ઇતિ વાક્યં તયોર્ધૃત્વા શ્રોત્રયોઃ સુમનોહરમ્ । પુનરેવજગાદેદં વાક્યં પક્ષિયુગં પ્રતિ
એ બંનેના મોહક વચનો સાંભળી, તેણીએ તે પોતાના કાનમાં સંભાળી રાખ્યા; પછી ફરીથી એ પંખી-યુગલને એમ કહીને સંબોધન કર્યું.
સ રામઃ કુત્ર વર્તેત કસ્ય પુત્રઃ કથં તુ તામ્ । પરિગ્રહીષ્યતિ વરઃ કીદૃગ્રૂપધરો નરઃ
એ રામ ક્યાં રહે છે? એ કોના પુત્ર છે? અને કેવી રીતે એ તેને પત્ની તરીકે અપનાવશે? એ ઉત્તમ પુરુષનું સ્વરૂપ કેવું છે?
મયા પૃષ્ટમિદં સર્વં કથયંતુ યથાતથમ્ । પશ્ચાત્સર્વં કરિષ્યામિ પ્રિયં યુષ્મન્મનોહરમ્
હું જે પૂછ્યું એ બધું સાચું-સાચું કહો; પછી હું તમારે મનગમતું બધું કરીશ.
તચ્છ્રુત્વા તાં તુ કામેન પીડિતાં વીક્ષ્ય સા શુકી । જાનકીં હૃદયે જ્ઞાત્વા પપાઠ પુરતસ્તતઃ
એના વચનો સાંભળી, કામથી પીડાયેલી અને પોતાના હૃદયમાં જાનકીને ઓળખી, એ શુકીએ એના સામે ગાન શરૂ કર્યું.
સૂર્યવંશધ્વજો ધીમાન્રાજા પંક્તિરથો બલી । યં દેવાઃ શ્રિત્ય સર્વારીન્વિજેષ્યંતિ ચ સર્વશઃ
સૂર્યવંશનો ધ્વજ, બુદ્ધિશાળી અને પરાક્રમી રાજા પંક્તિરથ છે, જેને દેવતાઓ પોતાના શત્રુઓને સંપૂર્ણ રીતે જીતવા માટે આધાર રાખે છે.
તસ્ય ભાર્યાત્રયં ભાવિ શક્રમોહનરૂપધૃક્ । તસ્મિન્નપત્ય ચાતુષ્કં ભવિષ્યતિ બલોન્નતમ્
એ રાજાને ત્રણ રાણીઓ હશે, જેમની સુંદરતા ઈન્દ્રને પણ મોહિત કરી દે તેવી છે; અને એમના ગર્ભેથી ચાર પુત્રો જન્મશે, જે બળમાં અતિશય શ્રેષ્ઠ હશે.
સર્વેષામગ્રજો રામો ભરતસ્તદનુસ્મૃતઃ । લક્ષ્મણસ્તદનુ શ્રીમાઞ્છત્રુઘ્નઃ સર્વતો બલી
એમાં રામ સૌથી મોટા હશે, પછી ભરત, ત્યારબાદ તેજસ્વી લક્ષ્મણ અને સર્વે રીતે શક્તિશાળી શત્રુઘ્ન.
રઘુનાથ ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ મહામનાઃ । તેષામનંતનામાનિ રામસ્ય બલિનઃ સખિ
એ મહાન મનવાળો રઘુનાથ તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામશે; હે સખી, એ બળવાન રામના અનેક નામો છે.
પદ્મકોશ ઇવ શોભનં મુખં । પંકજાભનયને સુદીર્ઘકે । ઉન્નતા પૃથુમનોહરા નસા । વલ્ગુસંગત મનોહરે ભ્રુવૌ
એનું ચહેરું કમળની કળી જેવું સુંદર છે; આંખો લાંબી અને કમળની પાંખડી જેવી; નાક ઊંચી, પહોળી અને આકર્ષક; ભ્રૂવાં સરસ રીતે જોડાયેલી અને મોહક છે.
જાનુલંબિત મનોહરૌ ભુજૌ । કંબુશોભિગલકોઽતિહ્રસ્વકઃ । સત્કપાટતલવિસ્તૃતશ્રિકં । વક્ષ એતદમલં સલક્ષ્મકમ્
એના હાથ ઘૂંટણ સુધી લાંબા અને આકર્ષક છે; ગળું શંખ જેવું તેજસ્વી અને નાનકડું નથી; છાતી પહોળી, સુંદર અને શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, અને ખભા સારી રીતે ગઠિત છે.
શોભનોરુકટિશોભયા યુતં । જાનુયુગ્મમમલં સ્વસેવિતમ્ । પાદપદ્મમખિલૈર્નિજૈઃ સદા । સેવિતં રઘુપતિં સુશોભનમ્
સુંદર વસ્ત્રો અને તેજસ્વી કમરથી શોભતા, તેમના નિર્મળ ઘૂંટણને પોતાના જ લોકો પ્રેમથી સેવા કરે છે. તેમના કમળ જેવા પગને હંમેશા પોતાના ભક્તો પૂજે છે, અને રઘુપતિ અતિ તેજથી ઝગમગે છે.
એતદ્રૂપધરો રામો મયા કિં તુ સ વર્ણ્યતે । શતાનનોપિ નો યાતિ પક્ષિણઃ કિમુ માદૃશાઃ
રામ આ રૂપ ધારણ કરે છે, પણ હું તેમને કેવી રીતે વર્ણવી શકું? શતાનન પણ તેમને પૂર્ણ રીતે સમજાવી શકતો નથી, તો પછી મારી જેમ પંખીઓ કેવી રીતે કહી શકે?
યદ્રૂપં વીક્ષ્ય લલિતા મનોહરવપુર્ધરા । લક્ષ્મીર્મુમોહ ભુવિકા વર્તતે યા ન મોહતિ
જ્યારે કોઈ તેમના આકર્ષક અને મનોહર રૂપને જુએ છે, ત્યારે લક્ષ્મી પણ પૃથ્વી પર આવી મોહમાં પડી જાય છે, જ્યારે એ તો કદી મોહિત થતી નથી.
મહાબલો મહાવીર્યો મહામોહનરૂપધૃક્ । કિં વર્ણયામિ શ્રીરામં સર્વૈશ્વર્યગુણાન્વિતમ્
તે મહાબળવાન, મહાવીર અને સર્વેને મોહિત કરનાર રૂપ ધરાવે છે. સર્વ સમૃદ્ધિ અને ગુણોથી યુક્ત એવા શ્રીરામને હું કેવી રીતે વર્ણવી શકું?
ધન્યા સા જાનકીદેવી મહામોહનરૂપધૃક્ । રંસ્યતે યેન સહિતા વર્ષાણામયુતં મુદા
જે મહામોહક રૂપ ધરાવતી છે, એવી જાનકી દેવી ધન્ય છે; એ રામજી સાથે દસ હજાર વર્ષ સુધી આનંદથી વિતાવે છે.
ત્વં કાસિ કિં તુ નામાસિ બત સુંદરિ યત્તુ મામ્ । પરિપૃચ્છસિ વૈદગ્ધ્યાદ્રામકીર્તનમાદરાત્
તુ કોણ છે, તારું નામ શું છે, સુન્દરી? છતાં તું મને ચાતુર્યથી રામજીના ગુણગાન વિશે પૂછે છે.
એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય જાનકી પક્ષિણોર્યુગમ્ । ઉવાચ જન્મલલિતં શંસંતી સ્વસ્ય મોહનમ્
આવું સાંભળીને જાનકી એ પંખીઓના જોડી સાથે વાત કરી, પોતાના જન્મની મનમોહક વાત અને પોતાના મોહક સ્વરૂપ વિશે કહ્યું.
યા ત્વયા જાનકી પ્રોક્તા સાહં જનકપુત્રિકા । સ રામો માં યદાભ્યેત્ય પ્રાપ્સ્યતે સુમનોહરઃ
જે જાનકીની તું વાત કરી, એ હું જ છું, જનકની દીકરી. જ્યારે મનોહર રામજી મારા પાસે આવશે, ત્યારે એ મને પ્રાપ્ત કરશે.
તદા વાં મોચયામ્યદ્ધાનાન્યથા વાક્યલોભિતા । લાલયામિ સુખેનાસ્તાં મદ્ગેહે મધુરાક્ષરૌ
ત્યારે હું તમે બંનેને મુક્ત કરી દઈશ, અથવા તો તમારા મીઠા વચનોથી મોહિત થઈ, તમને મારા ઘરે આનંદથી રાખીશ, મીઠા અવાજવાળા પંખીઓ.
ઇત્યુક્તં તત્સમાકર્ણ્ય વેપતુર્ભયતાં ગતૌ । પરસ્પરં પ્રક્ષુભિતૌ જાનકીમિત્યવોચતામ્
જ્યારે એમ કહ્યું, ત્યારે બંને પંખીઓ ડરીને કાંપવા લાગ્યા અને ગભરાઈને એકબીજાને જોઈને, 'જાનકી' એમ બોલ્યા.
વયં વૈ પક્ષિણઃ સાધ્વિ વનસ્થા વૃક્ષગોચરાઃ । પરિભ્રમામ સર્વત્ર નો સુખં નો ભવેદ્ગૃહે
અમે તો પંખીઓ છીએ, હે સદ્ગુણી! વનમાં વૃક્ષો પર રહેતા અને સર્વત્ર ફરતા, અમને ઘરેથી સુખ મળતું નથી.
અંતર્વત્ની સ્વકે સ્થાને ગત્વા સંસૂય પુત્રકાન્ । ત્વત્સ્થાનમાગમિષ્યામિ સત્યં મે હ્યુદિતં વચઃ
મારી પત્ની પોતાના સ્થાને રહીને બાળકોને ઉછેરશે; પછી હું તારા ઘરે આવીશ—મારા વચન સાચા છે.
એવં પ્રોક્તા તયા સા તુ ન મુમોચ શુકીં સ્વયમ્ । તદાપતિસ્તાં પ્રોવાચ વિનીતવદનુત્સુકઃ
એમ કહ્યાથી પણ, તેણે પોતાની જાતે સ્ત્રી પંખીને છોડ્યા નહીં; ત્યારે તેનો પતિ વિનમ્ર અને ઉત્સુક થઈને બોલ્યો.
સીતે મુંચ કથં ભાર્યાં રક્ષસે મે મનોહરીમ્ । આવાં ગચ્છાવ વિપિને વિચરાવઃ સુખં વને
સીતા, મારી પ્રિય પત્નીને, જેને તું રાખી છે, તેને છોડ. અમે બંને વનમાં જઈને આનંદથી વિહાર કરીએ.
અંતર્વત્ની તુ વર્તેત ભાર્યા મમ મનોરમા । તસ્યાઃ પ્રસૂતિં કૃત્વા ત્વામાગમિષ્યામિ શોભને
મારી પત્ની, મારી મનમોહક સગી, અહીં રહેશે; જ્યારે તે સંતાનને જન્મ આપશે, ત્યારે, હે સુંદર, હું તારી પાસે આવીશ.
ઇત્યુક્તા નિજગાદેમં સુખં ગચ્છ મહામતે । એતાં રક્ષામિ સુખિનીં મત્પાર્શ્વે પ્રિયકારિણીમ્
એમ સાંભળીને, તેણે કહ્યું: 'મહાન બુદ્ધિશાળી, તું આનંદથી જા; આ ખુશપંખીને, જે પ્રેમથી વર્તે છે, હું મારા પાસે સુરક્ષિત રાખીશ.'
ઇત્યુક્તો દુઃખિતઃ પક્ષી તામૂચે કરુણાન્વિતઃ । યોગિભિઃ પ્રોચ્યતે યદ્વૈ તદ્વચસ્તથ્યમેવ હિ
એમ સાંભળીને દુઃખી પંખીએ, દયા ભરેલા હૃદયથી કહ્યું: 'યોગીઓ જે કહે છે એ ખરેખર સાચું છે.'
ન વક્તવ્યં ન વક્તવ્યં મૌનમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતામ્ । નોચેત્સ વાક્યદોષેણ પ્રાપ્નોત્યાલાનમુન્મદઃ
કંઈ બોલવું નહીં, કંઈ બોલવું નહીં—મૌન રાખવું જોઈએ; નહીં તો વચનના દોષથી કોઈને પાગલપણું આવી શકે છે.
વયં ચેદત્ર વાક્યં નાકરિષ્યામ નગોપરિ । બંધનં કથમાવાં સ્યાત્તસ્માન્મૌનં સમાચરેત્
અહીં શહેર ઉપર આપણે કંઈ બોલીશું નહીં તો આપણને કોણ બાંધશે? એટલે, આપણે ચુપ રહી જવું જોઈએ.
ઇત્યુક્ત્વા તાં પ્રત્યુવાચ નાહં જીવામિ સુંદરિ । એતયા ભાર્યયા સીતે તસ્માન્મુંચ મનોહરે
આવું કહીને તેણે તેને કહ્યું: 'સુંદરિ, હું આ પત્ની સાથે જીવતો નથી શકતો, સીતા. એટલે, મનોહરિ, મને છોડી દે.'