તવાન્ । નામ કિં વિશ્રુતં લોકે જાનીયાં તે મહાબલ
તારી માતા કોણ છે? તારો પિતા કોણ છે? તારો વંશ કયો છે, હે ભાગ્યશાળી, જે વિજય પામ્યો છે? હે મહાબલવાન, દુનિયામાં તું કયા પ્રસિદ્ધ નામથી ઓળખાય છે?
મુઞ્ચ વાહઃ કથં બદ્ધઃ શિશુત્વાત્તત્ક્ષમામિ તે । આયાહિ રામં વીક્ષસ્વ દાસ્યતે બહુલં તવ
તારો વાહન છોડે દે—તને કેવી રીતે બાંધવામાં આવ્યો છે? તું બાળક છે એથી હું તને માફ કરું છું. જા, રામને મળ અને જોઈ આવ; એ તને ઘણું આપશે.
ઇત્યુક્તો બાલકો વીરો વચઃ શત્રુઘ્નમાવદત્ । કિં તે નામ્નાથ પિત્રા વા કુલેન વયસા તથા
આ રીતે કહેતાં, વીર બાળકે શત્રુઘ્નને જવાબ આપ્યો: તું મારું નામ, પિતા, વંશ કે ઉંમર કેમ પૂછે છે?
યુધ્યસ્વ સમરે વીર ચેત્ત્વં બલયુતો ભવેઃ । કુશં વીરં નમસ્કૃત્ય પાદયોર્યાહિ નાન્યથા
જો તું ખરેખર બલવાન વીર છે, તો યુદ્ધમાં લડ. નહીં તો, વીર કુશને વંદન કરીને તેના પગે જઈને શરણ લઈ લે—બીજો કોઈ માર્ગ નથી.
ભ્રાતા રામસ્ય વીરો ભૂર્નાવયોર્બલિનાં વરઃ । વાહં વિમોચય બલાચ્છક્તિસ્તે વિદ્યતે યદિ
હું રામનો વીર ભાઈ છું, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ. જો તારી પાસે શક્તિ હોય તો મારી વાહનને જોરથી છોડાવી બતાવ.
ઇત્યુક્ત્વા શરસંધાનં કૃત્વા પ્રાહરદુદ્ભટઃ । હૃદયે મસ્તકે ચૈવ ભુજયો રણમંડલે
આ રીતે કહીને, તે ભયાનક વીરે ધનુષ્ય પર બાણ ચડાવીને યુદ્ધના મેદાનમાં હૃદય, માથું અને હાથ પર ઘા કર્યા.
તદા પ્રકુપિતો રાજા ધનુઃ સજ્યમથાકરોત્ । નાદયન્મેઘગંભીરં ત્રાસયન્નિવ બાલકમ્
ત્યારે રાજા ગુસ્સે ભરાઈને પોતાનું ધનુષ્ય તાણ્યું, જે મેઘ જેવી ઘેરવટભરી ધ્વનિ કરતું હતું અને જાણે બાળકને ડરાવવા માંગતો હતો.
બાણાનપરિસંખ્યાતાન્મુમોચ બલિનાં વરઃ । બાલો બલેન ચિચ્છેદ સર્વાંસ્તાન્સાયકવ્રજાન્
બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ અનગણિત બાણ છોડ્યા, પણ બાળકે પોતાની શક્તિથી એ બધા બાણોના વલયો કાપી નાખ્યા.
લવસ્યાનેકધા મુક્તૈર્બાણૈર્વ્યાપ્તં મહીતલમ્ । વ્યતીપાતે પ્રદત્તસ્ય દાનસ્યેવાક્ષયં ગતાઃ
લવે અનેક બાણો છોડ્યા અને પૃથ્વી પર છાવી દીધા, જાણે મહાન દાનમાં આપેલી વસ્તુઓ કદી ખૂટે જ નહીં એમ.
તે બાણા વ્યોમસકલં વ્યાપ્નુવઁલ્લવસંધિતાઃ । સૂર્યમંડલમાસાદ્ય પ્રવર્તંતે સમંતતઃ
લવે છોડેલા એ બાણો આખા આકાશમાં ફેલાઈ ગયા, સૂર્યમંડળ સુધી પહોંચી અને ચારે બાજુ પ્રસરી ગયા.
મારુતો નાવિશદ્યત્ર બાણપંજરગોચરે । મનુષ્યાણાં તુ કા વાર્તા ક્ષણજીવિતશંસિનામ્
જ્યાં બાણોના જાળથી આખું મેદાન ઘેરાઈ ગયું હોય, ત્યાં તો પવન પણ અંદર જઈ શકતો નથી; તો પછી ક્ષણભંગુર માનવજીવન વિશે શું કહેવું?
તદ્બાણાન્વિસ્તૃતાન્દૃષ્ટ્વા શત્રુઘ્નો વિસ્મયં ગતઃ । અચ્છિનચ્છતસાહસ્રં બાણમોચનકોવિદઃ
એ બાણો ફેલાયેલા જોઈને, બાણ છોડવામાં કુશળ શત્રુઘ્નને આશ્ચર્ય થયું અને તેણે લાખ જેટલા બાણો કાપી નાખ્યા.
તાઞ્છિન્નાન્સાયકાન્સર્વાન્સ્વીયાન્દૃષ્ટ્વા કુશાનુજઃ । ધનુશ્ચિચ્છેદ તરસા શત્રુઘ્નસ્ય મહીપતેઃ
કુશાના ભાઈએ, પોતાના બધા બાણો કપાઈ ગયા જોઈ, રાજા શત્રુઘ્નનું ધનુષ ઝડપથી કાપી નાખ્યું.
સોઽન્યદ્ધનુરુપાદાય યાવન્મુંચતિ સાયકાન્ । તાવદ્બભંજ સરથં સાયકૈઃ શિતપર્વભિઃ
તેને બીજું ધનુષ લઈને, જ્યારે તે બાણ છોડવા લાગ્યો, ત્યારે તીખા બાણોથી તેનો રથ તત્કાળ તૂટી ગયો.
કરસ્થમચ્છિનચ્ચાપં સુદૃઢં ગુણપૂરિતમ્ । તત્કર્માપૂજયન્વીરા રણમંડલવર્તિનઃ
હાથમાં મજબૂત અને સારી રીતે ચડાવેલું ધનુષ પણ કપાઈ ગયું; યુદ્ધમંડળમાં હાજર વીરોએ એ કારસ્તાનની પ્રશંસા કરી.
સચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ । અન્યં રથં સમાસ્થાય યયૌ યોદ્ધું લવં બલાત્
ધનુષ તૂટી ગયું, રથ તૂટી ગયો, ઘોડા અને સારથી પણ મરી ગયા; ત્યારે તેણે બીજો રથ પકડીને જોરથી લવ સાથે યુદ્ધ કરવા ગયો.
અનેકબાણનિર્ભિન્નઃ સ્રવદ્રક્તકલેવરઃ । પુષ્પિતઃ કિંશુક ઇવ શુશુભે રણમધ્યગઃ
ઘણા બાણોથી છિદ્ર થયેલું, લોહી વહાવતું તેનું શરીર યુદ્ધમધ્યે ફૂલેલા કિમશુક વૃક્ષ જેવું તેજસ્વી લાગતું હતું.
શત્રુઘ્નબાણપ્રહતઃ પરં કોપમુપાગમત્ । બાણસંધાનચતુરઃ કુંડલીકૃત ચાપવાન્
શત્રુઘ્નના બાણોથી ઘાયલ થઈ, તે અત્યંત ક્રોધિત થયો; બાણ ચડાવવામાં કુશળ અને ધનુષ વળાવી તૈયાર થયો.
વિશીર્ણકવચં દેહં શિરોમુકુટવર્જિતમ્ । સ્રવદ્રક્તપરિપ્લુષ્ટં શત્રુઘ્નસ્ય ચકાર સઃ
તેને શત્રુઘ્નનું કવચ તોડી નાખ્યું, શિરમુકુટ પણ પડી ગયું અને આખું શરીર લોહીથી ભીંજાઈ ગયું.
તદા રામાનુજઃ ક્રુદ્ધો દશબાણાઞ્છિતાગ્રકાન્ । મુમોચ પ્રાણસંહારકારકાન્કુપિતો ભૃશમ્
ત્યારે રામના નાના ભાઈએ, રોષે ભરાઈને, જીવ લેવા ઉત્સુક થઈ, દસ તીખા બાણ છોડ્યા.
સ તાંસ્તાંસ્તિલશઃ કૃત્વા બાણૈર્નિશિતપર્વભિઃ । તાડયામાસ હૃદયે શત્રુઘ્નસ્યાષ્ટભિઃ શરૈઃ
તે તીખા બાણોથી વિરોધીઓને તણખલામાં ફેરવી નાખ્યા અને શત્રુઘ્નના હૃદયમાં આઠ બાણ ઘૂસી ગયા.
અત્યંતં બાણપીડાર્તો લવં બલિનમુત્સ્મરન્ । દુઃસહં મન્યમાનસ્તં શરાન્મુંચન્નભૂત્તદા
અતિશય બાણપીડાથી પીડાઈ, શક્તિશાળી લવને યાદ કરીને, એ દુઃખ સહન ન થઈ શકે એવું માની, તેણે લવ પર બાણ વરસાવવાનું શરૂ કર્યું.
તદા લવેન તીક્ષ્ણેન હૃદિ ભિન્નો વિશાલકે । અર્ધચંદ્રસમાનેન તીક્ષ્ણપર્વસુશોભિના
પછી લવે તીખા, અર્ધચંદ્રાકાર અને સુંદર બાણથી શત્રુઘ્નના પહોળા છાતીમાં ઘા કર્યો.
સ વિદ્ધો હૃદિ બાણેન પીડાં પ્રાપ્તઃ સુદારુણામ્ । પપાત સ્યંદનોપસ્થે ધનુઃપાણિઃ સુશોભિતઃ
હૃદયમાં બાણ વાગતાં, ભયાનક પીડાથી પીડાઈ, તે પોતાના રથમાં પડી ગયો, પણ હાથમાં ધનુષ હજુ સુંદર રીતે પકડી રાખ્યું હતું.
શત્રુઘ્નં મૂર્છિતં દૃષ્ટ્વા નૃપાશ્ચ સુરથાદયઃ । દુદ્રુવુર્લવમુદ્યુક્તા જયપ્રાપ્ત્યૈ રણે તદા
શત્રુઘ્નને બેહોશ પડેલો જોઈ, સુરથાદિ રાજાઓ લવના વિજય માટેની ઉત્સુકતા જોઈ, યુદ્ધમાંથી ભાગી ગયા.
સુરથો વિમલો વીરો રાજા વીરમણિસ્તથા । સુમદો રિપુતાપાદ્યાઃ પરિવવ્રુશ્ચ સંયુગે
સુરથ, નિર્મળ અને વીર રાજા, વીરમણિ, સુમદ તથા દુશ્મનોને તડપાવનારા બીજા વીરોએ યુદ્ધમાં તેને ઘેરી લીધો.
કેચિત્ક્ષુરપ્રૈર્મુસલૈઃ કેચિદ્બાણૈઃ સુદારુણૈઃ । પ્રાસૈઃ પરશુભિઃ કેચિત્સર્વતઃ પ્રાહરન્નૃપાઃ
કેટલાક રાજાઓએ કસાઈ જેવા હથિયાર અને મુસળોથી, કેટલાકે ભયાનક બાણોથી, તો કેટલાકે ભાલા અને કુહાડાથી ચારે બાજુથી હુમલો કર્યો.
તાનધર્મેણ યુદ્ધોત્કાન્દૃષ્ટ્વા વીરશિરોમણિઃ । દશભિર્દશભિર્બાણૈસ્તાડયામાસ સંયુગે
એ વીરોએ ધર્મપૂર્વક યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક જોઈ, વીરશિરોમણીએ દરેકને યુદ્ધમાં દસ-દસ બાણ મારી ઘાયલ કર્યા.