જિતં મયા કાંત જવેન સર્વં । કરિષ્યસિ ત્વં કિમુ હારિમાનસઃ । ઇત્યાદિ વાક્યં પરિહાસપૂર્વકં । કૃત્વા સ્વકાંતં પરિષસ્વજે મુદા
'હું બધું ઝડપથી જીતી ગઈ છું, પ્રિય; હવે તું શું કરશે, ગર્વીલા?' એમ મજાકમાં કહી, તેણે આનંદથી પોતાના પતિને બાહોમાં ભર્યો.
ઉવાચ કાંતશ્ચાર્વંગિ જિતમેવ સુશોભને । રામં મે સ્મરતો નિત્યં ન કુત્રાપિ પરાજયઃ
પતિએ જવાબ આપ્યો: 'સુંદરે, ખરેખર તું જીતી ગઈ, પણ હું રામને યાદ રાખું છું ત્યાં સુધી ક્યારેય ક્યાંય હારતો નથી.'
ઇદાનીં ત્વાં તુ જેષ્યામિ રામં સ્મૃત્વા મનોહરમ્ । દેવા યથા પુરા સ્મૃત્વા દિતિજાનજયન્ક્ષણાત્
'હવે તો હું રામનું સ્મરણ કરીને તને હારાવીશ, જેમ દેવતાઓએ પહેલાં રામને યાદ કરીને દિતિપુત્રોને પળમાં હરાવી દીધા હતા.'
એવમુક્ત્વા પાશકાનાં પરિવર્તનમાકરોત્ । તાવજ્જયં પ્રપેદેઽસૌ હર્ષિતો વાક્યમબ્રવીત્
આવું કહી તેણે પાશા બદલ્યા; અને પછી જય મેળવી આનંદથી બોલ્યો.
મમ પ્રોક્તમૃતં જાતં જિતા ત્વં નવયૌવના । રામસ્મારી કદાપ્યેવ ન ભવેદ્રિપુતો ભયી
'મારા શબ્દો સાચા નીવડ્યા, નવયૌવનાવતી, તું હારી ગઈ; રામનું સ્મરણ કરનાર ક્યારેય દુશ્મનથી ડરે નહીં.'
ઇત્યેવં તૌ વદંતૌ ચ પરસ્પરમથોત્સુકૌ । પરિરભ્ય દૃઢં પ્રેમ્ણા તતશ્ચારો ગતો ગૃહમ્
આ રીતે બંને ઉત્સાહથી વાતો કરતાં અને પ્રેમથી એકબીજાને ભેળા થતાં, ચરણે પછી પોતાના ઘરે ગયો.
એવં પંચમહાચારા રાજ્ઞઃ સંશ્રુત્ય વૈ યશઃ । પરસ્પરં પ્રશંસંતો ગેહં સ્વં સ્વં યયુર્મુદા
આ રીતે પાંચેય મહાન ચરણે રાજાના યશ સાંભળી, એકબીજાની પ્રશંસા કરતાં આનંદથી પોતાના-પોતાના ઘરમાં ગયા.
એકઃ ષષ્ઠશ્ચરઃ કારુગેહાનાલોક્ય તત્ર હ । જગામ શ્રોતુકામોઽસૌ યશો રાજ્ઞો મહીપતેઃ
છઠ્ઠો ચરણે ધોબીના ઘર પાસે ગયો અને ત્યાં રાજાના મહિમા સાંભળવાની ઈચ્છા રાખી ગયો.
રજકઃ ક્રોધસંસ્પૃષ્ટો ભાર્યામન્યગૃહોષિતામ્ । પદા સંતાડયામાસ ધિક્કુર્વઞ્છોણનેત્રવાન્
ધોબી ગુસ્સે ભરાઈ ગયો અને પોતાની પત્નીને, જે બીજાના ઘરમાં રહી હતી, પગથી માર્યો અને આંખે લાલચેટા થઈને ધિક્કારવા લાગ્યો.
ગચ્છ ત્વં મદ્ગૃહાત્તસ્ય ગેહં યત્રોષિતા દિનમ્ । નાહં ગૃહ્ણામિ ભવતીં દુષ્ટાં વચનલંઘિનીમ્
'તું મારા ઘરમાંથી જા, એ ઘરમાં જા જ્યાં તું દિવસભર રહી હતી; હું તને, દુરાચારી અને મારા શબ્દોનું અવમાન કરનારીને, સ્વીકારતો નથી.'
તદાસ્ય માતા પ્રોવાચ મા ત્યજૈનાં ગૃહાગતામ્ । અપરાધેન રહિતાં દુષ્ટકર્મવિવર્જિતામ્
એ સમયે તેની માતાએ કહ્યું: 'બેટા, જે ઘેર પાછી આવી છે, નિર્દોષ છે અને ખરાબ કામોથી દૂર છે, તેને તું છોડી ન દે.'
માતરં પ્રત્યુવાચાથ રજકઃ ક્રોધસંયુતઃ । નાહં રામઇવ પ્રેષ્ઠાં ગૃહ્ણામ્યન્યગૃહોષિતામ્
પણ ધોબીએ ગુસ્સામાં પોતાની માતાને જવાબ આપ્યો: 'હું રામ નથી, કે જે પ્રિયાને, જે બીજાના ઘરમાં રહી હોય, સ્વીકારી લઉં.'
સ રાજા યત્કરોત્યેવ તત્સર્વં નીતિમદ્ભવેત્ । અહં ગૃહ્ણામિ નો ભાર્યાં પરવેશ્મનિ સંસ્થિતામ્
એ રાજા જે કરે છે, એ બધું જ યોગ્ય ગણાય છે; પણ હું એવી પત્ની ક્યારેય સ્વીકારતો નથી, જે બીજાના ઘરમાં રહેતી હોય.
પુનઃપુનરુવાચેદં નાહં રામો મહીશ્વરઃ । યઃ પરસ્ય ગૃહે સંસ્થાં જાનકીં વૈ રરક્ષ સઃ
પછી ફરી ફરી એ કહેતો રહ્યો: 'હું રામ નથી, ધરતીનો રાજા નથી; જે સીતાજીનું બીજાના ઘરમાં રક્ષણ કર્યુ, એ તો રામ જ હતો.'
ઇતિ વાક્યં સમાશ્રુત્ય ચારઃ ક્રોધપરિપ્લુતઃ । ખડ્ગં ગૃહીત્વા સ્વકરે તં હંતું વિદધે મનઃ
આવું સાંભળીને, એ ચર, ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને હાથમાં તલવાર લઈ, એને મારવાનો ઇરાદો કર્યો.
સ રામોક્તં ચ સસ્માર ન વધ્યઃ કોપિ મે જનઃ । ઇતિ જ્ઞાત્વા સરોષં તુ સંજહાર મહામનાઃ
પછી એને રામજીની આજ્ઞા યાદ આવી: 'મારા હાથેથી કોઈનું વધ ન થવું જોઈએ.' આવું જાણીને, એ મહાન મનુષ્યએ પોતાનો ક્રોધ રોકી લીધો.
તદા શ્રુત્વા સુદુઃખાર્તઃ પંચચારા યતઃ સ્થિતાઃ । તતો ગતઃ પ્રકુપિતો નિઃશ્વસન્મુહુરુચ્છ્વસન્
પછી આ સાંભળીને, ત્યાં બેઠેલા પાંચેય ચર ખૂબ દુઃખી થઈ ગયા; ગુસ્સામાં, વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લેતા, ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
તે વૈ પરસ્પરં તત્ર મિલિતાસ્તુ સમબ્રુવન્ । સ્વશ્રુતં રામચરિતં સર્વલોકૈકપૂજિતમ્
એ બધાએ ત્યાં એકબીજાને કહ્યું: 'અમે જે રામકથા સાંભળી છે, એ આખા જગતમાં પૂજાય છે.'
તે તદ્ભાષિતમાકર્ણ્ય પરસ્પરમમંત્રયન્ । ન વાચ્યં રઘુનાથાયા વાચ્યં દુષ્ટજનોદિતમ્
એ વાતો સાંભળીને, એમણે પરસ્પર વિચાર કર્યો: 'રઘુનાથજીને આ વાત કહેવી નથી; દુષ્ટ માણસે જે કહ્યું, એ કહેવું યોગ્ય નથી.'
ઇતિ સંમંત્ર્ય તે ગેહં ગત્વા સુષુપુરુત્સુકાઃ । પ્રાતા રાજ્ઞે પ્રશંસામ ઇતિ બુદ્ધ્યા વ્યવસ્થિતાઃ
આ રીતે વિચાર કરીને, એ બધા ઘેર ગયા અને ચિંતા સાથે સુઈ ગયા; સવારે, રાજાની પ્રશંસા કરવાની મનમાં પક્કી ઠરાવ કરી.
શેષ ઉવાચ। પ્રાતર્નિત્યં વિધાયાસૌ બ્રાહ્મણાન્વેદવિત્તમાન્ । હિરણ્યદાનૈઃ સંતર્પ્ય વિધિવત્સંસદં યયૌ
શેષજી બોલ્યા: સવારે, રોજની રીત પ્રમાણે, એ બ્રાહ્મણોને, જે વેદમાં નિષ્ણાત હતા, સોનાની દાન આપી સંતોષ્યા અને પછી વિધિ પ્રમાણે સભામાં ગયા.
લોકાઃ સર્વે નમસ્કર્તું રઘુનાથં મહીપતિમ્ । પુત્રવત્સ્વપ્રજાઃ સર્વાઃ પાલયંતં યયુઃ સભામ્
બધા લોકો રઘુનાથ રાજાને નમસ્કાર કરવા આવ્યા, જે પોતાની પ્રજાને સંતાન સમાન સંભાળતા હતા, અને પછી સભામાં પ્રવેશ્યા.
લક્ષ્મણેનાતપત્રં તુ ધૃતં મૂર્ધનિ ભૂપતેઃ । તદા ભરતશત્રુઘ્નૌ ચામરદ્વંદ્વ ધારિણૌ
લક્ષ્મણે રાજાના માથા પર છત્ર પકડી રાખ્યો હતો; એ સમયે, ભરત અને શત્રુઘ્ને ચામરાંના જોડી પકડી રાખ્યા હતા.
વસિષ્ઠપ્રમુખાસ્તત્ર મુનયઃ પર્યુપાસત । સુમંત્રપ્રમુખાસ્તત્ર મંત્રિણો ન્યાયકર્તૃકાઃ
ત્યાં વસિષ્ઠજી આગળવાળા ઋષિઓ બેસેલા હતા; અને સુમંત્રજી આગળવાળા, ન્યાય પાળનારા મંત્રીઓ પણ હાજર હતા.
એવં પ્રવૃત્તે સમયે ષટ્ચારાસ્તે સ્વલંકૃતાઃ । સમાજગ્મુર્નરપતિં નમસ્કર્તું સભાસ્થિતમ્
આ રીતે સભા ચાલી રહી હતી ત્યારે, છેય ચર શોભાયમાન બનીને, સભામાં બેઠેલા રાજાને નમસ્કાર કરવા આવ્યા.
તાન્વક્તુકામાન્સંવીક્ષ્ય ચારાન્નૃપતિસત્તમઃ । સભાયામંતરાવેશ્મ રહઃ પ્રાવિશદુત્સુકઃ
એ ચરોએ વાત કરવા ઈચ્છા દર્શાવી, ત્યારે શ્રેષ્ઠ રાજાએ ઉત્સુક થઈ, સભાની અંદર એક એકાંત રૂમમાં પ્રવેશ કર્યો.
એકાંતે તાંશ્ચરાન્સર્વાન્પપ્રચ્છ સુમતિર્નૃપઃ । કથયંતુ ચરા મહ્યં યથાતથ્યમરિંદમાઃ
એકાંતમાં, રાજા સુમતિએ બધા ચરોથી પૂછ્યું: 'હે દુશ્મનને હરાવનારા, ચરોએ સાચી વાત મને કહો.'
લોકા બ્રુવંતિ માં કીદૃગ્ભાર્યાયા મમ કીદૃશમ્ । મંત્રિણાં કીદૃશં લોકા વદંતિ ચરિતં કથમ્
'લોકો મારા વિશે, મારી પત્ની વિશે, અને મારા મંત્રીઓ વિશે શું કહે છે? લોકો અમારા વર્તન વિશે કેવી રીતે બોલે છે?'
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય ચારા રામમથાબ્રુવન્ । મેઘગંભીરયા વાચા પૃચ્છંતં રઘુનાયકમ્
આ રીતે રાજાએ પૂછ્યું ત્યારે, ચરોએ મેઘ જેવી ગૂંજીલ અવાજે રઘુનાથજીને જવાબ આપ્યો.
ચારા ઊચુઃ। નાથ કીર્તિર્જનાન્સર્વાન્પાવયત્યધુના ભુવિ । ગૃહેગૃહે શ્રુતાસ્માભિઃ પુરુષૈઃ સ્ત્રીભિરીડિતા
ચરોએ કહ્યું: 'પ્રભુ, તમારી કીર્તિ આજે ધરતી પર બધા લોકોને પવિત્ર કરે છે; દરેક ઘરમાં, અમે પુરુષો અને સ્ત્રીઓના મોઢેથી તમારી પ્રશંસા સાંભળી છે.'