આમયો યદ્વદામસ્તુ ન ચિકિત્સ્યો ભવેત્ક્ષિતૌ । સકાલેન પરીપાકાદ્ભેષજાદેવ નશ્યતિ
જેમ કોઈ રોગ ધરતી પર અઉપચાર્ય હોય તો પણ, સમય અને દવા વડે ધીમે ધીમે દૂર થઈ જાય છે—
તથા કાલેન સંભાવિ સાંપ્રતં મા વિલંબય । ત્યજૈનાં વિપિને સાધ્વીં માં વા ખડ્ગેન ઘાતય
એ જ રીતે, સમય જતાં આ સમસ્યા પણ ઉકેલાઈ જશે; હવે વિલંબ ન કરો—આ સતીને જંગલમાં છોડી દો, નહિ તો મને તલવારથી મારી નાખો.
ઇત્યુક્તં વાક્યમાકર્ણ્ય દુઃખિતોઽભૂત્તદા મહાન્ । ચિંતયામાસ ચ સ્વાંતે લક્ષ્મણઃ શોકકર્ષિતઃ
આ શબ્દો સાંભળીને મહાન વ્યક્તિ ખૂબ દુઃખી થયો અને લક્ષ્મણ પણ શોકથી વ્યાકુળ થઈને મનમાં વિચારો કરવા લાગ્યા.
પિત્રાજ્ઞપ્તો જામદગ્ન્યો માતરં ચાપ્યઘાતયત્ । ગુરોરાજ્ઞા નૈવ લંઘ્યા યુક્તાઽયુક્તાપિ સર્વથા
પિતાની આજ્ઞાથી જામદગ્ન્યે પોતાની માતાને પણ માર્યા હતા; ગુરુની આજ્ઞા સાચી હોય કે ખોટી, ક્યારેય તોડવી નહીં.
તસ્માદેનાં ત્યજામ્યેવ રામસ્ય પ્રિયકામ્યયા । ઇતિ સંચિંત્ય મનસિ ભ્રાતરં પ્રત્યુવાચ સઃ
એથી, રામની ઇચ્છા પૂરી કરવા માટે હું એને છોડી દઈશ—આ રીતે મનમાં નક્કી કરીને તેણે પોતાના ભાઈને કહ્યું.
લક્ષ્મણઉવાચ। અકૃત્યમપિ કાર્યં વૈ ગુર્વાજ્ઞાં નૈવ લંઘયેત્ । તસ્માત્કુર્વે ભવદ્વાક્યં યત્ત્વં વદસિ સુવ્રત
લક્ષ્મણે કહ્યું: ગુરુની આજ્ઞા—even જે કરવું ન જોઈએ એ પણ—ક્યારેય તોડવી નહીં. એટલે, સુવ્રત, તમે જે કહો છો એ હું કરું છું.
ઇત્યેવં ભાષમાણં તં લક્ષ્મણં પ્રત્યુવાચ સઃ । સાધુસાધુ મહાપ્રાજ્ઞ ત્વયા મે તોષિતં મનઃ
લક્ષ્મણ આમ બોલી રહ્યો હતો ત્યારે, તેને જવાબ મળ્યો: 'શાબાશ, મહાપંડિત! તારા વર્તનથી મારું મન પ્રસન્ન થયું છે.'
અદ્યૈવ રાત્રૌ જાનક્યા દોહદસ્તાપસી ક્ષણે । તન્મિષેણ રથે સ્થાપ્ય મોચયૈનાં મહાવને
આજ રાત્રે જ, જ્યારે જાનકી કોઈ ઈચ્છા વ્યક્ત કરે, ત્યારે એને રથમાં બેસાડી, મહાવનમાં મૂકી દઈશ.
ઇત્થં ભાષિતમાકર્ણ્ય વિશુષ્યદ્વદનોઽભિતઃ । રુદન્બાષ્પકલાં મુંચઞ્જગામ સ્વં નિવેશનમ્
આ શબ્દો સાંભળીને, દુઃખથી તેનો ચહેરો સુકાઈ ગયો; તે રડતો, આંખોમાંથી આંસુ વહાવતો, પોતાના ઘરે પાછો ગયો.
સુમંત્રં તુ સમાહૂય વચનં તમથાબ્રવીત્ । રથં મે કુરુ સજ્જં વૈ સદશ્વવરભૂષિતમ્
પછી તેણે સુમંત્રને બોલાવીને કહ્યું: 'મારા માટે શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ અને સુંદર શણગારથી સજ્જ રથ તૈયાર રાખ.'
સ તદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય રથમાનીતવાંસ્તદા । આનીતં તં રથં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણઃ શોકકર્ષિતઃ
આ આજ્ઞા સાંભળીને સુમંત્રે રથ લાવ્યો; એ રથ જોઈને લક્ષ્મણ શોકથી વ્યાકુળ થયો.
પરમં દુઃખમાપન્નઃ સંરુહ્ય સ્યંદનં વરમ્ । નિઃશ્વસઞ્જાનકીગેહં પ્રતસ્થે ભ્રાતૃસેવકઃ
અતિશય દુઃખમાં ડૂબેલો લક્ષ્મણ એ સુંદર રથ પર ચડ્યો અને ભાઈની સેવા માટે, ઉદાસ થઈ, જાનકીના ઘર તરફ નીકળી પડ્યો.
ગત્વા ચાંતઃપુરે ભ્રાતા રામસ્ય મિથિલાત્મજામ્ । પ્રત્યૂચે નિઃશ્વસન્વાક્યં દુઃખપૂરપરિપ્લુતઃ
અંતઃપુરમાં જઈ, રામના ભાઈએ મિથિલાની દીકરી પાસે પહોંચીને, ઊંડા ઉદાસીના શ્વાસ સાથે, દુઃખથી ભરેલા શબ્દો કહ્યા.
માતર્જાનકિ રામેણ પ્રેષિતો ભવનં તવ । તાપસીઃ પ્રતિ યાહિ ત્વં દોહદપ્રાપ્તિહેતવે
'માતા જાનકી, રામે મને તને બોલાવવા મોકલ્યો છે; તું હવે તપસ્વિ સ્ત્રીઓ પાસે તારી ઈચ્છા પૂરી કરવા જા.'
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય લક્ષ્મણસ્ય વિદેહજા । પરમં હર્ષમાપન્ના લક્ષ્મણં પ્રત્યભાષત
લક્ષ્મણના શબ્દો સાંભળીને, વિદેહની પુત્રી ખૂબ આનંદિત થઈ અને લક્ષ્મણને જવાબ આપ્યો.
જાનક્યુવાચ। ધન્યાહં મૈથિલી રાજ્ઞી રામસ્ય ચરણસ્મરા । યસ્યા દોહદપૂર્ત્યર્થં પ્રેષયામાસ લક્ષ્મણમ્
જાનકીએ કહ્યું: 'હું ધન્ય છું, મૈથિલી રાણી, રામના ચરણોમાં ભક્તિ ધરાવનારી, જેના ઈચ્છા માટે લક્ષ્મણ મોકલાયો છે.'
અદ્યાહં તા વનચરીસ્તાપસીઃ પતિદેવતાઃ । નમસ્કુર્યાં ચ વાસોભિઃ પૂજયામિ મનોહરાઃ
આજે હું વનમાં રહેતી, પતિને દેવતા માનતી તપસ્વિ સ્ત્રીઓને વંદન કરી, સુંદર વસ્ત્રોથી તેમનો સન્માન કરીશ.
ઇત્યુક્ત્વા રમ્યવસ્ત્રાણિ મહાર્હાભરણાનિ ચ । મણીન્વિમલમુક્તાશ્ચ કર્પૂરાદિસુગંધિમત્
આ રીતે કહી, તેણે મનોહર વસ્ત્રો, કિંમતી આભૂષણો, નિર્મળ મણકો અને મુક્તાઓ, તથા કપૂર વગેરે સુગંધિત વસ્તુઓ લઈ લીધી.
ચંદનાદિકવસ્તૂનિ વિચિત્રાણિ સહસ્રધા । જગ્રાહ રઘુનાથસ્ય પત્ની સ્વપ્રિયકામ્યયા
રઘુનાથને પ્રેમથી, તેણે ચંદન અને અન્ય અનેક સુંદર વસ્તુઓ હજારો રીતે એકઠી કરી.
સીતા ગૃહીત્વા સર્વાણિ દાસીનાં કરયોર્મુહુઃ । લક્ષ્મણં પ્રતિગચ્છંતી દેહલ્યાં ચાસ્ખલત્તદા
સીતાએ આ બધું વારંવાર પોતાની દાસીઓના હાથમાં આપ્યું; લક્ષ્મણ પાસે જતી વખતે, તે ઓટલે પગ લપસી પડી.
અવિચાર્ય તદૌત્સુક્યાલ્લક્ષ્મણં પ્રિયકારિણમ્ । ઉવાચ કુત્ર સરથો યેન માં પ્રાપયિષ્યસિ
વિચાર્યા વિના ઉત્સુકતાથી, સદા પોતાનું ભલું ઇચ્છતા લક્ષ્મણને તેણે પૂછ્યું: 'રથ ક્યાં છે, જેનાથી તું મને લઈ જશે?'
સ નિઃશ્વસન્રથં હૈમં જાનક્યા સહ નિર્વિશત્ । સુમંત્રં પ્રત્યુવાચાસૌ ચાલયાશ્વાન્મનોજવાન્
લક્ષ્મણે જાનકી સાથે ઊંડો શ્વાસ લઈ સોનાનો રથ ચઢ્યો અને સુમંત્રને કહ્યું: 'ઘોડાઓને દોડાવ.'
સ સુયુક્તં રથં વાક્યાલ્લક્ષ્મણસ્ય તુ ચાહ્વયત્ । અશ્રુપૂર્ણમુખં પશ્યઁલ્લક્ષ્મણં સ મુહુર્મુહુઃ
લક્ષ્મણના કહેવા પર સુમંત્રે સારી રીતે જોડાયેલો રથ બોલાવ્યો, વારંવાર લક્ષ્મણ તરફ જોયો, જેના ચહેરા પર આંસુઓ ભરાયેલા હતા.
આહતાસ્તેન કશયા વાહાસ્તસ્યાપતન્પથિ । ન ચલંતિ યદા વાહાસ્તદા લક્ષ્મણમબ્રવીત્
કશાથી મારતા ઘોડાઓ રસ્તા પર પડી ગયા; જ્યારે ઘોડાઓ આગળ ન વધ્યા, ત્યારે તેણે લક્ષ્મણને કહ્યું.
સુમંત્ર ઉવાચ। સ્વામિંશ્ચલંતિ નો વાહા યત્નેન પરિચાલિતાઃ । કિં કરોમિ ન જાનેઽત્ર કારણં વાહપાતને
સુમંત્રે કહ્યું: 'માલિક, હું ઘણો પ્રયત્ન કરું છું છતાં ઘોડાઓ ચાલતા નથી. હવે શું કરું? ઘોડાઓ કેમ પડી જાય છે એનું કારણ પણ મને ખબર નથી.'
એવં બ્રુવંતં પ્રત્યૂચે લક્ષ્મણો ગદ્ગદસ્વરઃ । સારથિં ધૈર્યમાસ્થાય તાડયૈતાન્કશાદિભિઃ
આવું બોલતા સુમંત્રને લક્ષ્મણે ગળા ભરાઈ અવાજે કહ્યું: 'સારથી, ધીરજ રાખ અને કશા-અંકુશથી ઘોડાઓને ચલાવ.'
એતચ્છ્રુત્વોદિતં યંતા કથંચિત્સમચાલયત્ । તદા સ્ફુરદ્દક્ષનેત્રં જાનક્યા દુઃખશંસકમ્
આ આજ્ઞા સાંભળી સારથીએ કઈ રીતેક ઘોડાઓને ચલાવ્યા; ત્યારે જાનકીનું જમણું આંખ ફફડ્યું, જે દુઃખનું સંકેત હતું.
તદૈવ હૃદયે શોકઃ સમભૂદ્દુઃખશંસકઃ । તદૈવ પક્ષિણઃ પુણ્યાઃ કુર્વંતિ પરિવર્તનમ્
એ જ ક્ષણે, જાનકીના હૃદયમાં દુઃખ ઊભું થયું, જે દુઃખનું સંકેત આપતું હતું; એ જ સમયે શુભ પક્ષીઓ ફરી વળવા લાગ્યા.
એવં વીક્ષ્યૈવ વૈદેહી પ્રત્યુવાચાથ દેવરમ્ । કથં મે તાપસીક્ષાયૈ યાતુમિચ્છા રઘૂદ્વહ
આ જોઈને વૈદેહીએ પોતાના દેવર લક્ષ્મણને કહ્યું: 'રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ, મને તપસ્યા માટે જવાની ઈચ્છા કેમ થાય છે?'
રામે ભૂયાદ્ધિ કલ્યાણં ભરતે વા તથાનુજે । તત્પ્રજાસુ ચ સર્વત્ર મા ભવંતુ વિપર્યયાઃ
રામને સુખ-શાંતિ મળે અને ભરત તથા તેમના નાના ભાઈને પણ; અને પ્રજામાં ક્યારેય દુઃખ ન આવે.