ઇત્યાદિ વાક્યં સંશ્રુત્ય ગતશ્ચાન્યનિવેશનમ્ । તાવદન્યશ્ચરો વાક્યં શુશ્રાવ યશસાન્વિતમ્
આવી વાતો સાંભળી, તે બીજું ઓરડું શોધવા ગયો. એ સમયે બીજો પ્રેમી, જે પ્રસિદ્ધિ ધરાવતો હતો, એ વાક્ય સાંભળ્યો.
કાચિત્પુષ્પમયીં શય્યાં ચંદનં સહ ચંદ્રકમ્ । સર્વં વિધાય કામાર્હં જગાદ વચનં પતિમ્
એક સ્ત્રીએ ફૂલોથી શૈયા, ચંદન અને ચાંદનીથી સુશોભિત બેડ તૈયાર કર્યું, બધું આનંદ માટે ગોઠવ્યું અને પતિને કહ્યું.
પતે કુરુષ્વ ભોગાર્હે શયનં પુષ્પમંચકે । ચંદનાદિકલેપં ચ તથા ભોગમનેકધા
પતિ, આ ફૂલોથી સજાવેલી શૈયા પર આરામથી સુવો, ચંદન અને અન્ય સુગંધિત લપસ સાથે અને અનેક પ્રકારના આનંદ માણો.
ત્વાદૃશા એવ ભોગાર્હા ન ચ રામપરાઙ્મુખાઃ । સર્વં રામકૃપાપ્રાપ્તમુપભુંક્ષ્વ યથાતથમ્
તમારા જેવા લોકો જ સાચા આનંદ માટે લાયક છે, રામજીથી મુખ ફેરવનારા નહીં. આ બધું રામજીની કૃપાથી મળ્યું છે—તેને જેમ છે તેમ માણો.
મત્સદૃશી કામિની તે ચંદનં તાપહારકમ્ । પર્યંકઃ પુષ્પરચિતઃ સર્વં રામકૃપાભવમ્
મારી જેવી પ્રેમિકા, તાપ દૂર કરતું ચંદન, ફૂલોની શૈયા—આ બધું રામજીની કૃપાથી મળ્યું છે.
યે રામં ન ભજિષ્યંતિ તે નરા જઠરં સ્વયમ્ । ન ભર્તું શક્નુવંત્યેવ વસ્ત્રભોગાદિ વર્જિતાઃ
જે લોકો રામજીની ભક્તિ કરતા નથી, તેમને પોતે જ પોતાનું પેટ ભરવું પડે છે; તેઓ કપડાં કે સુખ-સગવડથી વંચિત રહે છે.
ઇતિ બ્રુવંતીં મહિલાં હર્ષિતઃ પતિરબ્રવીત્ । સર્વં તથ્યં બ્રવીષિ ત્વં મમ રામકૃપાભવમ્
આવી રીતે બોલતી પત્નીને જોઈ પતિ આનંદથી બોલ્યો: 'તમે જે કહ્યો એ બધું સાચું છે; આ બધું રામજીની કૃપાથી મળ્યું છે.'
ઇત્યેવં રામભદ્રસ્ય યશઃ શ્રુત્વા ગતશ્ચરઃ । તાવદન્યસ્ય વેશ્મસ્થશ્ચરોઽન્ય શુશ્રુવે વચઃ
આ રીતે રામભદ્રજીની પ્રસિદ્ધિ સાંભળી પ્રેમી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો; એ સમયે બીજો પ્રેમી, બીજું ઘર ધરાવતો, એ વચન સાંભળ્યો.
કાચિત્કાંતેન પર્યંકે વીણાવાદનતત્પરા । કાંતેન રામસત્કીર્તિં ગાયમાના પતિં જગૌ
એક સ્ત્રી પોતાના પતિ સાથે ફૂલોની શૈયા પર બેઠી, વીણા વગાડવામાં તત્પર હતી અને રામજીની મહિમા ગાઈ રહી હતી.
સ્વામિન્વયં ધન્યતમા યેષાં પુર્યાઃ પતિઃ પ્રભુઃ । શ્રીરામઃ સ્વપ્રજાઃ પુત્રાનિવ પાતિ ચ રક્ષકઃ
'સ્વામી, આપણે ખૂબ જ નસીબદાર છીએ, કેમ કે આપણા શહેરના રાજા શ્રીરામ છે; તેઓ પોતાના પ્રજાજનોને સંતાનની જેમ રક્ષે છે.'
યો મહત્કર્મદુઃસાધ્યં કૃતવાન્સુલભં ન તત્ । સમુદ્રં યો નિજગ્રાહ સેતું તત્ર બબંધ ચ
'જે રામજી એ મહાન અને અઘરું કાર્ય સરળતાથી કર્યું—સમુદ્રને રોક્યો અને તેના પર પુલ બાંધ્યો.'
રાવણં યો રિપું હત્વા લંકાં સંભજ્ય વાનરૈઃ । જાનકીમાજહારાત્ર મહદાચારમાચરત્
'જેણે રાવણને મારી, વાનરોની સાથે લંકા જીતવી, અને રાત્રે જ જાનકીજીને પાછી લાવી, એ મહાન કાર્ય કર્યું.'
ઇતિ પ્રોક્તં સમાકર્ણ્ય વચઃ સુમધુરાક્ષરમ્ । પતિઃ સ્મિતં ચકારેમાં વાક્યં પુનરથાબ્રવીત્
આવી મીઠી અને મધુર વાણીમાં કહેલી વાતો સાંભળી પતિએ સ્મિત કર્યું અને ફરીથી કહ્યું.
મુગ્ધેનેદં મહત્કર્મ રામચંદ્રસ્ય ભામિની । દશાનનવધાદીનિ સમુદ્ર દમનાનિ ચ
'પ્રિયે, રામચંદ્રજીનું એ મહાન કાર્ય—દશાનનને મારવું અને સમુદ્રને શાંત કરવું—નિર્દોષતાથી થયું હતું.'
લીલયાયોઽવનિં પ્રાપ્તો બ્રહ્માદિપ્રાર્થિતો મહાન્ । કરોતિ સચ્ચરિત્રાણિ મહાપાપહરાણિ ચ
બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓએ વિનંતી કરતાં, મહાન ભગવાન પોતાની ઇચ્છાથી ધરતી પર અવતર્યા છે. તેઓ સચ્ચરિત્ર કર્મો કરે છે અને મોટા પાપો દૂર કરે છે.
મા જાનીહિ નરં રામં કૌસલ્યાનંદદાયકમ્ । સૃજત્યવતિ હંત્યેતદ્વિશ્વં લીલાત્તમાનુષઃ
કૌશલ્યાને આનંદ આપનાર રામને માત્ર મનુષ્ય ન સમજજે; આ આખું જગત તેઓ રમતમાં સર્જે છે, પોષે છે અને નાશ પણ કરે છે, ભલે મનુષ્યરૂપે દેખાય છે.
ધન્યા વયં યે રામસ્ય પશ્યામો મુખપંકજમ્ । બ્રહ્માદિસુરદુર્દર્શં મહત્પુણ્યકૃતો વયમ્
અમે ધન્ય છીએ, કેમ કે રામના કમળ જેવા મુખનું દર્શન કરીએ છીએ, જે બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે; ખરેખર, અમારે પુણ્ય ઘણું છે.
અશૃણોદ્રામચંદ્રસ્ય ચરિત્રં શ્રુતિસૌખ્યદમ્ । ઇત્યાદિવાક્યં શુશ્રાવ ચારો દ્વારિસ્થિતો મુહુઃ
દરવાજા પાસે ઊભેલા એક ચરણે વારંવાર આવું સાંભળ્યું: 'જે રામચંદ્રજીની કથા સાંભળે છે, તેને કાનને આનંદ મળે છે...'
અન્યો હ્યન્યં ગૃહં ગત્વા તસ્થૌ શ્રોતું હરેર્યશઃ । તત્રાપિ રામભદ્રસ્ય યશઃ શુશ્રાવ શોભનમ્
બીજો ચરણે બીજું ઘર શોધી ત્યાં ગયો અને હરીનું યશ સાંભળવા બેઠો; ત્યાં પણ તેણે રામભદ્રનું સુંદર યશ સાંભળ્યું.
ખેલંતી સ્વામિના સાર્ધં દ્યૂતેન સુમનોહરા । ઉવાચ વાક્યં મધુરં નર્તયંતીવ કંકણે
એક સ્ત્રી પતિ સાથે મનોહર રીતે જૂઆ રમતી હતી અને મીઠા શબ્દો બોલતી હતી, જ્યારે તેના કંકણો નાચતા હોય તેમ વાગી રહ્યા હતા.
જિતં મયા કાંત જવેન સર્વં । કરિષ્યસિ ત્વં કિમુ હારિમાનસઃ । ઇત્યાદિ વાક્યં પરિહાસપૂર્વકં । કૃત્વા સ્વકાંતં પરિષસ્વજે મુદા
'હું બધું ઝડપથી જીતી ગઈ છું, પ્રિય; હવે તું શું કરશે, ગર્વીલા?' એમ મજાકમાં કહી, તેણે આનંદથી પોતાના પતિને બાહોમાં ભર્યો.
ઉવાચ કાંતશ્ચાર્વંગિ જિતમેવ સુશોભને । રામં મે સ્મરતો નિત્યં ન કુત્રાપિ પરાજયઃ
પતિએ જવાબ આપ્યો: 'સુંદરે, ખરેખર તું જીતી ગઈ, પણ હું રામને યાદ રાખું છું ત્યાં સુધી ક્યારેય ક્યાંય હારતો નથી.'
ઇદાનીં ત્વાં તુ જેષ્યામિ રામં સ્મૃત્વા મનોહરમ્ । દેવા યથા પુરા સ્મૃત્વા દિતિજાનજયન્ક્ષણાત્
'હવે તો હું રામનું સ્મરણ કરીને તને હારાવીશ, જેમ દેવતાઓએ પહેલાં રામને યાદ કરીને દિતિપુત્રોને પળમાં હરાવી દીધા હતા.'
એવમુક્ત્વા પાશકાનાં પરિવર્તનમાકરોત્ । તાવજ્જયં પ્રપેદેઽસૌ હર્ષિતો વાક્યમબ્રવીત્
આવું કહી તેણે પાશા બદલ્યા; અને પછી જય મેળવી આનંદથી બોલ્યો.
મમ પ્રોક્તમૃતં જાતં જિતા ત્વં નવયૌવના । રામસ્મારી કદાપ્યેવ ન ભવેદ્રિપુતો ભયી
'મારા શબ્દો સાચા નીવડ્યા, નવયૌવનાવતી, તું હારી ગઈ; રામનું સ્મરણ કરનાર ક્યારેય દુશ્મનથી ડરે નહીં.'
ઇત્યેવં તૌ વદંતૌ ચ પરસ્પરમથોત્સુકૌ । પરિરભ્ય દૃઢં પ્રેમ્ણા તતશ્ચારો ગતો ગૃહમ્
આ રીતે બંને ઉત્સાહથી વાતો કરતાં અને પ્રેમથી એકબીજાને ભેળા થતાં, ચરણે પછી પોતાના ઘરે ગયો.
એવં પંચમહાચારા રાજ્ઞઃ સંશ્રુત્ય વૈ યશઃ । પરસ્પરં પ્રશંસંતો ગેહં સ્વં સ્વં યયુર્મુદા
આ રીતે પાંચેય મહાન ચરણે રાજાના યશ સાંભળી, એકબીજાની પ્રશંસા કરતાં આનંદથી પોતાના-પોતાના ઘરમાં ગયા.
એકઃ ષષ્ઠશ્ચરઃ કારુગેહાનાલોક્ય તત્ર હ । જગામ શ્રોતુકામોઽસૌ યશો રાજ્ઞો મહીપતેઃ
છઠ્ઠો ચરણે ધોબીના ઘર પાસે ગયો અને ત્યાં રાજાના મહિમા સાંભળવાની ઈચ્છા રાખી ગયો.
રજકઃ ક્રોધસંસ્પૃષ્ટો ભાર્યામન્યગૃહોષિતામ્ । પદા સંતાડયામાસ ધિક્કુર્વઞ્છોણનેત્રવાન્
ધોબી ગુસ્સે ભરાઈ ગયો અને પોતાની પત્નીને, જે બીજાના ઘરમાં રહી હતી, પગથી માર્યો અને આંખે લાલચેટા થઈને ધિક્કારવા લાગ્યો.
ગચ્છ ત્વં મદ્ગૃહાત્તસ્ય ગેહં યત્રોષિતા દિનમ્ । નાહં ગૃહ્ણામિ ભવતીં દુષ્ટાં વચનલંઘિનીમ્
'તું મારા ઘરમાંથી જા, એ ઘરમાં જા જ્યાં તું દિવસભર રહી હતી; હું તને, દુરાચારી અને મારા શબ્દોનું અવમાન કરનારીને, સ્વીકારતો નથી.'