રુક્મિણા રાજપુત્રેણ યુદ્ધાય સમુપસ્થિતાઃ । અનુયાતા હરિં ક્રુદ્ધાશ્ચતુરંગબલાન્વિતાઃ
રાજકુમાર રુક્મી સાથે, ગુસ્સે ભરાયેલા રાજાઓ ચતુરંગી સેના સાથે હરિનો પીછો કરતા યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
બલભદ્રો મહાબાહુરવરુહ્ય રથોત્તમાત્ । લાંગલં મુશલં ગૃહ્ય નિજઘાન ક્ષણાદરીન્
મહાબાહુ બલભદ્રે પોતાના શ્રેષ્ઠ રથ પરથી ઊતર્યા અને હળ તથા ગદા લઈને ક્ષણમાં શત્રુઓને મારી નાખ્યા.
રથાનશ્વાન્મહાનાગાંસ્તથા પાદચરાનપિ । લાંગલમુશલામ્યાં વૈ નિજઘાન બલાદ્રણે
યુદ્ધમાં બલભદ્રે હળ અને ગદાથી રથ, ઘોડા, મોટા હાથી અને પગદળને પણ બળપૂર્વક તોડી નાંખ્યા.
તસ્ય લાંગલપાતેન ચૂર્ણિતા રથપંક્તયઃ । નાગાશ્ચ પતિતા ભૂમૌ વજ્રેણેવ મહીધરાઃ
તેમના હળના પ્રહારથી રથોની પંક્તિઓ ચકનાચૂર થઈ ગઈ અને હાથીઓ વીજળીના પ્રહારે પર્વતો જેમ જમીન પર પડી ગયા.
નિર્ભિન્નમસ્તકાઃ સર્વે વમંતો રુધિરં બહુ । ક્ષણેનૈવ હતં સૈન્યં બલરામેણ વૈ તદા
બધાના માથા ફાટી ગયા, ઘણું લોહી વહી રહ્યું હતું; એ સમયે બલરામે આખી સેના ક્ષણમાં નાશ કરી નાખી.
સાશ્વં સનાગં સરથં સપદાતિં મહારણે । સમંતાત્સમરે તત્ર સુસ્રુવુઃ શોણિતાપગાઃ
મહાયુદ્ધમાં ઘોડા, હાથી, રથ અને પગદળ સાથે સર્વત્ર લોહીના પ્રવાહો વહેવા લાગ્યા.
પ્રભગ્નાઃ પાર્થિવાઃ સર્વે દુદ્રુવુર્ભયપીડિતાઃ । કૃષ્ણેન કદનં ચક્રે રુક્મી ક્રોધવશાદ્બલી
બધા રાજાઓ ભયથી વિખૂટી ગયા; પણ રુક્મી ગુસ્સા અને બળથી ભરાઈ કૃષ્ણ સાથે યુદ્ધ કરવા ઊભો રહ્યો.
ધનુરુદ્યમ્ય બાણૌઘૈસ્તાડયામાસ શાર્ઙ્ગિણમ્ । તતઃ પ્રહસ્ય ગોવિંદઃ શાર્ઙ્ગમાદાય લીલયા
તેણે ધનુષ્ય ઉઠાવી તીરોની ઝમાવટથી શારંગધારીને ઘાયલ કર્યો; ત્યારે ગોવિંદે હસતાં હસતાં શારંગ ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
જઘાનૈકેનબાણેન રથાશ્વાંસ્તસ્ય સારથિમ્ । રથંધ્વજં પતાકાં ચ ચિચ્છેદ ધરણીધરઃ
પૃથ્વીનાથે એક જ બાણથી તેના રથના ઘોડા અને સારથિને ઘાયલ કર્યા, પછી તેના રથ, ધ્વજ અને પટાકા પણ કાપી નાખ્યા.
વિરથઃ ખઙ્ગમાદાય ધરણ્યાં સ ઉપસ્થિતઃ । કૃષ્ણસ્તુ ખઙ્ગં ચિચ્છેદ બાણેનૈકેન વીર્યવાન્
રથ વિના થયેલો તે જમીન પર ઊભો રહી તલવાર ઉપાડી, પણ પરાક્રમી કૃષ્ણે એક જ બાણથી તેની તલવાર પણ તોડી નાખી.
તતઃ સ મુષ્ટિમુદ્યમ્ય કૃષ્ણં વક્ષસ્યતાડયત્ । તં જગ્રાહ રણે વીરં નિબધ્ય નિબિડં હરિઃ
પછી તેણે મુઠી ઊંચકી કૃષ્ણના છાતી પર ઘા કર્યો; પણ હરિએ યુદ્ધમાં તેને મજબૂતીથી પકડી બાંધી લીધો.
તીક્ષ્ણં ક્ષુરપ્રમાદાય પ્રહસન્મધુસૂદનઃ । શિરસો મુંડનં કૃત્વા મુમોચ ચ જનાર્દનઃ
મધુસૂદને હસતાં હસતાં તીક્ષ્ણ કટારી લીધી, તેનું માથું મુંડન કર્યું અને પછી જનાર્દને તેને મુક્ત કર્યો.
સ તુ શોકસમાવિષ્ટો નિઃશ્વસન્નુરગો યથા । આવિવેશ પુરં સ્વીયં સ તુ તત્રૈવ ચાવસત્
તે દુઃખથી ઘેરાઈ ગયો, સાપ જેવો ઊંડો શ્વાસ લેતો પોતાના શહેરમાં ગયો અને ત્યાં જ રહ્યો.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે શ્રીકૃષ્ણચરિતે વિદર્ભસેનાવિધ્વંસનંનામ સપ્તચત્વારિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પવિત્ર પદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં ઉમા અને મહેશ્વર સંવાદમાં શ્રીકૃષ્ણના વિદર્ભ સેનાના વિનાશ નામના બે સો સિત્તેર અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
રુદ્ર ઉવાચ- અથ કૃષ્ણસ્તુ રામેણ રુક્મિણ્યા દારુકેણ ચ । દિવ્યં સ્યંદનમારુહ્ય યયૌ તૂર્ણં સ્વમાલયમ્
રુદ્ર કહે છે: પછી કૃષ્ણે રામ, રુક્મિણી અને દારુક સાથે દિવ્ય રથ પર ચડી ઝડપથી પોતાના ઘર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
તતઃ પ્રવિશ્ય નગરીં દ્વારકાં દેવકીસુતઃ । શુભેહ્રિ શુભલગ્ને વૈ વેદોક્તવિધિના હરિઃ
પછી દેવકીપુત્ર હરિ શુભ મુહૂર્તે, શુભ સંકેતો વચ્ચે દ્વારકા શહેરમાં પ્રવેશી, વેદોક્ત વિધિથી બધા સંસ્કાર કર્યા.
ઉપયેમે નૃપસુતાં રુક્મિણીં રુક્મભૂષિતામ્ । તસ્મિન્નુદ્વાહસમયે દેવદુંદુભયો દિવિ
કૃષ્ણે સોનાથી શોભાયમાન રાજકુમારી રુક્મિણી સાથે લગ્ન કર્યું; એ લગ્ન સમયે આકાશમાં દેવદુંદુભીઓ વાગી ઉઠ્યાં.
વિનેદુઃ પુષ્પવર્ષાણિ વવૃષુઃ સુરસત્તમાઃ । વસુદેવોગ્રસેનૌ ચ તથાક્રૂરો યદૂત્તમઃ
દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા કરી, વસુદેવ, ઉગ્રસેન અને યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ અક્રૂર પણ ત્યાં હાજર હતા.
બલભદ્રો મહાતેજા યે ચાન્યે યદુપુંગવાઃ । ચક્રુઃ કૃષ્ણસ્ય રુક્મિણ્યા વિવાહં સુસુખં યથા
મહાતેજસ્વી બલભદ્ર અને અન્ય યદુ વંશીઓએ પણ કૃષ્ણ અને રુક્મિણીનું લગ્ન ઉત્સાહપૂર્વક ઉજવ્યું.
નંદગોપોથ ગોપાલૈર્ગોપવૃંદૈઃ સમાગતઃ । સ્વલંકૃતાભિર્યોષાભિર્યશોદા ચ સમાગતા
નંદગોપ, ગોપાળો અને ગોપીઓ સાથે યશોદા પણ સુંદર આભૂષણોથી સજ્જ થઈ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
વસુદેવસ્ત્રિયઃ સર્વા દેવકીપ્રમુખાસ્તથા । રેવતી રોહિણી દેવી યાશ્ચાન્યાઃ પુરયોષિતઃ
વસુદેવની બધી પત્નીઓ, જેમના મુખ્ય દેવકી હતી, તેમજ રેવતી, રોહિણી અને શહેરની અન્ય સ્ત્રીઓ પણ હાજર રહી.
સર્વાણ્યુદ્વાહકર્માણિ ચક્રુર્હર્ષસમન્વિતાઃ । સુરાણામર્ચનં પ્રીત્યા કર્ત્તવ્યં તત્ર દેવકી
બધી સ્ત્રીઓ આનંદપૂર્વક લગ્નવિધિમાં જોડાઈ, દેવકીએ પ્રેમથી દેવતાઓનું પૂજન કર્યું.
વૃદ્ધાભિર્નૃપયોષિદ્ભિશ્ચકાર વિધિના તદા । સર્વમૌદ્વાહિકં કર્મ ઉત્સવં હિ દ્વિજોત્તમૈઃ
એ સમયે વૃદ્ધ રાજમહિલાઓ અને દેવકીએ મળીને તમામ લગ્નવિધિઓ નિયમ પ્રમાણે કરી; દ્વિજોત્તમોએ ઉત્સવ ધૂમધામથી ઉજવ્યો.
બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ વસ્ત્રૈરાભરણૈઃ શુભૈઃ । ઉગ્રસેનાદયસ્તત્ર રાજાનશ્ચ સુપૂજિતાઃ
બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યું અને સુંદર વસ્ત્રો તથા આભૂષણોથી સન્માનિત કર્યા; ઉગ્રસેન અને અન્ય રાજાઓનું પણ યથાયોગ્ય પૂજન થયું.
નંદગોપાદયો ગોપા યશોદાદ્યાશ્ચ યોષિતઃ । બહુભિઃ સ્વર્ણરત્નાદ્યૈર્વાસોભિઃ સવિભૂષણૈઃ
નંદગોપ અને અન્ય ગોપાળ, યશોદા અને અન્ય ગોપીઓએ પણ ઘણાં સોનાં, રત્નો, વસ્ત્રો અને આભૂષણો સાથે સન્માન મેળવ્યો.
પૂજિતાઃ સંપ્રહૃષ્ટાસ્તે તદ્વિવાહમહોત્સવે । તૌ દંપતી સમાશ્લિષ્ય પ્રણતૌ જાતવેદસમ્
આ મહાલગ્નોત્સવમાં બધા આનંદથી પૂજિત થયા; દંપતીએ પરસ્પર અલિંગન કરી અને અગ્નિદેવને વંદન કર્યું.
વેદવિદ્ભિર્વિપ્રમુખ્યૈરાશીર્ભિરભિનંદિતૌ । તસ્યાં વિવાહવેદ્યાં તુ શુશુભાતે વધૂવરૌ
વેદ જાણનારા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા આશીર્વાદ મળતાં, લગ્નમંડપમાં વર અને કન્યા ખૂબ જ તેજસ્વી લાગતા હતા.
બ્રાહ્મણેભ્યોઽથ વૃદ્ધેભ્યો રાજન્યઃ સહ ભાર્ય્યયા । વવંદે દેવકીપુત્રો જ્યેષ્ઠસ્ય ભ્રાતુરેવ ચ
પછી દેવકીપુત્રએ પોતાની પત્ની સાથે બ્રાહ્મણો અને વૃદ્ધોને તથા પોતાના મોટા ભાઈને પણ વિનમ્રતાથી વંદન કર્યું.
એવમૌદ્વાહિકં સર્વં નિર્વર્ત્ય મધુસૂદનઃ । વ્યસર્જયન્નૃપાન્સર્વાન્યે ચ તત્ર સમાગતાઃ
આ રીતે મધુસૂદને બધાં લગ્નવિધિઓ પૂર્ણ કરીને ત્યાં ભેગા થયેલા રાજાઓ અને અન્ય સૌને વિદાય આપી.
પ્રસ્થિતા હરિણા તત્ર પૂજિતા નૃપપુંગવાઃ । બ્રાહ્મણાઃ સુમહાત્માનો નિર્યયુઃ સ્વકમાલયમ્
હરિ દ્વારા સન્માન પામીને રાજાઓ ત્યાંથી નીકળી ગયા અને મહાત્મા બ્રાહ્મણો પણ પોતાના ઘરે પરત ફર્યા.