અન્યથા તવ મે દૌસ્થ્યાજ્જીવિતં ન ભવિષ્યતિ । એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નસ્ય ભટસ્ય હિ
નહીંતર, તારી આ જિદ્દને કારણે તું જીવતો નહીં રહે; શત્રુઘ્નના આ વચન સાંભળી,
જહાસ કિંચિદાકોપાદુવાચ ચ વચોદ્ભુતમ્ । ગચ્છ મુક્તોસિ તં રામં કથયસ્વ હયગ્રહમ્
એ બાળક થોડું ગુસ્સામાં હસ્યો અને આશ્ચર્યજનક શબ્દો બોલ્યો: 'જઇશ, તને છોડી દઈએ છું; રામને જઈને ઘોડા પકડાયાની વાત કહેજે.'
ત્વત્તો બિભેમિ નો શૂર વાક્યેન નયશાલિના । મમાત્ર ગણના નાસ્તિ ત્વાદૃશાઃ કોટયો યદિ
હું તારા પર કે તારા ચાલાક શબ્દો પર ડરતો નથી; તારા જેવા કરોડો હોય તો પણ હું એની ગણતરી કરતો નથી.
માતૃપાદપ્રસાદેન તૂલીભૂતા ન સંશયઃ । કાલજિત્તવ યન્નામ માત્રાકારિ મનોજ્ઞયા
મારી માતાના પાદુકાના આશીર્વાદથી હું એકદમ હલકો થઈ ગયો છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; કાલજિત, તને તારો મોહક માતાએ એ નામ આપ્યું છે.
પક્વબિંબફલસ્યેવ વર્ણતો ન ચ વીર્યતઃ । દર્શયસ્વાધુના વીર્યં સ્વનામબલચિહ્નિતઃ
તારા રંગ તો પાકેલા બિંબ ફળ જેવો છે, પણ તારી શક્તિ એવી નથી; હવે તું તારા નામ અને બળ પ્રમાણે તારી વીરતા બતાવ.
માં કાલં તવ સંજિત્ય સત્યનામા ભવિષ્યસિ । શેષ ઉવાચ। સ વાક્યૈઃ પવિનાતુલ્યૈર્ભિન્નઃ સુભટશેખરઃ
મને હરાવીશ તો જ તું સાચા અર્થમાં 'કાલજિત' કહેવાશે; શેષે કહ્યું: એ તીક્ષ્ણ વચનો સાંભળી, વીરમંડળનો મુખ્ય યોદ્ધા ઘાયલ થયો.
ચુકોપ હૃદયેઽત્યતં જગાદ વચનં પુનઃ । કસ્મિન્કુલે સમુત્પત્તિઃ કિં નામાસિ ચ બાલક । ત્વન્નામ નાભિજાનામિ કુલં શીલં વયસ્તથા
તેના હૃદયમાં ભારે ગુસ્સો આવ્યો અને એ ફરી બોલ્યો: 'તારી જન્મકુળ કયું છે, તું કયું નામ ધરાવે છે, બાલક? તું કોણ છે, તું કયા કુળનો છે, તારી વય કેવો છે, તારી ઓળખાણ મને નથી.'
પાદચારં રથસ્થોઽહમધર્મેણ કથં જયે । તદાત્યંતં પ્રકુપિતો જગાદ વચનં પુનઃ
હું તો રથ ચલાવનાર છું, તો પછી અયોગ્ય રીતે તને કેવી રીતે હરાવી શકું? એ પછી, એ ખૂબ ગુસ્સામાં ફરી બોલ્યો.
કુલેન કિં ચ શીલેન નામ્ના વા સુમનોહૃદા । લવોઽહં લવતઃ સર્વાઞ્જેષ્યામિ રિપુસૈનિકાન્
કુળ, સ્વભાવ કે નામનો શું ઉપયોગ? સાચા દિલવાળા માટે એ બધું શું કામનું? હું લવ છું, લવનો દીકરો છું, અને બધા દુશ્મન સૈનિકોને હરાવીશ.
ઇદાનીં ત્વામપિ ભટં કરિષ્યે પાદચારિણમ્ । ઇત્થમુક્ત્વા ધનુઃ સજ્યં ચકાર સ લવો બલી
હવે હું તને પણ પદાતી સૈનિક બનાવી દઈશ. આવું કહીને, બલવાન લવે પોતાનું ધનુષ્ય તણ્યું.
ટંકારયામાસ તદા વીરાનાકંપયન્હૃદિ । વાલ્મીકિં પ્રથમં સ્મૃત્વા જાનકીં માતરં લવઃ
પછી એણે એવો જોરદાર અવાજ કર્યો કે વીર સૈનિકોના દિલ ધ્રૂજી ઉઠ્યા. લવે સૌપ્રથમ વાલ્મીકિ અને પોતાની માતા જાનકીનું સ્મરણ કર્યું.
મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્સદ્યઃ પ્રાણાપહારિણઃ । કાલજિત્સ્વધનુઃ કૃત્વા સજ્યં કોપસમન્વિતઃ
એણે તુરંત જ તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા, જે જીવ લઈ શકે એવા હતા. કાલજિતે પોતાનું ધનુષ્ય તણ્યું અને ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
તાડયામાસ જવનો લવં રણવિશારદઃ । તદ્બાણાઞ્છતધા છિત્ત્વા ક્ષણાદ્વેગાત્કુશાનુજઃ
યુદ્ધમાં નિપુણ જવને લવ પર પ્રહાર કર્યો. પણ ક્ષણમાં જ કુશનો નાનો ભાઈ એ બાણોને ઝડપથી સો ટુકડા કરી નાખ્યા.
સેનાન્યં વિરથં ચક્રે વસુભિઃ સ્વશરોત્તમૈઃ । વિરથો ગજમાનીતમારુરોહ ભટૈર્નિજૈઃ
પોતાના ઉત્તમ તીરો વડે એણે સેનાપતિને રથવિહોણો કરી દીધો. રથ વિના થયેલા સેનાપતિએ પોતાના સૈનિકો લાવેલા હાથી પર ચઢી લીધો.
મદોન્મત્તં મહાવેગં સપ્તધા પ્રસ્રવાન્વિતમ્ । ગજારૂઢં તુ તં દૃષ્ટ્વા દશભિર્ધનુષોગતૈઃ
હાથી મદમાં ઉગ્ર ઝડપથી દોડતો અને સાત દિશામાં પ્રવાહ વહાવતો હતો. એણે જો્યું કે સેનાપતિ હાથી પર બેઠો છે, તો એણે પોતાના ધનુષ્યમાંથી દસ તીરો છોડ્યા—
બાણૈર્વિવ્યાધ વિહસન્સર્વાન્રિપુગણાઞ્જયી । કાલજિત્તસ્ય વીર્યં તુ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતમાનસઃ
એણે હસતાં હસતાં બાણો માર્યા અને બધા દુશ્મન સૈનિકોને હરાવ્યા. કાલજિતનું શૌર્ય જોઈને એના મનમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું.
ગદાં મુમોચ મહતીં મહાયસ વિનિર્મિતામ્ । આપતંતીં ગદાં વેગાદ્ભારાયુતવિનિર્મિતામ્
એણે મહાન યશ ધરાવનારાઓએ બનાવેલી મોટી ગદા ફેંકી. એ ગદા દસ હજારનું વજન ધરાવતી અને જોરથી દોડી આવી.
ત્રિધા ચિચ્છેદ તરસા ક્ષુરપ્રૈઃ સકુશાનુજઃ । પરિઘં નિશિતં ઘોરં વૈરિપ્રાણહરોદિતમ્
કુશના નાના ભાઈએ તીક્ષ્ણ બાણોથી એ ગદાને ત્રણ ભાગમાં કાપી નાખી. પછી એણે દુશ્મનના પ્રાણ લઈ શકે એવી ભયાનક, તીક્ષ્ણ લોખંડની ગદા ફેંકી.
મુક્તં પુનસ્તેન લવશ્ચિચ્છેદ તરસાન્વિતઃ । છિત્ત્વા તત્પરિઘં ઘોરં કોપાદારક્તલોચનઃ
ફરીથી લવે જોરથી એ ગદાને કાપી નાખી. એ ભયાનક ગદાને કાપીને એના આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગયા.
ગજોપસ્થે સમારૂઢં મન્યમાનશ્ચુકોપ હ । તત્ક્ષણાદચ્છિનત્તસ્ય શુંડાં ખડ્ગેન દંતિનઃ
હાથીની પીઠ પર બેઠેલો, પોતાને મહાન માનતો એ ગુસ્સે ભરાયો. એ ક્ષણે જ એણે તલવારથી હાથીની સુંડ કાપી નાખી.
દંતયોશ્ચરણૌ ધૃત્વા રુરોહ ગજમસ્તકે । મુકુટં શતધા કૃત્વા કવચં તુ સહસ્રધા
એણે પગથી હાથીના દાંત પકડીને એના માથા પર ચઢી ગયો. એણે મકૂટને સો ભાગમાં અને કવચને હજાર ભાગમાં તોડી નાખ્યું.
કેશેષ્વાકૃષ્ય સેનાન્યં પાતયામાસ ભૂતલે । પાતિતઃ સ ગજોપસ્થાત્સેનાનીઃ કુપિતઃ પુનઃ
એણે સેનાપતિના વાળ પકડીને એને જમીન પર ફેંકી દીધો. હાથીની પીઠ પરથી પડેલો સેનાપતિ ગુસ્સે ફરી ઊભો થયો.
હૃદયે તાડયામાસ મુષ્ટિના વજ્રમુષ્ટિના । સ આહતો મુષ્ટિભિસ્તુ ક્ષુરપ્રાન્નિશિતાઞ્છરાન્
એણે વીજળી જેવી મુઠીથી એના હૃદય પર ઘા કર્યો. એ મુઠીનો ઘા પડતાં, એણે તરત જ તીક્ષ્ણ કિનારા વાળા બાણ છોડ્યા.
મુમોચ હૃદયે ક્ષિપ્રં કુંડલીકૃતધન્વવાન્ । સ રરાજ રણોપાંતે કુંડલીકૃત ચાપવાન્
એણે ઝડપથી એના હૃદય પર ધનુષ્ય વળાવીને બાણ છોડ્યા. યુદ્ધના અંતે એ વળેલા ધનુષ્ય સાથે તેજસ્વી લાગતો હતો.
શિરસ્ત્રં કવચં બિભ્રદભેદ્યં શરકોટિભિઃ । સ વિદ્ધઃ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તં હંતું ખડ્ગમાદદે
અભેદ્ય શિરસ્ત્રાણ અને કવચ પહેરીને, તીખા બાણોથી ભેદાયાં છતાં, તેણે શત્રુને મારવા માટે તલવાર ઉઠાવી.
દશન્રોષાત્સ્વદશનાન્નિઃશ્વસન્નુચ્છ્વસન્મુહુઃ । ખડ્ગહસ્તં સમાયાંતં શૂરં સેનાપતિં લવઃ
ક્રોધથી દાંત કચકચાવી, વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લેતો, તલવાર હાથમાં લઇ શૂરવીર સેનાપતિ આગળ વધ્યો.
ચિચ્છેદ ભુજમધ્યં તુ સ ખડ્ગઃ પાણિરાપતત્ । છિન્નં ખડ્ગધરં હસ્તં વીક્ષ્ય કોપાચ્ચમૂપતિઃ
તલવારે તેની બાજુ વચ્ચેથી કાપી નાખી, અને તલવાર પકડી રહેલો હાથ જમીન પર પડ્યો; પોતાનો હાથ કપાયેલો જોઈ સેનાપતિ વધુ ક્રોધિત થયો.
વામેન ગદયા હંતું પ્રચક્રામ ભુજેન તમ્ । સોઽપિ ચ્છિન્નો ભુજસ્તસ્ય સાંગદસ્તીક્ષ્ણસાયકૈઃ
પછી તેણે ડાબા હાથમાં ગદા લઇ મારવાનો પ્રયાસ કર્યો; પણ કાંડા વાળી ગજ્જા સાથેનો એ હાથ પણ તીખા બાણોથી કપાઈ ગયો.
તદા પ્રકુપિતો વીરઃ પાદાભ્યામહનલ્લવમ્ । લવઃ પાદાહતસ્તસ્ય ન ચચાલ રણાંગણે
પછી ક્રોધિત વીરે પગથી લવને માર્યો; છતાં લવ તેના પગના ઘા થીયે પણ યુદ્ધભૂમિમાં અડગ રહ્યો.
સ્રજાહતો દ્વિપ ઇવ ચરણચ્છેદનં વ્યધાત્ । તદાપિ તં મૌલિનાસૌ પ્રહર્તુમુપચક્રમે
માળાથી ઘાયલ થયેલા હાથી જેવો, તેણે તેના પગ કાપી નાખ્યા; છતાં પણ એણે મસ્તકથી મારવાનો પ્રયાસ કર્યો.