ઇત્યુક્તં સ શ્રુતૌ ધૃત્વા જગાદ સ દ્વિજાત્મજાન્ । યૂયં બલં ન જાનીથ ક્ષત્રિયાણાં દ્વિજોત્તમાઃ
આ સાંભળી લવે ઋષિપુત્રોને જવાબ આપ્યો: 'દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તમે ક્ષત્રિયોની તાકાત જાણતા નથી.'
ક્ષત્રિયા વીર્યશૌંડીર્યા દ્વિજા ભોજનશાલિનઃ । તસ્માદ્યૂયં ગૃહે ગત્વા ભુંજંતુ જનની હૃતમ્
ક્ષત્રિયોમાં શૌર્ય અને પરાક્રમ હોય છે, બ્રાહ્મણો તો ભોજનપ્રિય હોય છે. એટલે તમે ઘરે જઈને માતાએ જે બનાવ્યું હોય એ ભોજન કરો.
ઇત્યુક્તાસ્તેઽભવંસ્તૂષ્ણીં પ્રેક્ષંતસ્તત્પરાક્રમમ્ । લવસ્ય મુનિપુત્રાસ્તે સંતસ્થુર્દૂરતો બહિઃ
આવી રીતે કહેતાં, તેઓ ચૂપ રહી ગયા અને લવનું પરાક્રમ જોઈ રહ્યા. એ ઋષિપુત્રો દૂર ઊભા રહ્યા.
એવં વ્યતિકરે વૃત્તે સેવકાસ્તસ્ય ભૂપતેઃ । આયાતાસ્તં હયં બદ્ધં દૃષ્ટ્વા પ્રોચુસ્તદા લવમ્
આ રીતે ઘટના બની રહી ત્યારે એ રાજાના સેવકો આવ્યા અને બાંધેલો ઘોડો જોઈને લવને પૂછ્યું.
બબંધ કો હયમહો રુષ્ટઃ કસ્ય ચ ધર્મરાટ્ । કો બાણવ્રજમધ્યસ્થઃ પ્રાપ્સ્યતે પરમાં વ્યથામ્
આ ઘોડો કોણે બાંધ્યો? કોણ ગુસ્સે છે? અને ધર્મરાજા કોણ છે? કોણ તીરોની વરસાદમાં ઊભો રહીને સૌથી વધુ દુઃખ સહન કરશે?
તદા લવો જગાદાશુ મયા બદ્ધોઽશ્વ ઉત્તમઃ । યો મોચયતિ તસ્યાશુ રુષ્ટો ભ્રાતા કુશો મહાન્
ત્યારે લવે તરત કહ્યું: 'આ ઉત્તમ ઘોડો મેં બાંધ્યો છે. જે તેને છોડી દેશે, એના પર મારા મહાન ભાઈ કુશ ગુસ્સે થશે.'
યમઃ કરિષ્યતિ કિમુ હ્યાગતોઽપિ સ્વયં પ્રભુઃ । નત્વા ગમિષ્યતિ ક્ષિપ્રં શરવૃષ્ટ્યા સુતોષિતઃ
યમરાજે શું કરશે, ભલે સ્વયં પ્રભુ આવી જાય? એ વંદન કરીને, તીરોની વરસાદથી સંતોષાઈને, જલ્દી પાછો ફરી જશે.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય બાલોયમિતિ તેબ્રુવન્ । સમાગતા મોચયિતું હયં બદ્ધં તુ યે હરેઃ
શેષે કહ્યું: આ વાત સાંભળી, જેમણે ઘોડો છોડાવવા માટે ભેગા થયા હતા, એ બધાએ કહ્યું: 'આ તો બાળક છે.'
તાન્વૈમોચયિતું પ્રાપ્તાઞ્છત્રુઘ્નસ્ય ચ સેવકાન્ । કોદંડં કરયોર્ધૃત્વા ક્ષુરપ્રાન્સમમૂમુચત્
શત્રુઘ્નના જે સેવકો તેને છોડાવવા આવ્યા હતા, તેમને લવે પોતાના ધનુષ્યથી ઘા માર્યા અને કાપા તીરો વડે એમને ઘાયલ કર્યા.
તે છિન્નબાહવઃ શોકાચ્છત્રુઘ્નં પ્રતિસંગતાઃ । પૃષ્ટાસ્તે જગદુઃ સર્વે લવાત્સ્વભુજકૃંતનમ્
એ સેવકોના હાથ કપાઈ ગયા, દુઃખી થઈને તેઓ શત્રુઘ્ન પાસે પાછા ગયા; જ્યારે પૂછાયું, ત્યારે બધાએ કહ્યું કે લવે એમના હાથ કાપી નાખ્યા.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખણ્ડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે લવેન હયબંધનંનામ ચતુઃપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં શેષ અને વાત્સ્યાયન સંવાદમાં રામના અશ્વમેઘ યજ્ઞ દરમિયાન 'લવ દ્વારા ઘોડાની બંધન' નામનો ચોપનચોવ્વીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
વ્યાસ ઉવાચ। એતાં શ્રુત્વા કથાં રમ્યાં લવસ્ય બલિનો મુનિઃ । સંશયાનઃ પર્યપૃચ્છન્નાગં દશશતાનનમ્
વ્યાસજી બોલ્યા: શક્તિશાળી લવની આ રોમાંચક વાર્તા સાંભળીને, મुनિએ મનમાં શંકા થવાથી હજાર માથાવાળા શેષનાગને પ્રશ્ન કર્યો.
શ્રીવાત્સ્યાયન ઉવાચ। ત્વયોક્તં તુ પુરા રામઃ સીતામેકાકિનીં વને । રજકસ્ય દુરુક્ત્યાસૌ તત્યાજ મહિ લોલુપઃ
શ્રીવાત્સ્યાયન બોલ્યા: તમે અગાઉ કહેલું કે રામે ધોબીના કડવા શબ્દોથી પ્રભાવિત થઈ સીતાજીને એકલી જંગલમાં છોડી દીધી હતી.
જાનક્યાં ક્વ સુતૌ જાતૌ ક્વ ધનુર્ધરતાં ગતૌ । કથં ચ શિક્ષિતા વિદ્યા યો રામહયમાહરત્
જનકનંદિનીના પુત્રો ક્યાં જન્મ્યા અને તેઓ ધનુર્વિદ્યા કઈ રીતે શીખ્યા? તેમને કળાઓ કોણે શીખવાડી અને રામનો ઘોડો પાછો કોણ લાવ્યો?
વ્યાસ ઉવાચ। ઇતિ શ્રુત્વા મુનેર્વાક્યં શેષો નાગો મહામતિઃ । પ્રશસ્ય વિપ્રં જગદે રામચારિત્રમદ્ભુતમ્
વ્યાસજી બોલ્યા: મुनિનું આ વાક્ય સાંભળીને બુદ્ધિશાળી શેષનાગે બ્રાહ્મણની પ્રશંસા કરી અને રામના અદભુત ચરિત્રની વાત શરૂ કરી.
શેષ ઉવાચ। રામો રાજ્યમયોધ્યાયાં ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽકરોત્ । ધર્મેણ પાલયન્સર્વં ક્ષિતિખંડં સ્વયા સ્ત્રિયા
શેષ બોલ્યા: રામે પોતાના ભાઈઓ સાથે અયોધ્યામાં રાજ કર્યું અને પોતાની પત્ની સાથે ધર્મપૂર્વક આખી ધરતીનું પાલન કર્યું.
સીતા દધાર તદ્વીર્યં માસાઃ પંચાભવંસ્તદા । અત્યંતં શુશુભે દેવી ત્રયીવ પુરુષં ધરા
સીતાજીએ તે સમયે પાંચ મહિના સુધી રામનું વીર્ય ધારણ કર્યું; એ દેવી એટલી તેજસ્વી લાગી જાણે ત્રણેય વેદે ધરતીને ધારણ કરી હોય.
કદાચિત્સમયે રામઃ પપ્રચ્છ ચ વિદેહજામ્ । કીદૃશો દોહદઃ સાધ્વિ મયા તે સાધ્યતે હિ સઃ
ક્યારેક એક સમયે રામે વિદેહનંદિની સીતાને પૂછ્યું: 'હે પવિત્ર one, તને કઈ ઈચ્છા છે જે હું પૂરી કરી શકું?'
રહસ્યેવ તુ સા પૃષ્ટા ત્રપમાણા પતિં સતી । લજ્જા ગદ્ગદ વાગ્રામં નિજગાદ વચોઽમૃતમ્
પતિએ એકાંતમાં પૂછતાં, લજ્જાવાન અને પવિત્ર સીતાએ થોડી સંકોચ સાથે રામને મધુર અને અમૃત સમાન વાણીથી જવાબ આપ્યો.
સીતોવાચ। ત્વત્કૃપાતો મયા સર્વં ભુક્તં ભોક્ષ્યામિ શોભનમ્ । ન કશ્ચિન્માનસે કાંત વિષયો હ્યતિરિચ્યતે
સીતાએ કહ્યું: તમારી કૃપાથી મેં બધું સારું ભોગવ્યું છે અને આગળ પણ ભોગવીશ. હે પ્રિય, મારા મનમાં જે આનંદ છે એથી વધારે કોઈ પણ ભૌતિક સુખ નથી.
યસ્યાભવાદૃશઃ સ્વામી દેવસંસ્તુતસત્પદઃ । તસ્યાઃ સર્વં વરીવર્તિ ન કિંચિદવશિષ્યતે
જે સ્ત્રીને તમારાં જેવાં દેવતાઓ દ્વારા પ્રશંસિત અને સદ્ગુણવંત સ્વામી મળે છે, એના માટે બધું પૂર્ણ છે, કશુંય અપૂર્ણ રહેતું નથી.
ત્વમાગ્રહાત્પૃચ્છસિ માં દોહદં મનસિ સ્થિતમ્ । બ્રવીમિ પુરતઃ સત્યં તવ સ્વામિન્મનોહર
તમે વારંવાર મારા મનની ઈચ્છા વિશે પૂછો છો; હે મનોહર સ્વામી, હું તમારી સામે સાચું કહું છું.
ચિરં જાતં મયા સત્યો લોપામુદ્રાદિકાઃ સ્ત્રિયઃ । દૃષ્ટ્વા સ્વામિન્મનો દ્રષ્ટું તા ઉત્સુકતિ સુંદરીઃ
મને લાંબા સમયથી લોપામુદ્રા જેવી મહાન સ્ત્રીઓને જોવા ઇચ્છા છે; હે સ્વામી, મારું મન એ સુંદર સ્ત્રીઓને જોવા આતુર છે.
રાજ્યં પ્રાપ્તા ત્વયા સાર્દ્ધમનેકસુખમાસ્થિતા । કૃતઘ્નાહં કદાપીહ તા નમસ્કર્તુમાનસા
તમારી સાથે રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને અને અનેક સુખો માણીને પણ હું કૃતઘ્ન નથી; હું મનથી તેમને વંદન કરવા માંગું છું.
તત્ર ગત્વા તપઃકોશાન્વસ્ત્રાદ્યૈઃ પરિપૂજયે । રત્નાનિ ચૈવ ભાસ્વંતિ ભૂષા અપિ સમર્પયે
ત્યાં જઈને હું તપસ્વિ સ્ત્રીઓને વસ્ત્રાદિ ભેટ આપી પૂજન કરવું છે અને તેજસ્વી રત્નો તથા આભૂષણો પણ અર્પણ કરવા છે.
યથા મે તોષિતાઃ સત્યો દદત્યાશીર્મનોહરાઃ । એષ મે દોહદઃ કાંત પરિપૂરય માનસઃ
જ્યારે એ મહાન સ્ત્રીઓ મારે પ્રસન્ન થાય અને મને મનભાવતી આશીર્વાદ આપે, એ જ મારી ઈચ્છા છે, હે પ્રિય, કૃપા કરીને એ પૂરી કરો.
ઇત્થમાકર્ણ્ય વચનં સીતાયાઃ સુમનોહરમ્ । જગાદ પરમપ્રીતો રામચંદ્રઃ પ્રિયાં પ્રતિ
સીતાના આ સુમધુર વચનો સાંભળીને રામચંદ્રજી અત્યંત પ્રસન્ન થઈ પોતાના પ્રિયાને કહ્યું.
ધન્યાસિ જાનકી પ્રાતર્ગમિષ્યસિ તપોધનાઃ । પ્રેક્ષ્યતાસ્તુ કૃતાર્થા ત્વમાગમિષ્યસિ મેંઽતિકમ્
હે જાનકી, તું ધન્ય છે. સવારે તું તપસ્વિ સ્ત્રીઓ પાસે જઈશ, તેમને જોઈને તારો હેતુ પૂર્ણ કરીને પાછી મારા પાસે આવજે.
ઇતિ રામવચઃ શ્રુત્વા પરમાં પ્રીતિમાપ સા । પ્રાતર્મમ ભવત્યદ્ધા તાપસીનાં સમીક્ષણમ્
રામના વચન સાંભળી, તે સ્ત્રીના મનમાં અતિ આનંદ છવાઈ ગયો. તેણે કહ્યું: 'સવાર પડે તું નિશ્ચિતપણે તપસ્વીઓનું દર્શન કરશો.'
અથ તન્નિશિ રામેણ ચારાઃ કીર્તિં નિજાં શ્રુતામ્ । પ્રેક્ષિતું પ્રેષિતાસ્તે તુ નિશીથે હ્યગમનઞ્છનૈઃ
પછી એ રાત્રે રામે પોતાના દૂતોને, જેમણે તેની કીર્તિ સાંભળી હતી, તપાસ કરવા મોકલ્યા. તેઓ મધરાતે શાંતિથી ત્યાં ગયા.