અનેકે પતિતા વીરા લવબાણપ્રપીડિતાઃ । મુમુહુઃ સમરેઽથાન્યે નષ્ટા અન્યે સુકાતરાઃ
લવનાં બાણોથી પીડાયેલી અનેક વીર સૈનિકો જમીન પર પડી ગયા; કેટલાક યુદ્ધમાં બેહોશ થઈ ગયા, કેટલાક મરી ગયા અને કેટલાક ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા.
પલાયનપરં સૈન્યં લવબાણપ્રપીડિતમ્ । વીક્ષ્ય વીરો રણે યોદ્ધું પ્રાયાત્પુષ્કલસંજ્ઞકઃ
લવનાં બાણોથી પીડાઈને સેના ભાગવા લાગેલી જોઈ, પુષ્કલ નામનો વીર યુદ્ધમાં લડવા આગળ વધ્યો.
તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચ વદન્રોષપૂરિતલોચનઃ । રથે સુહયશોભાઢ્યે તિષ્ઠન્પ્રાયાલ્લવં બલી
ગસ્સાથી આંખો લાલ કરીને એણે બોલાવ્યું, 'થેમો, થેમો!' સુંદર ઘોડાઓથી સજ્જ રથ પર ઊભેલો બલવાન પુષ્કલ લવની સામે આવ્યો.
સ લવં પ્રત્યુવાચાથ પુષ્કલઃ પરમાસ્ત્રવિત્ । તિષ્ઠ દત્તે મયા સંખ્યે રથે સુહયશોભિતે
પછી પરમ શસ્ત્રવિદ્યા ધરાવતો પુષ્કલ લવને કહ્યું: 'થેમો! હું તને યુદ્ધ માટે સુંદર ઘોડાઓથી સજ્જ રથ આપું છું.'
પદાતિના ત્વયા યુદ્ધં કરોમિ કિમથાહવે । તસ્માત્તિષ્ઠ રથે પશ્ચાદ્યુદ્ધ્યેઽહં ભવતા સહ । એતદ્વાક્યં નિશમ્યાસૌ લવઃ પુષ્કલમબ્રવીત્
'હું તારા સામે પગપાળા લડીશ એમાં શું સારું? એટલે, તું રથ પર જ રહે, પછી હું તારી સાથે યુદ્ધ કરીશ.' આ શબ્દો સાંભળી લવે પુષ્કલને જવાબ આપ્યો.
ત્વયા દત્તે રથે સ્થિત્વા યુદ્ધં કુર્યામહં રણે । તદા મે પાપમેવ સ્યાજ્જયઃ સંદિગ્ધ એવ હિ
'તારા આપેલા રથ પર ઊભો રહીને જો હું યુદ્ધ કરું તો એ જીત મારા માટે સંશયજનક અને પાપરૂપ થશે.'
ન વયં બ્રાહ્મણા વીર પ્રતિગ્રહપરાયણાઃ । વયં તુ ક્ષત્રિયા નિત્યં દાનકર્મક્રિયારતાઃ
'અમે બ્રાહ્મણ નથી, હે વીર, કે ભેટ સ્વીકારીએ; અમે તો ક્ષત્રિય છીએ, હંમેશા દાન અને કર્તવ્યમાં લાગેલા.'
ઇદાનીં ત્વદ્રથં કોપાદ્ભનજ્મિ પ્રત્યહં ભવાન્ । પાદચારી ભવત્યેવ પશ્ચાદ્યુદ્ધં કરિષ્યતિ
'હવે હું ગુસ્સામાં તારો રથ તોડી નાખીશ, પછી તું પણ પગપાળા બનીશ અને પછી મારા સાથે યુદ્ધ કરીશ.'
પુષ્કલો વાક્યમાકર્ણ્ય ધર્મધૈર્યસમન્વિતમ્ । વિસિસ્માય ચિરં ચિત્તે ધનુઃ સજ્યમથાકરોત્
પુષ્કલના ધર્મ અને ધૈર્યથી ભરેલા વચનો સાંભળીને, તે મનમાં લાંબા સમય સુધી આશ્ચર્યચકિત રહ્યો, પછી તેણે પોતાનું ધનુષ્ય તણ્યું.
તમાત્તધનુષં દૃષ્ટ્વા લવઃ કોપસમન્વિતઃ । ચાપં ચિચ્છેદ પાણિસ્થં શરસંધાનમાચરન્
તેને તણાયેલું ધનુષ્ય ધરાવતો જોઈ, લવ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને તેના હાથમાં રહેલું ધનુષ્ય તોડી નાખ્યું, પછી તીર ચડાવવાની તૈયારી કરવા લાગ્યો.
સ યાવત્સ ગુણં ચાપં કુરુતે તાવદુદ્ધતઃ । રથભંગં ચકારાસ્ય સમરે પ્રહસન્બલી
જ્યારે તે ધનુષ્યમાં તાર ચડાવી રહ્યો હતો, ત્યારે શક્તિશાળી યોદ્ધાએ યુદ્ધમાં હસતાં-હસતાં તેનો રથ તોડી નાખ્યો.
ભગ્નં રથં સ્વકં વીક્ષ્ય ધનુશ્છિન્નં મહાત્મના । મહાવીરં મન્યમાનઃ પદાતિઃ પ્રાદ્રવદ્રણે
પોતાનો રથ તૂટી ગયો અને મહાત્માએ પોતાનું ધનુષ્ય પણ કાપી નાખ્યું જોઈ, તેને મહાન વીર માની, પદાત યોદ્ધા યુદ્ધમાંથી ભાગી ગયો.
ઉભૌ ધનુર્ધરૌ વીરાવુભાવપિ શરોદ્ધતૌ । ઉભૌ ક્ષતજવિપ્લુષ્ટૌ છિન્નસન્નાહિતાવુભૌ
બન્ને ધનુર્ધારી અને વીર હતા, બન્ને તીરો તણ્યા હતા; બન્ને લોહીથી ભીંજાઈ ગયા હતા, બન્ને ઘાયલ અને થાકેલા હતા.
પરસ્પરં બાણઘાતવિશીર્ણાવપુલક્ષિતૌ । જયાકાંક્ષાં પ્રકુર્વંતૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ
બન્ને એકબીજાના તીરના ઘા થી તૂટી ગયા હતા, રોમાંચિત થયા હતા, બન્નેને વિજયની ઇચ્છા હતી અને એકબીજાને હરાવવાનો દ્રઢ સંકલ્પ હતો.
જયંતકાર્તિકેયૌ વા પુરારિઃ પુરભિદ્યથા । એવં પરસ્પરં યુદ્ધં પ્રકુર્વાણૌ રણાંગણે
જે રીતે કાર્તિકેય અને પુરારો પહેલા યુદ્ધમાં એકબીજા સામે લડ્યા હતા, એ જ રીતે તેઓ યુદ્ધના મેદાનમાં એકબીજા સામે લડી રહ્યા હતા.
પુષ્કલઃ પ્રત્યુવાચાથ બાલં શૂરશિરોમણે । ત્વાદૃશો ન મયા દૃષ્ટઃ કશ્ચિદ્વીરશિરોમણિઃ
પછી પુષ્કલે શૂરવીર બાળકને કહ્યું: 'તારા જેવો વીર મેં ક્યારેય જોયો નથી, હે વીરશિરોમણિ!'
શિરસ્તે પાતયામ્યદ્ય બાણૈઃ શિતસુપર્વભિઃ । મા પલાયસ્વ સમરે પ્રાણાન્રક્ષસ્વ સંયતઃ
આજે હું તારા મસ્તક પર તીક્ષ્ણ અને સુંદર પાંખવાળા તીરો વરસાવીશ; યુદ્ધમાંથી ભાગીશ નહિ, સંયમથી તું પોતાનો જીવ બચાવ.
એવમુક્ત્વા લવં વીરં ચકાર શરપંજરે । પુષ્કલસ્ય શરા ભૂમૌ નભસિ વ્યાપ્ય સંસ્થિતાઃ
આ રીતે બોલીને, તેણે લવની આસપાસ તીરોનું જાળ બનાવ્યું, અને પુષ્કલના તીરો જમીન અને આકાશમાં ફેલાઈ ગયા.
શરપંજરમધ્યસ્થો લવઃ પુષ્કલમબ્રવીત્ । મહત્કર્મ કૃતં વીર યન્માં બાણૈરપીડયત્
તીરોના જાળ વચ્ચે ઊભેલો લવ પુષ્કલને બોલ્યો: 'હે વીર, તું મને તીરો વડે પીડા આપી છે, એ મોટું કામ કર્યું છે.'
ઇત્યુક્ત્વા બાણસંઘાતં પ્રચ્છિદ્ય વચનં પુનઃ । જગાદ પુષ્કલં વીરઃ શરસંધાનકોવિદઃ
આ રીતે કહી, તેણે તીરોનો સમૂહ તોડી નાખ્યો અને ફરી પુષ્કલને, જે તીરો ચડાવવામાં નિપુણ હતો, વચન કહ્યાં.
પાલયાત્માનમાજિસ્થં મચ્છરાઘાતપીડિતઃ । પતિષ્યસિ મહીપૃષ્ઠે રુધિરેણ પરિપ્લુતઃ
યુદ્ધમાં ઊભો રહી, મારા તીરોના ઘા થી પીડાઈને તું પોતાને બચાવ; તું લોહીથી ભીંજાઈને ધરતી પર પડી જઈશ.
એવમુક્તં સમાકર્ણ્ય પુષ્કલઃ કોપસંયુતઃ । રણે સંયોધયામાસ લવં વીરં મહાબલમ્
આવું સાંભળીને પુષ્કલ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને યુદ્ધમાં મહાબલી લવ સાથે અથડાયો.
લવઃ પ્રકુપિતો બાણં તીક્ષ્ણં વૈરિવિદારણમ્ । જગ્રાહ લવતઃ કોશાદાશીવિષમિવ ક્રુધા
લવ ગુસ્સે થઈને દુશ્મનને ફાડવા માટે તીક્ષ્ણ તીર પોતાના તૂણામાંથી કાઢ્યો, જાણે ક્રોધિત ઝેરી સાપ બહાર આવે.
જાજ્વલ્યમાનઃ સશરશ્ચાપમુક્તો લવસ્ય ચ । હૃદયં ભેત્તુમુદ્યુક્તશ્છિન્નો ભારતિનાશુ સઃ
લવ ધનુષ્યમાંથી તીરો છોડતો જ્વલંત થઈ ગયો અને હૃદય ભેદવા તત્પર હતો, પણ ભારતે એ તીર તરત જ કાપી નાખ્યું.
છિન્ને ભારતિના સંખ્યે શરેણ પ્રાણહારિણા । અત્યંતં કુપિતો ઘોરં શરમન્યં સમાદદે
યુદ્ધમાં ભારતે પ્રાણહારી તીરે એ તીર કાપી નાખ્યું, ત્યારે લવ અત્યંત ગુસ્સે થઈ બીજું ભયાનક તીર ઉપાડ્યું.
આકર્ણાકૃષ્ટચાપેન સ મુક્તો નિશિતઃ શરઃ । બિભેદ હૃદયં તસ્ય પુષ્કલસ્ય મહારણે
કાન સુધી ધનુષ્ય ખેંચી, તેણે તીક્ષ્ણ તીર છોડ્યું અને મહાયુદ્ધમાં એ તીરે પુષ્કલનું હૃદય ભેદી નાખ્યું.
ભિન્નો વક્ષસિ વીરેણ સાયકેનાશુગામિના । પપાત ધરણીપૃષ્ઠે મહાશૂરશિરોમણિઃ
વીર પુરુષના ઝડપી તીરથી છાતીમાં ઘાયલ થઈ, મહાન શૂરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા યોદ્ધા જમીન પર પડી ગયો.
પતિતં તં સમાલોક્ય પુષ્કલં પવનાત્મજઃ । ગૃહીત્વા રાઘવભ્રાત્રે દદૌ મૂર્ચ્છાસમન્વિતમ્
પુષ્કલને પડેલો જોઈ, પવનપુત્રે તેને ઉઠાવ્યો અને મૂર્છિત અવસ્થામાં રાઘવના ભાઈ પાસે લઈ ગયો.
મૂર્ચ્છિતં તં સમાલોક્ય શોકવિહ્વલમાનસઃ । હનૂમંતં લવં હંતું નિદિદેશ ક્રુધાન્વિતઃ
તેને મૂર્છિત જોઈ, મન દુઃખથી ભરાઈ ગયું. હનુમાનને ગુસ્સો આવ્યો અને લવને મારવાનો આદેશ મળ્યો.
હનૂમાન્ક્રોધસંપ્લુષ્ટો લવં સંખ્યે મહાબલમ્ । વિજેતું તરસા પ્રાગાદ્વૃક્ષમુદ્યમ્ય શાલ્મલિમ્
હનુમાન ગુસ્સાથી ધધકી ઉઠ્યો અને યુદ્ધમાં શક્તિશાળી લવને જીતવા માટે ઝડપથી આગળ વધ્યો, હાથમાં શાલમળીનું વૃક્ષ ઉંચક્યું.