ટંકારયામાસ તદા વીરાનાકંપયન્હૃદિ । વાલ્મીકિં પ્રથમં સ્મૃત્વા જાનકીં માતરં લવઃ
પછી એણે એવો જોરદાર અવાજ કર્યો કે વીર સૈનિકોના દિલ ધ્રૂજી ઉઠ્યા. લવે સૌપ્રથમ વાલ્મીકિ અને પોતાની માતા જાનકીનું સ્મરણ કર્યું.
મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્સદ્યઃ પ્રાણાપહારિણઃ । કાલજિત્સ્વધનુઃ કૃત્વા સજ્યં કોપસમન્વિતઃ
એણે તુરંત જ તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા, જે જીવ લઈ શકે એવા હતા. કાલજિતે પોતાનું ધનુષ્ય તણ્યું અને ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
તાડયામાસ જવનો લવં રણવિશારદઃ । તદ્બાણાઞ્છતધા છિત્ત્વા ક્ષણાદ્વેગાત્કુશાનુજઃ
યુદ્ધમાં નિપુણ જવને લવ પર પ્રહાર કર્યો. પણ ક્ષણમાં જ કુશનો નાનો ભાઈ એ બાણોને ઝડપથી સો ટુકડા કરી નાખ્યા.
સેનાન્યં વિરથં ચક્રે વસુભિઃ સ્વશરોત્તમૈઃ । વિરથો ગજમાનીતમારુરોહ ભટૈર્નિજૈઃ
પોતાના ઉત્તમ તીરો વડે એણે સેનાપતિને રથવિહોણો કરી દીધો. રથ વિના થયેલા સેનાપતિએ પોતાના સૈનિકો લાવેલા હાથી પર ચઢી લીધો.
મદોન્મત્તં મહાવેગં સપ્તધા પ્રસ્રવાન્વિતમ્ । ગજારૂઢં તુ તં દૃષ્ટ્વા દશભિર્ધનુષોગતૈઃ
હાથી મદમાં ઉગ્ર ઝડપથી દોડતો અને સાત દિશામાં પ્રવાહ વહાવતો હતો. એણે જો્યું કે સેનાપતિ હાથી પર બેઠો છે, તો એણે પોતાના ધનુષ્યમાંથી દસ તીરો છોડ્યા—
બાણૈર્વિવ્યાધ વિહસન્સર્વાન્રિપુગણાઞ્જયી । કાલજિત્તસ્ય વીર્યં તુ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતમાનસઃ
એણે હસતાં હસતાં બાણો માર્યા અને બધા દુશ્મન સૈનિકોને હરાવ્યા. કાલજિતનું શૌર્ય જોઈને એના મનમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું.
ગદાં મુમોચ મહતીં મહાયસ વિનિર્મિતામ્ । આપતંતીં ગદાં વેગાદ્ભારાયુતવિનિર્મિતામ્
એણે મહાન યશ ધરાવનારાઓએ બનાવેલી મોટી ગદા ફેંકી. એ ગદા દસ હજારનું વજન ધરાવતી અને જોરથી દોડી આવી.
ત્રિધા ચિચ્છેદ તરસા ક્ષુરપ્રૈઃ સકુશાનુજઃ । પરિઘં નિશિતં ઘોરં વૈરિપ્રાણહરોદિતમ્
કુશના નાના ભાઈએ તીક્ષ્ણ બાણોથી એ ગદાને ત્રણ ભાગમાં કાપી નાખી. પછી એણે દુશ્મનના પ્રાણ લઈ શકે એવી ભયાનક, તીક્ષ્ણ લોખંડની ગદા ફેંકી.
મુક્તં પુનસ્તેન લવશ્ચિચ્છેદ તરસાન્વિતઃ । છિત્ત્વા તત્પરિઘં ઘોરં કોપાદારક્તલોચનઃ
ફરીથી લવે જોરથી એ ગદાને કાપી નાખી. એ ભયાનક ગદાને કાપીને એના આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગયા.
ગજોપસ્થે સમારૂઢં મન્યમાનશ્ચુકોપ હ । તત્ક્ષણાદચ્છિનત્તસ્ય શુંડાં ખડ્ગેન દંતિનઃ
હાથીની પીઠ પર બેઠેલો, પોતાને મહાન માનતો એ ગુસ્સે ભરાયો. એ ક્ષણે જ એણે તલવારથી હાથીની સુંડ કાપી નાખી.
દંતયોશ્ચરણૌ ધૃત્વા રુરોહ ગજમસ્તકે । મુકુટં શતધા કૃત્વા કવચં તુ સહસ્રધા
એણે પગથી હાથીના દાંત પકડીને એના માથા પર ચઢી ગયો. એણે મકૂટને સો ભાગમાં અને કવચને હજાર ભાગમાં તોડી નાખ્યું.
કેશેષ્વાકૃષ્ય સેનાન્યં પાતયામાસ ભૂતલે । પાતિતઃ સ ગજોપસ્થાત્સેનાનીઃ કુપિતઃ પુનઃ
એણે સેનાપતિના વાળ પકડીને એને જમીન પર ફેંકી દીધો. હાથીની પીઠ પરથી પડેલો સેનાપતિ ગુસ્સે ફરી ઊભો થયો.
હૃદયે તાડયામાસ મુષ્ટિના વજ્રમુષ્ટિના । સ આહતો મુષ્ટિભિસ્તુ ક્ષુરપ્રાન્નિશિતાઞ્છરાન્
એણે વીજળી જેવી મુઠીથી એના હૃદય પર ઘા કર્યો. એ મુઠીનો ઘા પડતાં, એણે તરત જ તીક્ષ્ણ કિનારા વાળા બાણ છોડ્યા.
મુમોચ હૃદયે ક્ષિપ્રં કુંડલીકૃતધન્વવાન્ । સ રરાજ રણોપાંતે કુંડલીકૃત ચાપવાન્
એણે ઝડપથી એના હૃદય પર ધનુષ્ય વળાવીને બાણ છોડ્યા. યુદ્ધના અંતે એ વળેલા ધનુષ્ય સાથે તેજસ્વી લાગતો હતો.
શિરસ્ત્રં કવચં બિભ્રદભેદ્યં શરકોટિભિઃ । સ વિદ્ધઃ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તં હંતું ખડ્ગમાદદે
અભેદ્ય શિરસ્ત્રાણ અને કવચ પહેરીને, તીખા બાણોથી ભેદાયાં છતાં, તેણે શત્રુને મારવા માટે તલવાર ઉઠાવી.
દશન્રોષાત્સ્વદશનાન્નિઃશ્વસન્નુચ્છ્વસન્મુહુઃ । ખડ્ગહસ્તં સમાયાંતં શૂરં સેનાપતિં લવઃ
ક્રોધથી દાંત કચકચાવી, વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લેતો, તલવાર હાથમાં લઇ શૂરવીર સેનાપતિ આગળ વધ્યો.
ચિચ્છેદ ભુજમધ્યં તુ સ ખડ્ગઃ પાણિરાપતત્ । છિન્નં ખડ્ગધરં હસ્તં વીક્ષ્ય કોપાચ્ચમૂપતિઃ
તલવારે તેની બાજુ વચ્ચેથી કાપી નાખી, અને તલવાર પકડી રહેલો હાથ જમીન પર પડ્યો; પોતાનો હાથ કપાયેલો જોઈ સેનાપતિ વધુ ક્રોધિત થયો.
વામેન ગદયા હંતું પ્રચક્રામ ભુજેન તમ્ । સોઽપિ ચ્છિન્નો ભુજસ્તસ્ય સાંગદસ્તીક્ષ્ણસાયકૈઃ
પછી તેણે ડાબા હાથમાં ગદા લઇ મારવાનો પ્રયાસ કર્યો; પણ કાંડા વાળી ગજ્જા સાથેનો એ હાથ પણ તીખા બાણોથી કપાઈ ગયો.
તદા પ્રકુપિતો વીરઃ પાદાભ્યામહનલ્લવમ્ । લવઃ પાદાહતસ્તસ્ય ન ચચાલ રણાંગણે
પછી ક્રોધિત વીરે પગથી લવને માર્યો; છતાં લવ તેના પગના ઘા થીયે પણ યુદ્ધભૂમિમાં અડગ રહ્યો.
સ્રજાહતો દ્વિપ ઇવ ચરણચ્છેદનં વ્યધાત્ । તદાપિ તં મૌલિનાસૌ પ્રહર્તુમુપચક્રમે
માળાથી ઘાયલ થયેલા હાથી જેવો, તેણે તેના પગ કાપી નાખ્યા; છતાં પણ એણે મસ્તકથી મારવાનો પ્રયાસ કર્યો.
તદા લવશ્ચમૂનાથં મન્યમાનોઽધિપૌરુષમ્ । કરવાલં સમાદાય કરે કાલાનલોપમમ્
પછી લવે સેનાપતિને પરાક્રમશાળી માની, હાથમાં કાળાગ્નિ જેવી તેજસ્વી તલવાર પકડી.
અચ્છિનચ્છિર એતસ્ય મહામુકુટશોભિતમ્ । હાહાકારો મહાનાસીચ્ચમૂનાથે નિપાતિતે
લવે મહામુકૂટથી શોભિત તેનું શિર કાપી નાખ્યું; સેનાપતિ પડી જતા, બધે 'હાય હાય'નો મોટો રડારો થયો.
સૈનિકાઃ પરિસંક્રુદ્ધા લવં હંતું સમાગતાઃ । લવસ્તાન્સ્વશરાઘાતૈઃ પલાયનપરાન્વ્યધાત્
સૈનિકો ભારે ક્રોધથી લવને મારવા એકઠા થયા; પણ લવે પોતાના બાણોના ઘા વડે તેમને દોડાવી દીધા.
છિન્નાભિન્નાંગકાઃ કેચિદ્ગતા કેચિદ્રણાંગણાત્ । સ નિવાર્યાખિલાન્યોધાન્વિજગાહ ચમૂં મુદા
કેટલાંક સૈનિકો અંગ કપાઈને, કેટલાંક ભાંગી પડીને યુદ્ધભૂમિ છોડીને ગયા; લવે બધા શત્રુઓને રોકી આનંદથી સેના વચ્ચે પ્રવેશ કર્યો.
વારાહ ઇવ નિઃશ્વસ્ય પ્રલયે સુમહાર્ણવમ્ । ગજા ભિન્ના દ્વિધા જાતા મૌક્તિકૈઃ પૂરિતા મહી
પ્રલયકાળે મહાસાગરમાં ઊંડો શ્વાસ લેતો વરાહ જેવો, હાથીઓ બે ભાગે વિભાજિત થયા અને ધરતી મોતીથી ભરાઈ ગઈ.
દુર્ગમાભૂદ્ભટાગ્ર્યાણાં પર્વતૈર્વ્યાપૃતા યથા । અશ્વાઃ કનકપલ્યાણા રુચિરારત્નરાજિતાઃ
મેદાન શૂરવીરો માટે પહોળા પર્વતો જેવું અગમ્ય બની ગયું; સુવર્ણના લગામ અને સુંદર રત્નોથી શોભતા ઘોડાઓ.
અપતન્રુધિરાપ્લુષ્ટે હ્રદે બલ સુશોભિતાઃ । રથિનઃ કરમધ્યસ્થ ધનુર્દંડસુશોભિનઃ
લોહીથી ભીંજાયેલા તળાવમાં સેના ચમકતી દેખાઈ; રથચાલકો હાથમાં ધનુષ્ય પકડી તેજસ્વી લાગતા.
રથોપસ્થે નિપતિતાઃ સ્વર્ગગા ઇવ વૈ સુરાઃ । સંદષ્ટૌષ્ઠપુટા વક્ત્ર ભ્રમલ્લક્ષ્મીવિલક્ષિતાઃ
રથના પાટિયા પર પડેલા, જાણે સ્વર્ગ જતાં દેવતાઓ જેવા; હોઠ દબાયેલા, ચહેરા પર ભટકતી લક્ષ્મીનું ચિહ્ન.
પતિતાસ્તત્ર દૃશ્યંતે વીરા રણવિશારદાઃ । સુસ્રાવ શોણિતસરિદ્ધયમસ્તકકચ્છપા
ત્યાં યુદ્ધકુશળ વીરો પડેલા દેખાતા; લોહીની નદીઓ વહેતી, જેમાં માથાં કાચબાની જેમ તરતા.
મહાપ્રવાહલલિતા વૈરિણાં ભયકારિકા । કેષાંચિદ્બાહવિશ્છિન્નાઃ કેષાં પાદા વિકર્તિતા
મોટા પ્રવાહે વહેતી લોહીની નદીઓ દુશ્મનોમાં ભય પેદા કરતી; કેટલાંકના હાથ કપાઈ ગયા, કેટલાંકના પગ વિખૂટા થયા.