યસ્યાભવાદૃશઃ સ્વામી દેવસંસ્તુતસત્પદઃ । તસ્યાઃ સર્વં વરીવર્તિ ન કિંચિદવશિષ્યતે
જે સ્ત્રીને તમારાં જેવાં દેવતાઓ દ્વારા પ્રશંસિત અને સદ્ગુણવંત સ્વામી મળે છે, એના માટે બધું પૂર્ણ છે, કશુંય અપૂર્ણ રહેતું નથી.
ત્વમાગ્રહાત્પૃચ્છસિ માં દોહદં મનસિ સ્થિતમ્ । બ્રવીમિ પુરતઃ સત્યં તવ સ્વામિન્મનોહર
તમે વારંવાર મારા મનની ઈચ્છા વિશે પૂછો છો; હે મનોહર સ્વામી, હું તમારી સામે સાચું કહું છું.
ચિરં જાતં મયા સત્યો લોપામુદ્રાદિકાઃ સ્ત્રિયઃ । દૃષ્ટ્વા સ્વામિન્મનો દ્રષ્ટું તા ઉત્સુકતિ સુંદરીઃ
મને લાંબા સમયથી લોપામુદ્રા જેવી મહાન સ્ત્રીઓને જોવા ઇચ્છા છે; હે સ્વામી, મારું મન એ સુંદર સ્ત્રીઓને જોવા આતુર છે.
રાજ્યં પ્રાપ્તા ત્વયા સાર્દ્ધમનેકસુખમાસ્થિતા । કૃતઘ્નાહં કદાપીહ તા નમસ્કર્તુમાનસા
તમારી સાથે રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને અને અનેક સુખો માણીને પણ હું કૃતઘ્ન નથી; હું મનથી તેમને વંદન કરવા માંગું છું.
તત્ર ગત્વા તપઃકોશાન્વસ્ત્રાદ્યૈઃ પરિપૂજયે । રત્નાનિ ચૈવ ભાસ્વંતિ ભૂષા અપિ સમર્પયે
ત્યાં જઈને હું તપસ્વિ સ્ત્રીઓને વસ્ત્રાદિ ભેટ આપી પૂજન કરવું છે અને તેજસ્વી રત્નો તથા આભૂષણો પણ અર્પણ કરવા છે.
યથા મે તોષિતાઃ સત્યો દદત્યાશીર્મનોહરાઃ । એષ મે દોહદઃ કાંત પરિપૂરય માનસઃ
જ્યારે એ મહાન સ્ત્રીઓ મારે પ્રસન્ન થાય અને મને મનભાવતી આશીર્વાદ આપે, એ જ મારી ઈચ્છા છે, હે પ્રિય, કૃપા કરીને એ પૂરી કરો.
ઇત્થમાકર્ણ્ય વચનં સીતાયાઃ સુમનોહરમ્ । જગાદ પરમપ્રીતો રામચંદ્રઃ પ્રિયાં પ્રતિ
સીતાના આ સુમધુર વચનો સાંભળીને રામચંદ્રજી અત્યંત પ્રસન્ન થઈ પોતાના પ્રિયાને કહ્યું.
ધન્યાસિ જાનકી પ્રાતર્ગમિષ્યસિ તપોધનાઃ । પ્રેક્ષ્યતાસ્તુ કૃતાર્થા ત્વમાગમિષ્યસિ મેંઽતિકમ્
હે જાનકી, તું ધન્ય છે. સવારે તું તપસ્વિ સ્ત્રીઓ પાસે જઈશ, તેમને જોઈને તારો હેતુ પૂર્ણ કરીને પાછી મારા પાસે આવજે.
ઇતિ રામવચઃ શ્રુત્વા પરમાં પ્રીતિમાપ સા । પ્રાતર્મમ ભવત્યદ્ધા તાપસીનાં સમીક્ષણમ્
રામના વચન સાંભળી, તે સ્ત્રીના મનમાં અતિ આનંદ છવાઈ ગયો. તેણે કહ્યું: 'સવાર પડે તું નિશ્ચિતપણે તપસ્વીઓનું દર્શન કરશો.'
અથ તન્નિશિ રામેણ ચારાઃ કીર્તિં નિજાં શ્રુતામ્ । પ્રેક્ષિતું પ્રેષિતાસ્તે તુ નિશીથે હ્યગમનઞ્છનૈઃ
પછી એ રાત્રે રામે પોતાના દૂતોને, જેમણે તેની કીર્તિ સાંભળી હતી, તપાસ કરવા મોકલ્યા. તેઓ મધરાતે શાંતિથી ત્યાં ગયા.
તે પ્રત્યહં રામકથાઃ શૃણ્વંતઃ સુમનોહરાઃ । તદ્દિને ગતવંતસ્તુ ધનાઢ્યસ્ય ગૃહં મહત્
દરરોજ તેઓ રામની મોહક કથાઓ સાંભળતા. એ દિવસે તેઓ એક ધનિકના વિશાળ ઘરમાં પહોંચ્યા.
દીપં વીક્ષ્ય પ્રજ્વલંતં વચનં વીક્ષ્ય માનુષમ્ । સ્થિતાસ્તત્ર ક્ષણં ચારાઃ સમશૃણ્વન્યશો ભૃશમ્
ત્યાં દીવો પ્રગટતો જોઈ અને માનવી અવાજ સાંભળી, દૂતો થોડો સમય ઊભા રહ્યા અને વાતચીત ધ્યાનથી સાંભળી.
તત્ર કાચન વામાક્ષી બાલકં પ્રતિ હર્ષિતા । સ્તનં ધયંતં નિજગૌ વાક્યં તુ સુમનોહરમ્
ત્યાં એક સુંદર આંખોવાળી સ્ત્રી, પોતાના બાળકને હર્ષથી સ્તનપાન કરાવતી, મીઠાં વચન બોલી.
પિબ પુત્ર યથેષ્ટં ત્વં સ્તન્યં મમ મનોહરમ્ । પશ્ચાત્તવ સુદુષ્પ્રાપં ભવિષ્યતિ મમાત્મજ
'મારા દીકરા, તું મનભાવે મારા આ મીઠાં દૂધ પી લે; પછી તને આ દુર્લભ થઈ જશે.'
એતત્પુર્યાઃ પતી રામો નીલોત્પલદલપ્રભઃ । તત્પુરીસ્થજનાનાં તુ ન ભવિષ્યતિ વૈ જનુઃ
આ શહેરના સ્વામી, નીલકમળના પાંદડા જેવો તેજ ધરાવનારા રામ, અહીંના લોકોનું ફરી જન્મ થવા દેશે નહીં.
જન્માભાવાત્કથં પાનં સ્તન્યસ્ય ભુવિ જાયતે । તસ્માત્પિબ મુહુઃ સ્તન્યં દુર્લ્લભં હૃદિ મન્ય ચ
જ્યારે ફરી જન્મ જ નહીં થાય, ત્યારે પૃથ્વી પર દૂધ પીવાનું કેવી રીતે શક્ય રહેશે? એટલે, repeatedly આ દુર્લભ દૂધ પી લે અને હૃદયમાં રાખ.
યે શ્રીરામં સ્મરિષ્યંતિ ધ્યાયંતિ ચ વદંતિ યે । તેષામપિ પયઃપાનં ન ભવિષ્યતિ જાતુચિત્
જે લોકો શ્રીરામનું સ્મરણ કરે છે, ધ્યાન કરે છે અને વાત કરે છે, તેમના માટે પણ ફરી કદી દૂધ પીવાનું નહીં થાય.
ઇત્યાદિવાક્યં સંશ્રુત્ય શ્રીરામયશસોઽમૃતમ્ । હર્ષિતાઃ પ્રયયુર્ગેહમન્યદ્ભાગ્યવતો મહત્
આવી શ્રીરામની કીર્તિથી ભરપૂર અમૃત સમાન વચનો સાંભળી, આનંદિત દૂતોએ બીજું ભાગ્યશાળી અને વિશાળ ઘર શોધ્યું.
તાવદન્યશ્ચરસ્તત્ર મનોરમમિદં ગૃહમ્ । મત્વા તિષ્ઠન્હિ રામસ્ય ક્ષણં શુશ્રૂષયા યશઃ
એજ સમયે, બીજો દૂત ત્યાં ઊભો રહ્યો, આ મોહક ઘર જોઈને, અને થોડો સમય રામની કીર્તિ સાંભળવા લાગ્યો.
તત્ર કાચિન્નિજં કાંતં પર્યંકોપરિ સુસ્થિતમ્ । તાંબૂલં ચર્વતી દત્તં ભર્ત્તાસ્નેહેન સુંદરી
ત્યાં એક સુંદર સ્ત્રી, પોતાના પ્રિય પતિની બાજુમાં પથારી પર બેસી, પતિએ પ્રેમથી આપેલું પાન ચાવતી હતી.
કંકણસ્વરશોભાઢ્યા કર્પૂરાગરુધૂપિતા । કાંતં વીક્ષ્ય ચલન્નેત્રા કામરૂપમવોચત
કંકણના ઝંકારથી શોભાયમાન, કપૂર અને અગરુની સુગંધથી મહેકતી, કામથી આંખો હલનચલન કરતી, એ સ્ત્રીએ પોતાના રૂપવાન પતિને કહ્યું.
નાથ ત્વં તાદૃશો મહ્યં ભાસિ યાદૃગ્રઘોઃ પતિઃ । અત્યંતં સુંદરતરં વપુર્બિભ્રત્સુકોમલમ્
'પ્રિય, તું મને એ જવો જ દેખાય છે જેમ રઘુવંશના સ્વામી દેખાય છે—અતિ સુંદર અને કોમળ રૂપ ધરાવનારો.'
પદ્મપ્રાંતં નેત્રયુગ્મં વક્ષો મોહનવિસ્તૃતમ્ । ભુજૌ ચ સાંગદૌ બિભ્રત્સાક્ષાદ્રામ ઇવાસિ મે
'પદ્મ જેવી આંખો, વિશાળ અને મોહક છાતી, મજબૂત હાથ—તારે જોઈને મને સાચા રામની જ યાદ આવે છે.'
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય કાંતાયાઃ સુમનોહરમ્ । ઉવાચ નેત્રયોઃ પ્રાંતં નર્તયન્કામસુંદરઃ
પ્રિયાની આ મીઠી વાતો સાંભળી, રૂપવાન પતિના આંખોના ખૂણા ખુશીથી નાચી ઉઠ્યા અને તેણે જવાબ આપ્યો:
શૃણુ કાંતે ત્વયા પ્રોક્તં સાધ્વ્યા તુ સુમનોહરમ્ । પતિવ્રતાનાં તદ્યોગ્યં સ્વકાંતો રામ એવ હિ
'પ્રિયે, તું જે કહ્યું એ ખરેખર મોહક છે અને સતી સ્ત્રીને યોગ્ય છે; પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ માટે પોતાનો પતિ જ રામ છે.'
પરં ક્વાહં મંદભાગ્યઃ ક્વ રામો ભાગ્યવાન્મહાન્ । ક્વ ચાહં કીટવત્તુચ્છઃ ક્વ બ્રહ્માદિસુરાર્ચિતઃ
'પણ હું તો નસીબથી ગરીબ અને તુચ્છ, અને રામ તો મહાભાગ્યશાળી અને મહાન! હું તો એક જીવાત જેવો, અને રામ તો બ્રહ્મા અને દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે.'
ખદ્યોતઃ ક્વ નભોરત્નં શલભઃ ક્વ નુ પામરઃ । ગજારિઃ ક્વ મૃગેંદ્રોઽસૌ શશકઃ ક્વ નુ મંદધીઃ
જ્યાં કીડી જેવી જ્યોત છે, ત્યાં આકાશનો મોતી ક્યાં? જ્યાં નાદાન શલભ છે, ત્યાં હાથીઓનો દુશ્મન, મૃગોમાં રાજા સિંહ ક્યાં? અને જ્યાં ધીમા બુદ્ધિનો શશક છે, ત્યાં એ મહાનતા ક્યાં?
ક્વ ચ સા જાહ્નવી દેવી ક્વ રથ્યા જલમુત્પથમ્ । ક્વ મેરુઃ સુરસંવાસઃ ક્વ ગુંજાપુંજકોલ્પકઃ
જ્યાં એ પવિત્ર ગંગાજી છે, ત્યાં રસ્તાની બાજુનું ગંદું પાણી ક્યાં? જ્યાં દેવતાઓનું નિવાસસ્થાન મેરુ છે, ત્યાં ગુંજીના દાણા જેવી ઢગલી ક્યાં?
તથાહં ક્વ ક્વ રામોઽસૌ યત્પાદરજસાંગના । શિલીભૂતા ક્ષણાજ્જાતા બ્રહ્મમોહનરૂપધૃક્
એ જ રીતે, હું ક્યાં અને એ રામ ક્યાં, જેના પગની ધૂળ મારા શરીરે લાગતાં જ, હું પથ્થર બની ગઈ અને એ રૂપ ધારણ કર્યું, જે બ્રહ્માને પણ ચકિત કરી દે છે.
ઇતિ વાક્યં પ્રબ્રુવાણં પરિરેભે નિજં પતિમ્ । જાતકામા હૃતપ્રેમ્ણા નર્તિત ભ્રૂ ધનુર્ધરા
આવી વાતો કહીને, તેણીએ પોતાના પતિને પ્રેમથી ભેટી લીધી. હવે તેની અંદર ઇચ્છા જાગી હતી, પ્રેમ ગુમાવી બેઠી હતી અને ભ્રૂઓ ધનુષ જેવું વળીને રમતી હતી.