અત્યંતં હર્ષમાપન્નમત્યંતં કામલોલુપમ્ । પરસ્પરં ભાષમાણં સ્નેહેન શુભયા ગિરા
એ બંને પંખીઓ ખૂબ આનંદિત અને એકબીજાની પ્રીતિથી ભરપૂર હતા, મીઠા અને પ્રેમભર્યા શબ્દોમાં વાતો કરતા હતા.
રમમાણં તદા યુગ્મં નભસિ ક્ષિપ્રવેગતઃ । સમુત્પતન્નગોપસ્થે સ્થિતં શબ્દં ચકાર તત્
એ જોડી આનંદથી આકાશમાં ઝડપથી ઉડીને ઝાડની ડાળ પર આવી બેઠી અને ત્યાં મીઠો અવાજ કર્યો.
રામો મહીપતિર્ભૂમૌ ભવિષ્યતિ મનોહરઃ । તસ્ય સીતેતિ નામ્ના તુ ભવિષ્યતિ મહેલિકા
પંખીઓએ કહ્યું: પૃથ્વી પર એક મનોહર રૂપવાળો રાજા 'રામ' જન્મશે અને તેની રાણી 'સીતા' નામથી જાણીતી થશે.
સ તયા સહ વર્ષાણાં સહસ્રાણ્યેકયુગ્દશ । રાજ્યં કરિષ્યતે ધીમાન્કર્ષન્ભૂમિપતીન્બલી
એ વિદ્વાન અને પરાક્રમી રાજા પોતાની સીતાજી સાથે અગિયાર હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કરશે અને બીજા રાજાઓને પણ વશમાં કરશે.
ધન્યા સા જાનકી દેવી ધન્યોઽસૌ રામસંજ્ઞિતઃ । યૌ પરસ્પરમાપન્નૌ પૃથિવ્યાં રંસ્યતો મુદા
જાનકી દેવી ધન્ય છે, અને રામ નામે જે રાજા છે તે પણ ધન્ય છે; બંને પૃથ્વી પર એકબીજાને પામી આનંદથી જીવન વિતાવશે.
ઇતિ સંભાષ્યમાણં તુ શુકયુગ્મં તુ મૈથિલી । જ્ઞાત્વેદં દેવતાયુગ્મં વાણીં તસ્ય વિલોક્ય ચ
આ વાતો સાંભળીને, માઇથિલી સીતાજીએ સમજ્યું કે આ શુક-શુકી દેવદંપતિ છે અને તેમની વાણી તથા વર્તન જોઈને એ જાણ્યું.
મદીયાસ્તુ કથા રમ્યાઃ કુરુતે શુકયોર્યુગમ્ । એતદ્ગૃહીત્વા પૃચ્છામિ સર્વં વાક્યં ગતાર્થકમ્
મારી કથાઓ તો ખૂબ રમણીય છે, અને આ શુક-શુકી એ જ વાર્તાઓ બોલી રહ્યા છે. એ સમજીને હું તેમને બધું પૂછીશ.
એવં વિચાર્ય સા સ્વીયાઃ સખીઃ પ્રતિજગાદ હ । ગૃહ્ણંતુ શનકૈરેતત્પક્ષિયુગ્મં મનોહરમ્
આવી રીતે વિચાર કરીને, સીતાજીએ પોતાની સખીઓને કહ્યું: 'આ મોહક પંખીઓની જોડી ધીમે ધીમે પકડી લાવો.'
સખ્યસ્તાસ્તદ્ગિરિં ગત્વા ગૃહ્ણન્પક્ષિયુગં વરમ્ । નિવેદયામાસુરિદં સ્વસખ્યાઃ પ્રિયકામ્યયા
સખીઓ એ ઝાડ પાસે ગઈ, એ સુંદર પંખીઓની જોડી પકડી અને પ્રિય સખી માટે પ્રેમથી તેને લાવી આપી.
બહુધા વિવિધાઞ્છબ્દાન્કુર્વદ્વીક્ષ્ય મનોહરમ્ । આશ્વાસયામાસ તદા પપ્રચ્છ તદિદં વચઃ
એ પંખીઓ અનેક પ્રકારના મોહક અવાજો કરતા હતા. સીતાજીએ તેમને શાંત કર્યા અને પછી આ રીતે પૂછ્યું:
સીતોવાચ। મા ભૈષાતાં યુવાં રમ્યૌ કૌ વાં કુત્ર સમાગતૌ । કો રામઃ કા ચ સા સીતા તજ્જ્ઞાનં તુ કુતઃ સ્મૃતમ્
સીતા બોલી: 'તમને ડરવું નહીં, હે મનોહર પંખીઓ. તમે કોણ છો અને ક્યાંથી આવ્યા છો? રામ કોણ છે અને સીતા કોણ છે? આ બધું જ્ઞાન તમને ક્યાંથી મળ્યું?'
તત્સર્વં શંસતં ક્ષિપ્રં મત્તો વાં વ્યેતુ યદ્ભયમ્ । ઇતિ પૃષ્ટં તયા પક્ષિયુગં સર્વમશંસત
તમને મારાથી જે ભય છે તે દૂર થાય એ માટે બધું જલદી કહો.' એમ સીતાજીએ પૂછ્યું ત્યારે પંખીઓએ બધું વિગતે કહી દીધું.
પક્ષિયુગ્મમુવાચ। વાલ્મીકિરાસ્તે સુમહાનૃષિર્ધર્મવિદુત્તમઃ । આવાં તદાશ્રમસ્થાને સર્વદા સુમનોહરે
વૈદિક ધર્મના શ્રેષ્ઠ જ્ઞાતા, મહાન ઋષિ વાલ્મીકિ હંમેશા અમારું સાથ આપતા અને એ સુંદર આશ્રમમાં રહેતા.
સશિષ્યાન્ગાપયામાસ ભાવિ રામાયણં મુનિઃ । પ્રત્યહં તત્પદસ્મારી સર્વભૂતહિતે રતઃ
એ મહર્ષિએ પોતાના શિષ્યો સાથે ભવિષ્યમાં રચાનાર રામાયણનું ગાન કરાવ્યું; તેઓ દરરોજ એના શ્લોકોનું સ્મરણ કરતા અને સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં તત્પર રહેતા.
તદાવાભ્યાં શ્રુતં સર્વં ભાવિ રામાયણં મહત્ । મુહુર્મુહુર્ગીયમાનમાયાતં પરિપાઠતઃ
એ સમયે અમે બંનેએ એ મહાન ભવિષ્યના રામાયણને સંપૂર્ણ રીતે સાંભળ્યું, જે વારંવાર ગવાતું અને યોગ્ય ક્રમમાં પઠન થતું.
શૃણ્વાવાં તેઽભિધાસ્યાવો યો રામો યા ચ જાનકી । યદ્યદ્ભવિષ્યતે તસ્યા રામેણ ક્રીડિતાત્મના
હવે અમે તમને એ બધું કહીએ છીએ, જે ત્યાં સાંભળ્યું—રામ કોણ છે, જાનકી કોણ છે અને રામના રમણિય વ્યવહારમાં એમની વચ્ચે જે કંઈ બનવાનું છે.
ઋષ્યશૃંગકૃતેષ્ટ્યાં ચ ચતુર્ધા ત્વંગતો હરિઃ । પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ શ્રીમાન્સુરસ્ત્રીગીતસત્કથઃ
ઋષ્યશૃંગના યજ્ઞમાં શ્રીહરિ ચાર રૂપે અવતરીને પ્રગટ થશે, અને દેવસ્ત્રીઓ દ્વારા ગવાતા પવિત્ર કથાઓમાં તેમનું યશ ફેલાશે.
સ કૌશિકેન મિથિલાં પ્રાપ્સ્યતે ભ્રાતૃસંયુતઃ । ધનુષ્પાણિસ્તદા દૃષ્ટ્વા દુર્ગ્રાહ્યમન્યભૂભુજામ્
પછી તેઓ વિશ્વામિત્ર સાથે ભાઈઓ સાથે મિથિલા પહોંચશે; ત્યાં તેઓ એ ધનુષ્યને જોશે, જે બીજાં રાજાઓ માટે અપ્રાપ્ય છે.
ધનુર્ભંક્ત્વા જનકજાં પ્રાપ્સ્યતે સુમનોહરામ્ । તયા સહ મહદ્રાજ્યં કરિષ્યતિ શ્રુતં વરે
રામ એ ધનુષ્ય તોડી ને સુન્દર જનકનંદિનીને જીતશે; પછી એના સાથે મહાન રાજ્યનું સુશાસન કરશે, જેમ આપણે સાંભળ્યું છે, હે મહાન.
એતદન્યચ્ચ તત્રસ્થૈઃ શ્રુતમસ્માભિરુદ્ગતૈઃ । કથિતં તવ ચાર્વંગિ મુંચાવાં ગંતુકામુકૌ
અહીં જે કંઈ અને વધુ પણ, ત્યાં ઉપસ્થિત લોકોએ ગાયું, એ બધું અમે સાંભળ્યું છે; હે સુન્દરી, અમે તને કહી દીધું—હવે અમારે જવું છે.
ઇતિ વાક્યં તયોર્ધૃત્વા શ્રોત્રયોઃ સુમનોહરમ્ । પુનરેવજગાદેદં વાક્યં પક્ષિયુગં પ્રતિ
એ બંનેના મોહક વચનો સાંભળી, તેણીએ તે પોતાના કાનમાં સંભાળી રાખ્યા; પછી ફરીથી એ પંખી-યુગલને એમ કહીને સંબોધન કર્યું.
સ રામઃ કુત્ર વર્તેત કસ્ય પુત્રઃ કથં તુ તામ્ । પરિગ્રહીષ્યતિ વરઃ કીદૃગ્રૂપધરો નરઃ
એ રામ ક્યાં રહે છે? એ કોના પુત્ર છે? અને કેવી રીતે એ તેને પત્ની તરીકે અપનાવશે? એ ઉત્તમ પુરુષનું સ્વરૂપ કેવું છે?
મયા પૃષ્ટમિદં સર્વં કથયંતુ યથાતથમ્ । પશ્ચાત્સર્વં કરિષ્યામિ પ્રિયં યુષ્મન્મનોહરમ્
હું જે પૂછ્યું એ બધું સાચું-સાચું કહો; પછી હું તમારે મનગમતું બધું કરીશ.
તચ્છ્રુત્વા તાં તુ કામેન પીડિતાં વીક્ષ્ય સા શુકી । જાનકીં હૃદયે જ્ઞાત્વા પપાઠ પુરતસ્તતઃ
એના વચનો સાંભળી, કામથી પીડાયેલી અને પોતાના હૃદયમાં જાનકીને ઓળખી, એ શુકીએ એના સામે ગાન શરૂ કર્યું.
સૂર્યવંશધ્વજો ધીમાન્રાજા પંક્તિરથો બલી । યં દેવાઃ શ્રિત્ય સર્વારીન્વિજેષ્યંતિ ચ સર્વશઃ
સૂર્યવંશનો ધ્વજ, બુદ્ધિશાળી અને પરાક્રમી રાજા પંક્તિરથ છે, જેને દેવતાઓ પોતાના શત્રુઓને સંપૂર્ણ રીતે જીતવા માટે આધાર રાખે છે.
તસ્ય ભાર્યાત્રયં ભાવિ શક્રમોહનરૂપધૃક્ । તસ્મિન્નપત્ય ચાતુષ્કં ભવિષ્યતિ બલોન્નતમ્
એ રાજાને ત્રણ રાણીઓ હશે, જેમની સુંદરતા ઈન્દ્રને પણ મોહિત કરી દે તેવી છે; અને એમના ગર્ભેથી ચાર પુત્રો જન્મશે, જે બળમાં અતિશય શ્રેષ્ઠ હશે.
સર્વેષામગ્રજો રામો ભરતસ્તદનુસ્મૃતઃ । લક્ષ્મણસ્તદનુ શ્રીમાઞ્છત્રુઘ્નઃ સર્વતો બલી
એમાં રામ સૌથી મોટા હશે, પછી ભરત, ત્યારબાદ તેજસ્વી લક્ષ્મણ અને સર્વે રીતે શક્તિશાળી શત્રુઘ્ન.
રઘુનાથ ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ મહામનાઃ । તેષામનંતનામાનિ રામસ્ય બલિનઃ સખિ
એ મહાન મનવાળો રઘુનાથ તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામશે; હે સખી, એ બળવાન રામના અનેક નામો છે.
પદ્મકોશ ઇવ શોભનં મુખં । પંકજાભનયને સુદીર્ઘકે । ઉન્નતા પૃથુમનોહરા નસા । વલ્ગુસંગત મનોહરે ભ્રુવૌ
એનું ચહેરું કમળની કળી જેવું સુંદર છે; આંખો લાંબી અને કમળની પાંખડી જેવી; નાક ઊંચી, પહોળી અને આકર્ષક; ભ્રૂવાં સરસ રીતે જોડાયેલી અને મોહક છે.
જાનુલંબિત મનોહરૌ ભુજૌ । કંબુશોભિગલકોઽતિહ્રસ્વકઃ । સત્કપાટતલવિસ્તૃતશ્રિકં । વક્ષ એતદમલં સલક્ષ્મકમ્
એના હાથ ઘૂંટણ સુધી લાંબા અને આકર્ષક છે; ગળું શંખ જેવું તેજસ્વી અને નાનકડું નથી; છાતી પહોળી, સુંદર અને શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, અને ખભા સારી રીતે ગઠિત છે.