પાલયાત્માનમાજિસ્થં મચ્છરાઘાતપીડિતઃ । પતિષ્યસિ મહીપૃષ્ઠે રુધિરેણ પરિપ્લુતઃ
યુદ્ધમાં ઊભો રહી, મારા તીરોના ઘા થી પીડાઈને તું પોતાને બચાવ; તું લોહીથી ભીંજાઈને ધરતી પર પડી જઈશ.
એવમુક્તં સમાકર્ણ્ય પુષ્કલઃ કોપસંયુતઃ । રણે સંયોધયામાસ લવં વીરં મહાબલમ્
આવું સાંભળીને પુષ્કલ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને યુદ્ધમાં મહાબલી લવ સાથે અથડાયો.
લવઃ પ્રકુપિતો બાણં તીક્ષ્ણં વૈરિવિદારણમ્ । જગ્રાહ લવતઃ કોશાદાશીવિષમિવ ક્રુધા
લવ ગુસ્સે થઈને દુશ્મનને ફાડવા માટે તીક્ષ્ણ તીર પોતાના તૂણામાંથી કાઢ્યો, જાણે ક્રોધિત ઝેરી સાપ બહાર આવે.
જાજ્વલ્યમાનઃ સશરશ્ચાપમુક્તો લવસ્ય ચ । હૃદયં ભેત્તુમુદ્યુક્તશ્છિન્નો ભારતિનાશુ સઃ
લવ ધનુષ્યમાંથી તીરો છોડતો જ્વલંત થઈ ગયો અને હૃદય ભેદવા તત્પર હતો, પણ ભારતે એ તીર તરત જ કાપી નાખ્યું.
છિન્ને ભારતિના સંખ્યે શરેણ પ્રાણહારિણા । અત્યંતં કુપિતો ઘોરં શરમન્યં સમાદદે
યુદ્ધમાં ભારતે પ્રાણહારી તીરે એ તીર કાપી નાખ્યું, ત્યારે લવ અત્યંત ગુસ્સે થઈ બીજું ભયાનક તીર ઉપાડ્યું.
આકર્ણાકૃષ્ટચાપેન સ મુક્તો નિશિતઃ શરઃ । બિભેદ હૃદયં તસ્ય પુષ્કલસ્ય મહારણે
કાન સુધી ધનુષ્ય ખેંચી, તેણે તીક્ષ્ણ તીર છોડ્યું અને મહાયુદ્ધમાં એ તીરે પુષ્કલનું હૃદય ભેદી નાખ્યું.
ભિન્નો વક્ષસિ વીરેણ સાયકેનાશુગામિના । પપાત ધરણીપૃષ્ઠે મહાશૂરશિરોમણિઃ
વીર પુરુષના ઝડપી તીરથી છાતીમાં ઘાયલ થઈ, મહાન શૂરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા યોદ્ધા જમીન પર પડી ગયો.
પતિતં તં સમાલોક્ય પુષ્કલં પવનાત્મજઃ । ગૃહીત્વા રાઘવભ્રાત્રે દદૌ મૂર્ચ્છાસમન્વિતમ્
પુષ્કલને પડેલો જોઈ, પવનપુત્રે તેને ઉઠાવ્યો અને મૂર્છિત અવસ્થામાં રાઘવના ભાઈ પાસે લઈ ગયો.
મૂર્ચ્છિતં તં સમાલોક્ય શોકવિહ્વલમાનસઃ । હનૂમંતં લવં હંતું નિદિદેશ ક્રુધાન્વિતઃ
તેને મૂર્છિત જોઈ, મન દુઃખથી ભરાઈ ગયું. હનુમાનને ગુસ્સો આવ્યો અને લવને મારવાનો આદેશ મળ્યો.
હનૂમાન્ક્રોધસંપ્લુષ્ટો લવં સંખ્યે મહાબલમ્ । વિજેતું તરસા પ્રાગાદ્વૃક્ષમુદ્યમ્ય શાલ્મલિમ્
હનુમાન ગુસ્સાથી ધધકી ઉઠ્યો અને યુદ્ધમાં શક્તિશાળી લવને જીતવા માટે ઝડપથી આગળ વધ્યો, હાથમાં શાલમળીનું વૃક્ષ ઉંચક્યું.
વૃક્ષેણ હતવાન્મૂર્ધ્નિ લવસ્ય હનુમાન્બલી । તમાપતંતં તરસા ચિચ્છેદ શતધા લવઃ
હનુમાને લવના માથા પર વૃક્ષથી ઘા કર્યો, પણ લવ જોરથી આગળ વધ્યો અને એ વૃક્ષને સો ટુકડામાં કાપી નાખ્યું.
છિન્ને નગે પુનઃ કોપાદ્વૃક્ષાનુત્પાટ્ય મૂલતઃ । તાડયામાસ હૃદયે મસ્તકે ચ મહાબલઃ
વૃક્ષ કપાઈ ગયું ત્યારે હનુમાન ફરી ગુસ્સે થઈ, અન્ય વૃક્ષો મૂળથી ઉખાડી અને મહા બળથી લવના છાતી અને માથે ઘા કર્યા.
યાન્યાન્વૃક્ષાન્સમાહૃત્યાતાડયત્પવનાત્મજઃ । તાંસ્તાંશ્ચિચ્છેદ તરસા બલવાન્નતપર્વભિઃ
પવનપુત્રે જે-જે વૃક્ષો એકઠાં કરી લવ પર પ્રહાર કર્યા, તે બધાં વૃક્ષો લવે પોતાની વક્ર બાણોથી ઝડપથી કાપી નાખ્યા.
તદા શિલાઃ સમુત્પાટ્ય ગંડશૈલોપમાઃ કપિઃ । પાતયામાસ શિરસિ ક્ષિપ્રવેગેન મારુતિઃ
પછી હનુમાન પર્વત જેવો બની, મોટી-મોટી શિલાઓ ઉખાડી અને ઝડપથી લવના માથે ફેંકી.
સ આહતઃ શિલાસંઘૈઃ સંખ્યે કોદંડમુન્નયન્ । બાણૈસ્તાશ્ચૂર્ણયામાસ યંત્રિકાભિર્યથા કણાઃ
યુદ્ધમાં શિલાઓના પ્રહારો પડતાં લવે પોતાનું ધનુષ્ય ઉંચક્યું અને બાણોથી એ શિલાઓને એમ તોડી નાખી કે જેમ યંત્રથી દાણા પીસાય.
તદાત્યંતં પ્રકુપિતો મારુતિઃ પુચ્છવેષ્ટનમ્ । ચકાર સમરોપાંતે લવસ્ય બલિનઃ કૃતી
પછી હનુમાન અત્યંત ગુસ્સે થઈ, યુદ્ધના અંતે પોતાની પૂંછથી શક્તિશાળી લવને વળી બાંધ્યો.
સ્વં પુચ્છેન સમાવિદ્ધં વીક્ષ્ય સ્વાંબાં હૃદિ સ્મરન્ । મુષ્ટિના તાડયામાસ લાંગૂલં મારુતેર્બલી
પોતે પોતાની પૂંછથી બંધાયો જોઈ, હૃદયમાં પોતાની માતાને યાદ કરી, બળવાન લવે મુઠીથી હનુમાનની પૂંછ પર ઘા કર્યો.
તન્મુષ્ટિઘાતવ્યથિતો મારુતિસ્તમમૂમુચત્ । સ મુક્તઃ પુચ્છતો યુદ્ધે શરાન્મુંચન્નભૂદ્બલી
એ મુઠીના ઘા થી પીડાઈ, પવનપુત્રે તેને છોડ્યો; લવ પૂંછમાંથી મુક્ત થયો અને યુદ્ધમાં બાણ છોડવા લાગ્યો.
દુર્વારશરઘાતેન સંપીડિતતનુઃ કપિઃ । બાણવર્ષં મન્યમાનો દુઃસહં સમરે બહુ
અસહ્ય બાણવર્ષાથી શરીર દુઃખી થઈ, હનુમાનને યુદ્ધમાં એ બાણવર્ષ સહન ન થયું અને તે વિચારી રહ્યો.
કિંકર્તવ્યમિતોઽસ્માભિઃ પલાય્ય યદિ ગમ્યતે । તદા મે સ્વામિનો લજ્જા તાડયેદ્બાલકોઽત્ર મામ્
હવે હું શું કરું? જો અહીંથી ભાગી જઉં તો સ્વામી સામે શરમ આવી જશે અને આ છોકરો અહીં મને મારશે.
બ્રહ્મદત્તવરત્વાત્તુ મૂર્ચ્છા ન મરણં નહિ । દુઃસહા બાણપીડાત્ર કિં કર્તવ્યં મયાધુના
બ્રહ્માના વરદાનથી હું મરી શકતો નથી, માત્ર મૂર્છા આવી શકે; પણ આ બાણોની પીડા સહન થતી નથી—હવે શું કરવું?
શત્રુઘ્નઃ સમરે ગત્વા જયં પ્રાપ્નોતુ બાલકાત્ । અહં તાવજ્જયાકાંક્ષી શયે કપટમૂર્ચ્છયા
શત્રુઘ્ન યુદ્ધમાં જઈને આ છોકરાથી વિજય મેળવે, એ સારું; હું તો વિજયની ઈચ્છા રાખીને હવે કપટ મૂર્છા ધારણ કરી પડી રહીશ.
ઇત્યેવં માનસે કૃત્વા પપાત રણમંડલે । પશ્યતાં સર્વવીરાણાં કપટેન વિમૂર્ચ્છિતઃ
આવી રીતે મનમાં નક્કી કરીને, તે યુદ્ધભૂમિમાં બધા વીરોએ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, કપટ મૂર્છા ધારણ કરીને પડી ગયો.
તં મૂર્ચ્છિતં સમાજ્ઞાય હનૂમંતં મહાબલમ્ । જઘાન સર્વાન્નૃપતીઞ્છરમોક્ષવિચક્ષણઃ
હનુમાનને મૂર્છિત જાણીને, શક્તિશાળી અને કુશળ ધનુર્ધર લવે બધી રાજાઓને બાણોથી મારવા લાગ્યો.
શેષ ઉવાચ। મૂર્ચ્છિતં મારુતિં શ્રુત્વા શત્રુઘ્નઃ શોકમાયયૌ । કિંકર્તવ્યં મયા સંખ્યે બાલકોઽયં મહાબલઃ
શેષે કહ્યું: જ્યારે શત્રુઘ્ને સાંભળ્યું કે મારુતિ બેભાન પડી ગયો છે, ત્યારે તે દુઃખમાં ગરકાવ થઈ ગયો. હવે આ યુદ્ધમાં હું શું કરું? આ બાળક તો બહુ જ બલવાન છે.
સ્વયં રથે હેમમયે તિષ્ઠન્વીરવરૈઃ સહ । યોદ્ધું પ્રાગાલ્લવો યત્ર વિચિત્રરણકોવિદઃ
સ્વયં સોનાની રથ પર ઊભો રહીને, શ્રેષ્ઠ વીરોથી ઘેરાયેલી લવ, જે અદભૂત યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત હતો, લડવા માટે આગળ વધ્યો.
લવં દદર્શ શિશુતાં પ્રાપ્તં રામમિવ ક્ષિતૌ । ધનુર્બાણકરં વીરાન્ક્ષિપંતં રણમૂર્ધનિ
શત્રુઘ્ને જોયું કે લવ, હજી બાળક જ છે છતાં પૃથ્વી પર રામ જેવો દેખાય છે, હાથમાં ધનુષ્ય અને બાણ લઈને યુદ્ધના મધ્યમાં વીરોને પછાડે છે.
વિચારયામાસ તદા કોઽયં રામસ્વરૂપધૃક્ । નીલોત્પલદલશ્યામં વપુર્બિભ્રન્મનોહરમ્
ત્યારે તેણે વિચાર્યું: આ કોણ છે, જે રામના રૂપમાં છે, અને જેનું શરીર નીલકમળની પાંદડાની જેમ શ્યામ અને મનોહર છે?
એષ વૈ દેહતનુજા સુતો ભવતિ નાન્યથા । અસ્માન્વિજિત્ય સમરે યાસ્યતે મૃગરાડિવ
નિષ્ઠા છે કે આ એ જ શરીરથી જન્મેલો પુત્ર છે, બીજું શક્ય જ નથી. યુદ્ધમાં અમને હરાવીને, એ તો જંગલના સિંહની જેમ અહીંથી ચાલ્યો જશે.
અસ્માકં નો જયો ભાવ્યઃ શક્ત્યા વિરહિતાત્મનામ્ । અશક્તાઃ કિં કરિષ્યામઃ સમરે રણકોવિદાઃ
હમણાં અમને વિજય મળવાનો નથી, કારણ કે અમારી પાસે શક્તિ નથી. યુદ્ધકૌશલ્ય હોવા છતાં, બળ વિના અમે શું કરી શકીએ?