તે પ્રત્યહં રામકથાઃ શૃણ્વંતઃ સુમનોહરાઃ । તદ્દિને ગતવંતસ્તુ ધનાઢ્યસ્ય ગૃહં મહત્
દરરોજ તેઓ રામની મોહક કથાઓ સાંભળતા. એ દિવસે તેઓ એક ધનિકના વિશાળ ઘરમાં પહોંચ્યા.
દીપં વીક્ષ્ય પ્રજ્વલંતં વચનં વીક્ષ્ય માનુષમ્ । સ્થિતાસ્તત્ર ક્ષણં ચારાઃ સમશૃણ્વન્યશો ભૃશમ્
ત્યાં દીવો પ્રગટતો જોઈ અને માનવી અવાજ સાંભળી, દૂતો થોડો સમય ઊભા રહ્યા અને વાતચીત ધ્યાનથી સાંભળી.
તત્ર કાચન વામાક્ષી બાલકં પ્રતિ હર્ષિતા । સ્તનં ધયંતં નિજગૌ વાક્યં તુ સુમનોહરમ્
ત્યાં એક સુંદર આંખોવાળી સ્ત્રી, પોતાના બાળકને હર્ષથી સ્તનપાન કરાવતી, મીઠાં વચન બોલી.
પિબ પુત્ર યથેષ્ટં ત્વં સ્તન્યં મમ મનોહરમ્ । પશ્ચાત્તવ સુદુષ્પ્રાપં ભવિષ્યતિ મમાત્મજ
'મારા દીકરા, તું મનભાવે મારા આ મીઠાં દૂધ પી લે; પછી તને આ દુર્લભ થઈ જશે.'
એતત્પુર્યાઃ પતી રામો નીલોત્પલદલપ્રભઃ । તત્પુરીસ્થજનાનાં તુ ન ભવિષ્યતિ વૈ જનુઃ
આ શહેરના સ્વામી, નીલકમળના પાંદડા જેવો તેજ ધરાવનારા રામ, અહીંના લોકોનું ફરી જન્મ થવા દેશે નહીં.
જન્માભાવાત્કથં પાનં સ્તન્યસ્ય ભુવિ જાયતે । તસ્માત્પિબ મુહુઃ સ્તન્યં દુર્લ્લભં હૃદિ મન્ય ચ
જ્યારે ફરી જન્મ જ નહીં થાય, ત્યારે પૃથ્વી પર દૂધ પીવાનું કેવી રીતે શક્ય રહેશે? એટલે, repeatedly આ દુર્લભ દૂધ પી લે અને હૃદયમાં રાખ.
યે શ્રીરામં સ્મરિષ્યંતિ ધ્યાયંતિ ચ વદંતિ યે । તેષામપિ પયઃપાનં ન ભવિષ્યતિ જાતુચિત્
જે લોકો શ્રીરામનું સ્મરણ કરે છે, ધ્યાન કરે છે અને વાત કરે છે, તેમના માટે પણ ફરી કદી દૂધ પીવાનું નહીં થાય.
ઇત્યાદિવાક્યં સંશ્રુત્ય શ્રીરામયશસોઽમૃતમ્ । હર્ષિતાઃ પ્રયયુર્ગેહમન્યદ્ભાગ્યવતો મહત્
આવી શ્રીરામની કીર્તિથી ભરપૂર અમૃત સમાન વચનો સાંભળી, આનંદિત દૂતોએ બીજું ભાગ્યશાળી અને વિશાળ ઘર શોધ્યું.
તાવદન્યશ્ચરસ્તત્ર મનોરમમિદં ગૃહમ્ । મત્વા તિષ્ઠન્હિ રામસ્ય ક્ષણં શુશ્રૂષયા યશઃ
એજ સમયે, બીજો દૂત ત્યાં ઊભો રહ્યો, આ મોહક ઘર જોઈને, અને થોડો સમય રામની કીર્તિ સાંભળવા લાગ્યો.
તત્ર કાચિન્નિજં કાંતં પર્યંકોપરિ સુસ્થિતમ્ । તાંબૂલં ચર્વતી દત્તં ભર્ત્તાસ્નેહેન સુંદરી
ત્યાં એક સુંદર સ્ત્રી, પોતાના પ્રિય પતિની બાજુમાં પથારી પર બેસી, પતિએ પ્રેમથી આપેલું પાન ચાવતી હતી.
કંકણસ્વરશોભાઢ્યા કર્પૂરાગરુધૂપિતા । કાંતં વીક્ષ્ય ચલન્નેત્રા કામરૂપમવોચત
કંકણના ઝંકારથી શોભાયમાન, કપૂર અને અગરુની સુગંધથી મહેકતી, કામથી આંખો હલનચલન કરતી, એ સ્ત્રીએ પોતાના રૂપવાન પતિને કહ્યું.
નાથ ત્વં તાદૃશો મહ્યં ભાસિ યાદૃગ્રઘોઃ પતિઃ । અત્યંતં સુંદરતરં વપુર્બિભ્રત્સુકોમલમ્
'પ્રિય, તું મને એ જવો જ દેખાય છે જેમ રઘુવંશના સ્વામી દેખાય છે—અતિ સુંદર અને કોમળ રૂપ ધરાવનારો.'
પદ્મપ્રાંતં નેત્રયુગ્મં વક્ષો મોહનવિસ્તૃતમ્ । ભુજૌ ચ સાંગદૌ બિભ્રત્સાક્ષાદ્રામ ઇવાસિ મે
'પદ્મ જેવી આંખો, વિશાળ અને મોહક છાતી, મજબૂત હાથ—તારે જોઈને મને સાચા રામની જ યાદ આવે છે.'
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય કાંતાયાઃ સુમનોહરમ્ । ઉવાચ નેત્રયોઃ પ્રાંતં નર્તયન્કામસુંદરઃ
પ્રિયાની આ મીઠી વાતો સાંભળી, રૂપવાન પતિના આંખોના ખૂણા ખુશીથી નાચી ઉઠ્યા અને તેણે જવાબ આપ્યો:
શૃણુ કાંતે ત્વયા પ્રોક્તં સાધ્વ્યા તુ સુમનોહરમ્ । પતિવ્રતાનાં તદ્યોગ્યં સ્વકાંતો રામ એવ હિ
'પ્રિયે, તું જે કહ્યું એ ખરેખર મોહક છે અને સતી સ્ત્રીને યોગ્ય છે; પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ માટે પોતાનો પતિ જ રામ છે.'
પરં ક્વાહં મંદભાગ્યઃ ક્વ રામો ભાગ્યવાન્મહાન્ । ક્વ ચાહં કીટવત્તુચ્છઃ ક્વ બ્રહ્માદિસુરાર્ચિતઃ
'પણ હું તો નસીબથી ગરીબ અને તુચ્છ, અને રામ તો મહાભાગ્યશાળી અને મહાન! હું તો એક જીવાત જેવો, અને રામ તો બ્રહ્મા અને દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે.'
ખદ્યોતઃ ક્વ નભોરત્નં શલભઃ ક્વ નુ પામરઃ । ગજારિઃ ક્વ મૃગેંદ્રોઽસૌ શશકઃ ક્વ નુ મંદધીઃ
જ્યાં કીડી જેવી જ્યોત છે, ત્યાં આકાશનો મોતી ક્યાં? જ્યાં નાદાન શલભ છે, ત્યાં હાથીઓનો દુશ્મન, મૃગોમાં રાજા સિંહ ક્યાં? અને જ્યાં ધીમા બુદ્ધિનો શશક છે, ત્યાં એ મહાનતા ક્યાં?
ક્વ ચ સા જાહ્નવી દેવી ક્વ રથ્યા જલમુત્પથમ્ । ક્વ મેરુઃ સુરસંવાસઃ ક્વ ગુંજાપુંજકોલ્પકઃ
જ્યાં એ પવિત્ર ગંગાજી છે, ત્યાં રસ્તાની બાજુનું ગંદું પાણી ક્યાં? જ્યાં દેવતાઓનું નિવાસસ્થાન મેરુ છે, ત્યાં ગુંજીના દાણા જેવી ઢગલી ક્યાં?
તથાહં ક્વ ક્વ રામોઽસૌ યત્પાદરજસાંગના । શિલીભૂતા ક્ષણાજ્જાતા બ્રહ્મમોહનરૂપધૃક્
એ જ રીતે, હું ક્યાં અને એ રામ ક્યાં, જેના પગની ધૂળ મારા શરીરે લાગતાં જ, હું પથ્થર બની ગઈ અને એ રૂપ ધારણ કર્યું, જે બ્રહ્માને પણ ચકિત કરી દે છે.
ઇતિ વાક્યં પ્રબ્રુવાણં પરિરેભે નિજં પતિમ્ । જાતકામા હૃતપ્રેમ્ણા નર્તિત ભ્રૂ ધનુર્ધરા
આવી વાતો કહીને, તેણીએ પોતાના પતિને પ્રેમથી ભેટી લીધી. હવે તેની અંદર ઇચ્છા જાગી હતી, પ્રેમ ગુમાવી બેઠી હતી અને ભ્રૂઓ ધનુષ જેવું વળીને રમતી હતી.
ઇત્યાદિ વાક્યં સંશ્રુત્ય ગતશ્ચાન્યનિવેશનમ્ । તાવદન્યશ્ચરો વાક્યં શુશ્રાવ યશસાન્વિતમ્
આવી વાતો સાંભળી, તે બીજું ઓરડું શોધવા ગયો. એ સમયે બીજો પ્રેમી, જે પ્રસિદ્ધિ ધરાવતો હતો, એ વાક્ય સાંભળ્યો.
કાચિત્પુષ્પમયીં શય્યાં ચંદનં સહ ચંદ્રકમ્ । સર્વં વિધાય કામાર્હં જગાદ વચનં પતિમ્
એક સ્ત્રીએ ફૂલોથી શૈયા, ચંદન અને ચાંદનીથી સુશોભિત બેડ તૈયાર કર્યું, બધું આનંદ માટે ગોઠવ્યું અને પતિને કહ્યું.
પતે કુરુષ્વ ભોગાર્હે શયનં પુષ્પમંચકે । ચંદનાદિકલેપં ચ તથા ભોગમનેકધા
પતિ, આ ફૂલોથી સજાવેલી શૈયા પર આરામથી સુવો, ચંદન અને અન્ય સુગંધિત લપસ સાથે અને અનેક પ્રકારના આનંદ માણો.
ત્વાદૃશા એવ ભોગાર્હા ન ચ રામપરાઙ્મુખાઃ । સર્વં રામકૃપાપ્રાપ્તમુપભુંક્ષ્વ યથાતથમ્
તમારા જેવા લોકો જ સાચા આનંદ માટે લાયક છે, રામજીથી મુખ ફેરવનારા નહીં. આ બધું રામજીની કૃપાથી મળ્યું છે—તેને જેમ છે તેમ માણો.
મત્સદૃશી કામિની તે ચંદનં તાપહારકમ્ । પર્યંકઃ પુષ્પરચિતઃ સર્વં રામકૃપાભવમ્
મારી જેવી પ્રેમિકા, તાપ દૂર કરતું ચંદન, ફૂલોની શૈયા—આ બધું રામજીની કૃપાથી મળ્યું છે.
યે રામં ન ભજિષ્યંતિ તે નરા જઠરં સ્વયમ્ । ન ભર્તું શક્નુવંત્યેવ વસ્ત્રભોગાદિ વર્જિતાઃ
જે લોકો રામજીની ભક્તિ કરતા નથી, તેમને પોતે જ પોતાનું પેટ ભરવું પડે છે; તેઓ કપડાં કે સુખ-સગવડથી વંચિત રહે છે.
ઇતિ બ્રુવંતીં મહિલાં હર્ષિતઃ પતિરબ્રવીત્ । સર્વં તથ્યં બ્રવીષિ ત્વં મમ રામકૃપાભવમ્
આવી રીતે બોલતી પત્નીને જોઈ પતિ આનંદથી બોલ્યો: 'તમે જે કહ્યો એ બધું સાચું છે; આ બધું રામજીની કૃપાથી મળ્યું છે.'
ઇત્યેવં રામભદ્રસ્ય યશઃ શ્રુત્વા ગતશ્ચરઃ । તાવદન્યસ્ય વેશ્મસ્થશ્ચરોઽન્ય શુશ્રુવે વચઃ
આ રીતે રામભદ્રજીની પ્રસિદ્ધિ સાંભળી પ્રેમી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો; એ સમયે બીજો પ્રેમી, બીજું ઘર ધરાવતો, એ વચન સાંભળ્યો.
કાચિત્કાંતેન પર્યંકે વીણાવાદનતત્પરા । કાંતેન રામસત્કીર્તિં ગાયમાના પતિં જગૌ
એક સ્ત્રી પોતાના પતિ સાથે ફૂલોની શૈયા પર બેઠી, વીણા વગાડવામાં તત્પર હતી અને રામજીની મહિમા ગાઈ રહી હતી.
સ્વામિન્વયં ધન્યતમા યેષાં પુર્યાઃ પતિઃ પ્રભુઃ । શ્રીરામઃ સ્વપ્રજાઃ પુત્રાનિવ પાતિ ચ રક્ષકઃ
'સ્વામી, આપણે ખૂબ જ નસીબદાર છીએ, કેમ કે આપણા શહેરના રાજા શ્રીરામ છે; તેઓ પોતાના પ્રજાજનોને સંતાનની જેમ રક્ષે છે.'