સ યાવત્સ ગુણં ચાપં કુરુતે તાવદુદ્ધતઃ । રથભંગં ચકારાસ્ય સમરે પ્રહસન્બલી
જ્યારે તે ધનુષ્યમાં તાર ચડાવી રહ્યો હતો, ત્યારે શક્તિશાળી યોદ્ધાએ યુદ્ધમાં હસતાં-હસતાં તેનો રથ તોડી નાખ્યો.
ભગ્નં રથં સ્વકં વીક્ષ્ય ધનુશ્છિન્નં મહાત્મના । મહાવીરં મન્યમાનઃ પદાતિઃ પ્રાદ્રવદ્રણે
પોતાનો રથ તૂટી ગયો અને મહાત્માએ પોતાનું ધનુષ્ય પણ કાપી નાખ્યું જોઈ, તેને મહાન વીર માની, પદાત યોદ્ધા યુદ્ધમાંથી ભાગી ગયો.
ઉભૌ ધનુર્ધરૌ વીરાવુભાવપિ શરોદ્ધતૌ । ઉભૌ ક્ષતજવિપ્લુષ્ટૌ છિન્નસન્નાહિતાવુભૌ
બન્ને ધનુર્ધારી અને વીર હતા, બન્ને તીરો તણ્યા હતા; બન્ને લોહીથી ભીંજાઈ ગયા હતા, બન્ને ઘાયલ અને થાકેલા હતા.
પરસ્પરં બાણઘાતવિશીર્ણાવપુલક્ષિતૌ । જયાકાંક્ષાં પ્રકુર્વંતૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ
બન્ને એકબીજાના તીરના ઘા થી તૂટી ગયા હતા, રોમાંચિત થયા હતા, બન્નેને વિજયની ઇચ્છા હતી અને એકબીજાને હરાવવાનો દ્રઢ સંકલ્પ હતો.
જયંતકાર્તિકેયૌ વા પુરારિઃ પુરભિદ્યથા । એવં પરસ્પરં યુદ્ધં પ્રકુર્વાણૌ રણાંગણે
જે રીતે કાર્તિકેય અને પુરારો પહેલા યુદ્ધમાં એકબીજા સામે લડ્યા હતા, એ જ રીતે તેઓ યુદ્ધના મેદાનમાં એકબીજા સામે લડી રહ્યા હતા.
પુષ્કલઃ પ્રત્યુવાચાથ બાલં શૂરશિરોમણે । ત્વાદૃશો ન મયા દૃષ્ટઃ કશ્ચિદ્વીરશિરોમણિઃ
પછી પુષ્કલે શૂરવીર બાળકને કહ્યું: 'તારા જેવો વીર મેં ક્યારેય જોયો નથી, હે વીરશિરોમણિ!'
શિરસ્તે પાતયામ્યદ્ય બાણૈઃ શિતસુપર્વભિઃ । મા પલાયસ્વ સમરે પ્રાણાન્રક્ષસ્વ સંયતઃ
આજે હું તારા મસ્તક પર તીક્ષ્ણ અને સુંદર પાંખવાળા તીરો વરસાવીશ; યુદ્ધમાંથી ભાગીશ નહિ, સંયમથી તું પોતાનો જીવ બચાવ.
એવમુક્ત્વા લવં વીરં ચકાર શરપંજરે । પુષ્કલસ્ય શરા ભૂમૌ નભસિ વ્યાપ્ય સંસ્થિતાઃ
આ રીતે બોલીને, તેણે લવની આસપાસ તીરોનું જાળ બનાવ્યું, અને પુષ્કલના તીરો જમીન અને આકાશમાં ફેલાઈ ગયા.
શરપંજરમધ્યસ્થો લવઃ પુષ્કલમબ્રવીત્ । મહત્કર્મ કૃતં વીર યન્માં બાણૈરપીડયત્
તીરોના જાળ વચ્ચે ઊભેલો લવ પુષ્કલને બોલ્યો: 'હે વીર, તું મને તીરો વડે પીડા આપી છે, એ મોટું કામ કર્યું છે.'
ઇત્યુક્ત્વા બાણસંઘાતં પ્રચ્છિદ્ય વચનં પુનઃ । જગાદ પુષ્કલં વીરઃ શરસંધાનકોવિદઃ
આ રીતે કહી, તેણે તીરોનો સમૂહ તોડી નાખ્યો અને ફરી પુષ્કલને, જે તીરો ચડાવવામાં નિપુણ હતો, વચન કહ્યાં.
પાલયાત્માનમાજિસ્થં મચ્છરાઘાતપીડિતઃ । પતિષ્યસિ મહીપૃષ્ઠે રુધિરેણ પરિપ્લુતઃ
યુદ્ધમાં ઊભો રહી, મારા તીરોના ઘા થી પીડાઈને તું પોતાને બચાવ; તું લોહીથી ભીંજાઈને ધરતી પર પડી જઈશ.
એવમુક્તં સમાકર્ણ્ય પુષ્કલઃ કોપસંયુતઃ । રણે સંયોધયામાસ લવં વીરં મહાબલમ્
આવું સાંભળીને પુષ્કલ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને યુદ્ધમાં મહાબલી લવ સાથે અથડાયો.
લવઃ પ્રકુપિતો બાણં તીક્ષ્ણં વૈરિવિદારણમ્ । જગ્રાહ લવતઃ કોશાદાશીવિષમિવ ક્રુધા
લવ ગુસ્સે થઈને દુશ્મનને ફાડવા માટે તીક્ષ્ણ તીર પોતાના તૂણામાંથી કાઢ્યો, જાણે ક્રોધિત ઝેરી સાપ બહાર આવે.
જાજ્વલ્યમાનઃ સશરશ્ચાપમુક્તો લવસ્ય ચ । હૃદયં ભેત્તુમુદ્યુક્તશ્છિન્નો ભારતિનાશુ સઃ
લવ ધનુષ્યમાંથી તીરો છોડતો જ્વલંત થઈ ગયો અને હૃદય ભેદવા તત્પર હતો, પણ ભારતે એ તીર તરત જ કાપી નાખ્યું.
છિન્ને ભારતિના સંખ્યે શરેણ પ્રાણહારિણા । અત્યંતં કુપિતો ઘોરં શરમન્યં સમાદદે
યુદ્ધમાં ભારતે પ્રાણહારી તીરે એ તીર કાપી નાખ્યું, ત્યારે લવ અત્યંત ગુસ્સે થઈ બીજું ભયાનક તીર ઉપાડ્યું.
આકર્ણાકૃષ્ટચાપેન સ મુક્તો નિશિતઃ શરઃ । બિભેદ હૃદયં તસ્ય પુષ્કલસ્ય મહારણે
કાન સુધી ધનુષ્ય ખેંચી, તેણે તીક્ષ્ણ તીર છોડ્યું અને મહાયુદ્ધમાં એ તીરે પુષ્કલનું હૃદય ભેદી નાખ્યું.
ભિન્નો વક્ષસિ વીરેણ સાયકેનાશુગામિના । પપાત ધરણીપૃષ્ઠે મહાશૂરશિરોમણિઃ
વીર પુરુષના ઝડપી તીરથી છાતીમાં ઘાયલ થઈ, મહાન શૂરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા યોદ્ધા જમીન પર પડી ગયો.
પતિતં તં સમાલોક્ય પુષ્કલં પવનાત્મજઃ । ગૃહીત્વા રાઘવભ્રાત્રે દદૌ મૂર્ચ્છાસમન્વિતમ્
પુષ્કલને પડેલો જોઈ, પવનપુત્રે તેને ઉઠાવ્યો અને મૂર્છિત અવસ્થામાં રાઘવના ભાઈ પાસે લઈ ગયો.
મૂર્ચ્છિતં તં સમાલોક્ય શોકવિહ્વલમાનસઃ । હનૂમંતં લવં હંતું નિદિદેશ ક્રુધાન્વિતઃ
તેને મૂર્છિત જોઈ, મન દુઃખથી ભરાઈ ગયું. હનુમાનને ગુસ્સો આવ્યો અને લવને મારવાનો આદેશ મળ્યો.
હનૂમાન્ક્રોધસંપ્લુષ્ટો લવં સંખ્યે મહાબલમ્ । વિજેતું તરસા પ્રાગાદ્વૃક્ષમુદ્યમ્ય શાલ્મલિમ્
હનુમાન ગુસ્સાથી ધધકી ઉઠ્યો અને યુદ્ધમાં શક્તિશાળી લવને જીતવા માટે ઝડપથી આગળ વધ્યો, હાથમાં શાલમળીનું વૃક્ષ ઉંચક્યું.
વૃક્ષેણ હતવાન્મૂર્ધ્નિ લવસ્ય હનુમાન્બલી । તમાપતંતં તરસા ચિચ્છેદ શતધા લવઃ
હનુમાને લવના માથા પર વૃક્ષથી ઘા કર્યો, પણ લવ જોરથી આગળ વધ્યો અને એ વૃક્ષને સો ટુકડામાં કાપી નાખ્યું.
છિન્ને નગે પુનઃ કોપાદ્વૃક્ષાનુત્પાટ્ય મૂલતઃ । તાડયામાસ હૃદયે મસ્તકે ચ મહાબલઃ
વૃક્ષ કપાઈ ગયું ત્યારે હનુમાન ફરી ગુસ્સે થઈ, અન્ય વૃક્ષો મૂળથી ઉખાડી અને મહા બળથી લવના છાતી અને માથે ઘા કર્યા.
યાન્યાન્વૃક્ષાન્સમાહૃત્યાતાડયત્પવનાત્મજઃ । તાંસ્તાંશ્ચિચ્છેદ તરસા બલવાન્નતપર્વભિઃ
પવનપુત્રે જે-જે વૃક્ષો એકઠાં કરી લવ પર પ્રહાર કર્યા, તે બધાં વૃક્ષો લવે પોતાની વક્ર બાણોથી ઝડપથી કાપી નાખ્યા.
તદા શિલાઃ સમુત્પાટ્ય ગંડશૈલોપમાઃ કપિઃ । પાતયામાસ શિરસિ ક્ષિપ્રવેગેન મારુતિઃ
પછી હનુમાન પર્વત જેવો બની, મોટી-મોટી શિલાઓ ઉખાડી અને ઝડપથી લવના માથે ફેંકી.
સ આહતઃ શિલાસંઘૈઃ સંખ્યે કોદંડમુન્નયન્ । બાણૈસ્તાશ્ચૂર્ણયામાસ યંત્રિકાભિર્યથા કણાઃ
યુદ્ધમાં શિલાઓના પ્રહારો પડતાં લવે પોતાનું ધનુષ્ય ઉંચક્યું અને બાણોથી એ શિલાઓને એમ તોડી નાખી કે જેમ યંત્રથી દાણા પીસાય.
તદાત્યંતં પ્રકુપિતો મારુતિઃ પુચ્છવેષ્ટનમ્ । ચકાર સમરોપાંતે લવસ્ય બલિનઃ કૃતી
પછી હનુમાન અત્યંત ગુસ્સે થઈ, યુદ્ધના અંતે પોતાની પૂંછથી શક્તિશાળી લવને વળી બાંધ્યો.
સ્વં પુચ્છેન સમાવિદ્ધં વીક્ષ્ય સ્વાંબાં હૃદિ સ્મરન્ । મુષ્ટિના તાડયામાસ લાંગૂલં મારુતેર્બલી
પોતે પોતાની પૂંછથી બંધાયો જોઈ, હૃદયમાં પોતાની માતાને યાદ કરી, બળવાન લવે મુઠીથી હનુમાનની પૂંછ પર ઘા કર્યો.
તન્મુષ્ટિઘાતવ્યથિતો મારુતિસ્તમમૂમુચત્ । સ મુક્તઃ પુચ્છતો યુદ્ધે શરાન્મુંચન્નભૂદ્બલી
એ મુઠીના ઘા થી પીડાઈ, પવનપુત્રે તેને છોડ્યો; લવ પૂંછમાંથી મુક્ત થયો અને યુદ્ધમાં બાણ છોડવા લાગ્યો.
દુર્વારશરઘાતેન સંપીડિતતનુઃ કપિઃ । બાણવર્ષં મન્યમાનો દુઃસહં સમરે બહુ
અસહ્ય બાણવર્ષાથી શરીર દુઃખી થઈ, હનુમાનને યુદ્ધમાં એ બાણવર્ષ સહન ન થયું અને તે વિચારી રહ્યો.
કિંકર્તવ્યમિતોઽસ્માભિઃ પલાય્ય યદિ ગમ્યતે । તદા મે સ્વામિનો લજ્જા તાડયેદ્બાલકોઽત્ર મામ્
હવે હું શું કરું? જો અહીંથી ભાગી જઉં તો સ્વામી સામે શરમ આવી જશે અને આ છોકરો અહીં મને મારશે.