દંતયોશ્ચરણૌ ધૃત્વા રુરોહ ગજમસ્તકે । મુકુટં શતધા કૃત્વા કવચં તુ સહસ્રધા
એણે પગથી હાથીના દાંત પકડીને એના માથા પર ચઢી ગયો. એણે મકૂટને સો ભાગમાં અને કવચને હજાર ભાગમાં તોડી નાખ્યું.
કેશેષ્વાકૃષ્ય સેનાન્યં પાતયામાસ ભૂતલે । પાતિતઃ સ ગજોપસ્થાત્સેનાનીઃ કુપિતઃ પુનઃ
એણે સેનાપતિના વાળ પકડીને એને જમીન પર ફેંકી દીધો. હાથીની પીઠ પરથી પડેલો સેનાપતિ ગુસ્સે ફરી ઊભો થયો.
હૃદયે તાડયામાસ મુષ્ટિના વજ્રમુષ્ટિના । સ આહતો મુષ્ટિભિસ્તુ ક્ષુરપ્રાન્નિશિતાઞ્છરાન્
એણે વીજળી જેવી મુઠીથી એના હૃદય પર ઘા કર્યો. એ મુઠીનો ઘા પડતાં, એણે તરત જ તીક્ષ્ણ કિનારા વાળા બાણ છોડ્યા.
મુમોચ હૃદયે ક્ષિપ્રં કુંડલીકૃતધન્વવાન્ । સ રરાજ રણોપાંતે કુંડલીકૃત ચાપવાન્
એણે ઝડપથી એના હૃદય પર ધનુષ્ય વળાવીને બાણ છોડ્યા. યુદ્ધના અંતે એ વળેલા ધનુષ્ય સાથે તેજસ્વી લાગતો હતો.
શિરસ્ત્રં કવચં બિભ્રદભેદ્યં શરકોટિભિઃ । સ વિદ્ધઃ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તં હંતું ખડ્ગમાદદે
અભેદ્ય શિરસ્ત્રાણ અને કવચ પહેરીને, તીખા બાણોથી ભેદાયાં છતાં, તેણે શત્રુને મારવા માટે તલવાર ઉઠાવી.
દશન્રોષાત્સ્વદશનાન્નિઃશ્વસન્નુચ્છ્વસન્મુહુઃ । ખડ્ગહસ્તં સમાયાંતં શૂરં સેનાપતિં લવઃ
ક્રોધથી દાંત કચકચાવી, વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લેતો, તલવાર હાથમાં લઇ શૂરવીર સેનાપતિ આગળ વધ્યો.
ચિચ્છેદ ભુજમધ્યં તુ સ ખડ્ગઃ પાણિરાપતત્ । છિન્નં ખડ્ગધરં હસ્તં વીક્ષ્ય કોપાચ્ચમૂપતિઃ
તલવારે તેની બાજુ વચ્ચેથી કાપી નાખી, અને તલવાર પકડી રહેલો હાથ જમીન પર પડ્યો; પોતાનો હાથ કપાયેલો જોઈ સેનાપતિ વધુ ક્રોધિત થયો.
વામેન ગદયા હંતું પ્રચક્રામ ભુજેન તમ્ । સોઽપિ ચ્છિન્નો ભુજસ્તસ્ય સાંગદસ્તીક્ષ્ણસાયકૈઃ
પછી તેણે ડાબા હાથમાં ગદા લઇ મારવાનો પ્રયાસ કર્યો; પણ કાંડા વાળી ગજ્જા સાથેનો એ હાથ પણ તીખા બાણોથી કપાઈ ગયો.
તદા પ્રકુપિતો વીરઃ પાદાભ્યામહનલ્લવમ્ । લવઃ પાદાહતસ્તસ્ય ન ચચાલ રણાંગણે
પછી ક્રોધિત વીરે પગથી લવને માર્યો; છતાં લવ તેના પગના ઘા થીયે પણ યુદ્ધભૂમિમાં અડગ રહ્યો.
સ્રજાહતો દ્વિપ ઇવ ચરણચ્છેદનં વ્યધાત્ । તદાપિ તં મૌલિનાસૌ પ્રહર્તુમુપચક્રમે
માળાથી ઘાયલ થયેલા હાથી જેવો, તેણે તેના પગ કાપી નાખ્યા; છતાં પણ એણે મસ્તકથી મારવાનો પ્રયાસ કર્યો.
તદા લવશ્ચમૂનાથં મન્યમાનોઽધિપૌરુષમ્ । કરવાલં સમાદાય કરે કાલાનલોપમમ્
પછી લવે સેનાપતિને પરાક્રમશાળી માની, હાથમાં કાળાગ્નિ જેવી તેજસ્વી તલવાર પકડી.
અચ્છિનચ્છિર એતસ્ય મહામુકુટશોભિતમ્ । હાહાકારો મહાનાસીચ્ચમૂનાથે નિપાતિતે
લવે મહામુકૂટથી શોભિત તેનું શિર કાપી નાખ્યું; સેનાપતિ પડી જતા, બધે 'હાય હાય'નો મોટો રડારો થયો.
સૈનિકાઃ પરિસંક્રુદ્ધા લવં હંતું સમાગતાઃ । લવસ્તાન્સ્વશરાઘાતૈઃ પલાયનપરાન્વ્યધાત્
સૈનિકો ભારે ક્રોધથી લવને મારવા એકઠા થયા; પણ લવે પોતાના બાણોના ઘા વડે તેમને દોડાવી દીધા.
છિન્નાભિન્નાંગકાઃ કેચિદ્ગતા કેચિદ્રણાંગણાત્ । સ નિવાર્યાખિલાન્યોધાન્વિજગાહ ચમૂં મુદા
કેટલાંક સૈનિકો અંગ કપાઈને, કેટલાંક ભાંગી પડીને યુદ્ધભૂમિ છોડીને ગયા; લવે બધા શત્રુઓને રોકી આનંદથી સેના વચ્ચે પ્રવેશ કર્યો.
વારાહ ઇવ નિઃશ્વસ્ય પ્રલયે સુમહાર્ણવમ્ । ગજા ભિન્ના દ્વિધા જાતા મૌક્તિકૈઃ પૂરિતા મહી
પ્રલયકાળે મહાસાગરમાં ઊંડો શ્વાસ લેતો વરાહ જેવો, હાથીઓ બે ભાગે વિભાજિત થયા અને ધરતી મોતીથી ભરાઈ ગઈ.
દુર્ગમાભૂદ્ભટાગ્ર્યાણાં પર્વતૈર્વ્યાપૃતા યથા । અશ્વાઃ કનકપલ્યાણા રુચિરારત્નરાજિતાઃ
મેદાન શૂરવીરો માટે પહોળા પર્વતો જેવું અગમ્ય બની ગયું; સુવર્ણના લગામ અને સુંદર રત્નોથી શોભતા ઘોડાઓ.
અપતન્રુધિરાપ્લુષ્ટે હ્રદે બલ સુશોભિતાઃ । રથિનઃ કરમધ્યસ્થ ધનુર્દંડસુશોભિનઃ
લોહીથી ભીંજાયેલા તળાવમાં સેના ચમકતી દેખાઈ; રથચાલકો હાથમાં ધનુષ્ય પકડી તેજસ્વી લાગતા.
રથોપસ્થે નિપતિતાઃ સ્વર્ગગા ઇવ વૈ સુરાઃ । સંદષ્ટૌષ્ઠપુટા વક્ત્ર ભ્રમલ્લક્ષ્મીવિલક્ષિતાઃ
રથના પાટિયા પર પડેલા, જાણે સ્વર્ગ જતાં દેવતાઓ જેવા; હોઠ દબાયેલા, ચહેરા પર ભટકતી લક્ષ્મીનું ચિહ્ન.
પતિતાસ્તત્ર દૃશ્યંતે વીરા રણવિશારદાઃ । સુસ્રાવ શોણિતસરિદ્ધયમસ્તકકચ્છપા
ત્યાં યુદ્ધકુશળ વીરો પડેલા દેખાતા; લોહીની નદીઓ વહેતી, જેમાં માથાં કાચબાની જેમ તરતા.
મહાપ્રવાહલલિતા વૈરિણાં ભયકારિકા । કેષાંચિદ્બાહવિશ્છિન્નાઃ કેષાં પાદા વિકર્તિતા
મોટા પ્રવાહે વહેતી લોહીની નદીઓ દુશ્મનોમાં ભય પેદા કરતી; કેટલાંકના હાથ કપાઈ ગયા, કેટલાંકના પગ વિખૂટા થયા.
કેષાં કર્ણાશ્ચ નાસાશ્ચ કેષાં કવચકુંડલે । એવં તુ કદનં જાતં સેનાન્યાં પતિતે રણે
કેટલાંકના કાન અને નાક કપાઈ ગયા, કેટલાંકના કવચ અને કુંડળ તૂટી ગયા; એમ યુદ્ધમાં સેનાપતિના પતન પછી ભયાનક હત્યાકાંડ થયો.
સર્વે નિપતિતા વીરા ન કેચિજ્જીવિતાસ્તતઃ । લવો જયં રણે પ્રાપ્ય વૈરિવૃંદં વિજિત્ય ચ
બધા વીરો યુદ્ધભૂમિમાં પડી ગયા, કોઈ જીવતો રહ્યો નહીં; લવે યુદ્ધમાં વિજય મેળવી, બધા દુશ્મનોને હરાવ્યા.
અન્યાગમનશંકાયાં મનઃ કુર્વન્નવૈક્ષત । કેચિદુર્વરિતા યુદ્ધાદ્ભાગ્યેન ન રણે મૃતાઃ
કેટલાંક યોદ્ધાઓએ ફરીથી હુમલો થવાની આશંકાથી પોતાનું મન ચેતન રાખ્યું અને ચારે બાજુ નજર રાખી. ભાગ્યવશ, થોડાક યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાંથી બચી ગયા, તેઓ યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા નહીં.
શત્રુઘ્નં સવિધે જગ્મુઃ શંસિતું વૃત્તમદ્ભુતમ્ । ગત્વા તે કથયામાસુર્યથાવૃત્તં રણાંગણે
તેઓ નજીકમાં રહેલા શત્રુઘ્ન પાસે ગયા અને અદ્ભુત ઘટના જણાવી. ત્યાં પહોંચી, તેમણે યુદ્ધભૂમિમાં જે કંઈ બન્યું તે બધું વિગતે કહી સંભળાવ્યું.
કાલજિન્નિધનં બાલાચ્ચિત્રકારિ રણોદ્યમમ્ । તચ્છ્રુત્વા વિસ્મયં પ્રાપ્તઃ શત્રુઘ્નસ્તાનુવાચ હ
કાળજિતનું એક બાળકના હાથે મૃત્યુ અને એ બાળકનું અદ્ભુત શૌર્ય સાંભળીને શત્રુઘ્નને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થયું અને તેણે તેમને પૂછ્યું.
હસન્રોષાદ્દશન્દંતાન્બાલગ્રાહ હયં સ્મરન્ । રે વીરાઃ કિં મદોન્મત્તા યૂયં કિં વા છલગ્રહાઃ
ક્રોધથી હસતાં, બાળક દ્વારા ઘોડો પકડાયાની ઘટના યાદ કરીને દશદંતા બોલ્યા: 'અરે વીરોએ, તમે ઘમંડમાં ચૂર છો કે કોઈ ચાલબાજી કરો છો?
કિં વા વૈકલ્યમાયાતં કાલજિન્મરણં કથમ્ । યઃ સંખ્યે વૈરિવૃંદાનાં દારુણઃ સમિતિંજયઃ
કે પછી તમને કંઈ દુર્બળતા આવી છે? કાળજિતનું મૃત્યુ કેવી રીતે થયું? જે યુદ્ધમાં દુશ્મન સેનાને પણ હરાવી દે એવો ભયાનક વિજયી હતો—
તં કથં બાલકો જીયાદ્યમસ્યાપિ દુરાસદમ્ । શત્રુઘ્નવાક્યં સંશ્રુત્ય વીરાઃ પ્રોચુરસૃક્પ્લુતાઃ
એવો દુર્લભ યોદ્ધો બાળકના હાથેથી કેવી રીતે હારી ગયો? શત્રુઘ્નના આ શબ્દો સાંભળીને લોહીથી લથબથ થયેલા વીરોએ જવાબ આપ્યો:
નાસ્માકં મદમત્તાદિ ન ચ્છલો ન ચ દેવનમ્ । કાલજિન્મરણં સત્યં લવાજ્જાનીહિ ભૂપતે
અમામાં ન તો ઘમંડ છે, ન તો કોઈ ચાલ છે, ન તો ભ્રમ છે; કાળજિતનું મૃત્યુ સાચું છે, રાજા, તમે લવ પાસેથી આ જાણો.
બલં ચ કૃત્સ્નં મથિતં બાલેનાતુલશૌંડિના । અતઃ પરં તુ યત્કાર્યં યે પ્રેષ્યા નૃવરોત્તમાઃ
આ અનન્ય શૌર્યવાન બાળકએ આખી સેનાને પરાજય આપી દીધી; હવે પછી જે કરવું હોય, એ મહાન પુરુષો અમને આદેશ આપે.