આયાતં તન્મહદ્દૃષ્ટ્વા બલં વીરપ્રપૂરિતમ્ । ન કિંચિન્મનસા બિભ્યેલવેન બલશાલિના
વીરોથી ગૂંજી રહેલી એ મહાન સેના આવી રહી છે એવું જોઈને, બલવાન લવના મનમાં ذرાય પણ ભય આવ્યો નહીં.
લવઃ સિંહ ઇવોત્તસ્થૌ મૃગાન્મત્વાઽખિલાન્ભટાન્ । ધનુર્વિસ્ફારયન્રોષાચ્છરાન્મુંચન્સહસ્રશઃ
લવ સિંહની જેમ ઊભો થયો અને બધાં સૈનિકોને માત્ર હરણો સમાન માન્યા. ગુસ્સામાં ધનુષ્ય તાણીને તેણે હજારો બાણ છોડ્યા.
તે શરૈઃ પીડ્યમાનાસ્તુ મહારોષેણ પૂરિતાઃ । વીરં બાલં મન્યમાનાઃ સંમુખં પ્રાદ્રવંસ્તદા
બાણોથી પીડાઈને અને ભારે ગુસ્સાથી ભરાઈને, એ સૈનિકોએ લવને બાળક સમજીને સીધા સામેથી તેના પર તૂટ્યા.
વીરાન્સહસ્રશો દૃષ્ટ્વા ભ્રમિભિઃ પર્યવસ્થિતાન્ । લવો જવેન સંધાય શરાન્રોષપ્રપૂરિતઃ
હજારો વીરોએ ઘેરાવ કરી રાખ્યો છે એવું જોઈ, લવ ગુસ્સાથી ભરાઈ ઝડપથી પોતાના ધનુષ્યમાં બાણ ચડાવ્યા.
ભ્રમિરાદ્યા સહસ્રેણ દ્વિતીયાયુતસંખ્યયા । તૃતીયાયુતયુગ્મેન તુરીયાયુતપંચભિઃ
પહેલી ઘેરાવવાળી ટુકડીમાં હજાર માણસ હતા, બીજીમાં દસ હજાર, ત્રીજીમાં વીસ હજાર અને ચોથીમાં પચાસ હજાર સૈનિકો હતા.
પંચમી લક્ષયોધાનાં ષષ્ઠી યોધાયુતાધિકૈઃ । સપ્તમી લક્ષયુગ્મેન સપ્તભિર્ભ્રમિભિર્વૃતઃ
પાંચમી ટુકડીમાં લાખ સૈનિકો હતા, છઠ્ઠીમાં દસ હજારથી વધુ, સાતમીમાં સાત લાખ સૈનિકો હતા અને એ બધાં સાત ઘેરાવવાળી ટુકડીઓથી ઘેરાયેલા હતા.
મધ્યે લવો ભ્રમિવ્યાપ્તઃ સ ચરન્વહ્નિવત્તદા । દાહયામાસ સર્વાન્વૈ સૈનિકાન્ભ્રમિકારકાન્
મધ્યમાં લવ ઘેરાવવાળી ટુકડીઓથી ઘેરાઈ ગયો હતો. એ સમયે એ અગ્નિ જેવો ચળકતો ચાલતો હતો અને એ ઘેરાવ કરનારા બધાં સૈનિકોને ભસ્મ કરી નાખતો હતો.
કાચિત્ખઙ્ગૈઃ શરૈઃ કાચિત્કાચિત્પ્રાસૈશ્ચ કુંતલૈઃ । પટ્ટિશૈઃ પરિઘૈઃ સર્વા ભ્રમિર્ભગ્ના મહાત્મના
કેટલીક ટુકડીઓ તલવાર અને બાણોથી, કેટલાંક ભાલા અને ગદાથી, તો બધી જ ટુકડીઓ મહાન આત્માવાળા લવ દ્વારા તોડી નાખવામાં આવી.
સપ્તભિર્ભ્રમિભિર્મુક્તો રરાજ સ કુશાનુજઃ । મેઘવૃંદવિનિર્મુક્તઃ શશીવ શરદાગમે
સાત ઘેરાવમાંથી મુક્ત થયેલા કુશપુત્ર લવ એ સમયે એવા તેજસ્વી લાગ્યા જેમ શરદ ઋતુમાં વાદળમાંથી મુક્ત થયેલો ચાંદો તેજ આપે છે.
પ્રાહરત્સર્વથા યોધાન્ભિંદન્ગજકરાન્બહૂન્ । છિંદઞ્છિરાંસિ વીરાણાં ચક્રભ્રૂણિ મહાંતિ ચ
એણે દરેક રીતે અનેક વીર સૈનિકો પર પ્રહાર કર્યા, હાથીઓનાં હાથ તોડી નાખ્યા, વીરોના માથાં કાપી નાખ્યા અને મોટા ઢાલો પણ ફોડી નાખ્યા.
અનેકે પતિતા વીરા લવબાણપ્રપીડિતાઃ । મુમુહુઃ સમરેઽથાન્યે નષ્ટા અન્યે સુકાતરાઃ
લવનાં બાણોથી પીડાયેલી અનેક વીર સૈનિકો જમીન પર પડી ગયા; કેટલાક યુદ્ધમાં બેહોશ થઈ ગયા, કેટલાક મરી ગયા અને કેટલાક ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા.
પલાયનપરં સૈન્યં લવબાણપ્રપીડિતમ્ । વીક્ષ્ય વીરો રણે યોદ્ધું પ્રાયાત્પુષ્કલસંજ્ઞકઃ
લવનાં બાણોથી પીડાઈને સેના ભાગવા લાગેલી જોઈ, પુષ્કલ નામનો વીર યુદ્ધમાં લડવા આગળ વધ્યો.
તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચ વદન્રોષપૂરિતલોચનઃ । રથે સુહયશોભાઢ્યે તિષ્ઠન્પ્રાયાલ્લવં બલી
ગસ્સાથી આંખો લાલ કરીને એણે બોલાવ્યું, 'થેમો, થેમો!' સુંદર ઘોડાઓથી સજ્જ રથ પર ઊભેલો બલવાન પુષ્કલ લવની સામે આવ્યો.
સ લવં પ્રત્યુવાચાથ પુષ્કલઃ પરમાસ્ત્રવિત્ । તિષ્ઠ દત્તે મયા સંખ્યે રથે સુહયશોભિતે
પછી પરમ શસ્ત્રવિદ્યા ધરાવતો પુષ્કલ લવને કહ્યું: 'થેમો! હું તને યુદ્ધ માટે સુંદર ઘોડાઓથી સજ્જ રથ આપું છું.'
પદાતિના ત્વયા યુદ્ધં કરોમિ કિમથાહવે । તસ્માત્તિષ્ઠ રથે પશ્ચાદ્યુદ્ધ્યેઽહં ભવતા સહ । એતદ્વાક્યં નિશમ્યાસૌ લવઃ પુષ્કલમબ્રવીત્
'હું તારા સામે પગપાળા લડીશ એમાં શું સારું? એટલે, તું રથ પર જ રહે, પછી હું તારી સાથે યુદ્ધ કરીશ.' આ શબ્દો સાંભળી લવે પુષ્કલને જવાબ આપ્યો.
ત્વયા દત્તે રથે સ્થિત્વા યુદ્ધં કુર્યામહં રણે । તદા મે પાપમેવ સ્યાજ્જયઃ સંદિગ્ધ એવ હિ
'તારા આપેલા રથ પર ઊભો રહીને જો હું યુદ્ધ કરું તો એ જીત મારા માટે સંશયજનક અને પાપરૂપ થશે.'
ન વયં બ્રાહ્મણા વીર પ્રતિગ્રહપરાયણાઃ । વયં તુ ક્ષત્રિયા નિત્યં દાનકર્મક્રિયારતાઃ
'અમે બ્રાહ્મણ નથી, હે વીર, કે ભેટ સ્વીકારીએ; અમે તો ક્ષત્રિય છીએ, હંમેશા દાન અને કર્તવ્યમાં લાગેલા.'
ઇદાનીં ત્વદ્રથં કોપાદ્ભનજ્મિ પ્રત્યહં ભવાન્ । પાદચારી ભવત્યેવ પશ્ચાદ્યુદ્ધં કરિષ્યતિ
'હવે હું ગુસ્સામાં તારો રથ તોડી નાખીશ, પછી તું પણ પગપાળા બનીશ અને પછી મારા સાથે યુદ્ધ કરીશ.'
પુષ્કલો વાક્યમાકર્ણ્ય ધર્મધૈર્યસમન્વિતમ્ । વિસિસ્માય ચિરં ચિત્તે ધનુઃ સજ્યમથાકરોત્
પુષ્કલના ધર્મ અને ધૈર્યથી ભરેલા વચનો સાંભળીને, તે મનમાં લાંબા સમય સુધી આશ્ચર્યચકિત રહ્યો, પછી તેણે પોતાનું ધનુષ્ય તણ્યું.
તમાત્તધનુષં દૃષ્ટ્વા લવઃ કોપસમન્વિતઃ । ચાપં ચિચ્છેદ પાણિસ્થં શરસંધાનમાચરન્
તેને તણાયેલું ધનુષ્ય ધરાવતો જોઈ, લવ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને તેના હાથમાં રહેલું ધનુષ્ય તોડી નાખ્યું, પછી તીર ચડાવવાની તૈયારી કરવા લાગ્યો.
સ યાવત્સ ગુણં ચાપં કુરુતે તાવદુદ્ધતઃ । રથભંગં ચકારાસ્ય સમરે પ્રહસન્બલી
જ્યારે તે ધનુષ્યમાં તાર ચડાવી રહ્યો હતો, ત્યારે શક્તિશાળી યોદ્ધાએ યુદ્ધમાં હસતાં-હસતાં તેનો રથ તોડી નાખ્યો.
ભગ્નં રથં સ્વકં વીક્ષ્ય ધનુશ્છિન્નં મહાત્મના । મહાવીરં મન્યમાનઃ પદાતિઃ પ્રાદ્રવદ્રણે
પોતાનો રથ તૂટી ગયો અને મહાત્માએ પોતાનું ધનુષ્ય પણ કાપી નાખ્યું જોઈ, તેને મહાન વીર માની, પદાત યોદ્ધા યુદ્ધમાંથી ભાગી ગયો.
ઉભૌ ધનુર્ધરૌ વીરાવુભાવપિ શરોદ્ધતૌ । ઉભૌ ક્ષતજવિપ્લુષ્ટૌ છિન્નસન્નાહિતાવુભૌ
બન્ને ધનુર્ધારી અને વીર હતા, બન્ને તીરો તણ્યા હતા; બન્ને લોહીથી ભીંજાઈ ગયા હતા, બન્ને ઘાયલ અને થાકેલા હતા.
પરસ્પરં બાણઘાતવિશીર્ણાવપુલક્ષિતૌ । જયાકાંક્ષાં પ્રકુર્વંતૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ
બન્ને એકબીજાના તીરના ઘા થી તૂટી ગયા હતા, રોમાંચિત થયા હતા, બન્નેને વિજયની ઇચ્છા હતી અને એકબીજાને હરાવવાનો દ્રઢ સંકલ્પ હતો.
જયંતકાર્તિકેયૌ વા પુરારિઃ પુરભિદ્યથા । એવં પરસ્પરં યુદ્ધં પ્રકુર્વાણૌ રણાંગણે
જે રીતે કાર્તિકેય અને પુરારો પહેલા યુદ્ધમાં એકબીજા સામે લડ્યા હતા, એ જ રીતે તેઓ યુદ્ધના મેદાનમાં એકબીજા સામે લડી રહ્યા હતા.
પુષ્કલઃ પ્રત્યુવાચાથ બાલં શૂરશિરોમણે । ત્વાદૃશો ન મયા દૃષ્ટઃ કશ્ચિદ્વીરશિરોમણિઃ
પછી પુષ્કલે શૂરવીર બાળકને કહ્યું: 'તારા જેવો વીર મેં ક્યારેય જોયો નથી, હે વીરશિરોમણિ!'
શિરસ્તે પાતયામ્યદ્ય બાણૈઃ શિતસુપર્વભિઃ । મા પલાયસ્વ સમરે પ્રાણાન્રક્ષસ્વ સંયતઃ
આજે હું તારા મસ્તક પર તીક્ષ્ણ અને સુંદર પાંખવાળા તીરો વરસાવીશ; યુદ્ધમાંથી ભાગીશ નહિ, સંયમથી તું પોતાનો જીવ બચાવ.
એવમુક્ત્વા લવં વીરં ચકાર શરપંજરે । પુષ્કલસ્ય શરા ભૂમૌ નભસિ વ્યાપ્ય સંસ્થિતાઃ
આ રીતે બોલીને, તેણે લવની આસપાસ તીરોનું જાળ બનાવ્યું, અને પુષ્કલના તીરો જમીન અને આકાશમાં ફેલાઈ ગયા.
શરપંજરમધ્યસ્થો લવઃ પુષ્કલમબ્રવીત્ । મહત્કર્મ કૃતં વીર યન્માં બાણૈરપીડયત્
તીરોના જાળ વચ્ચે ઊભેલો લવ પુષ્કલને બોલ્યો: 'હે વીર, તું મને તીરો વડે પીડા આપી છે, એ મોટું કામ કર્યું છે.'
ઇત્યુક્ત્વા બાણસંઘાતં પ્રચ્છિદ્ય વચનં પુનઃ । જગાદ પુષ્કલં વીરઃ શરસંધાનકોવિદઃ
આ રીતે કહી, તેણે તીરોનો સમૂહ તોડી નાખ્યો અને ફરી પુષ્કલને, જે તીરો ચડાવવામાં નિપુણ હતો, વચન કહ્યાં.