તદસ્ત્રં મુક્તમાલોક્ય રાજા વૈ સુરથો મહાન્ । વારુણાસ્ત્રેણ શમયન્વિવ્યાધ શરકોટિભિઃ
એ શસ્ત્ર છોડી દેવાયું જોઈને મહાબળવાન સુરથ રાજાએ વારુણ શસ્ત્ર વડે તેને શાંત કર્યું અને અસંખ્ય બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
તદા તદ્યોગિનીદત્તમસ્ત્રં ધનુષિ સંદધે । મોહનં સર્વવીરાણાં નિદ્રાપ્રાપકમદ્ભુતમ્
પછી તેણે યોગિનીએ આપેલું, બધા વીરોને ઊંઘમાં પાડી દે તેવું આશ્ચર્યજનક મોહન શસ્ત્ર પોતાના ધનુષ પર ચઢાવ્યું.
તન્મોહનં મહાસ્ત્રં સ વીક્ષ્ય રાજા હરિંસ્મરન્ । જગાદ શત્રુઘ્નમયં સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદઃ
એ મહા મોહન શસ્ત્ર જોઈને રાજાએ હરીનું સ્મરણ કરતાં શત્રુઘ્નને, જે બધા શસ્ત્ર-અસ્ત્રોમાં પારંગત હતો, કહ્યું.
મોહિતસ્ય મમ શ્રીમદ્રામસ્ય સ્મરણેન હ । નાન્યન્મોહનમાભાતિ મમાપિ ભયતાપદમ્
હું મોહિત થયો છુ, છતાં શ્રીરામનું સ્મરણ કરવાથી બીજું કોઈ મોહન મને દેખાતું નથી, ને મને ડર કે દુઃખ પણ થતું નથી.
ઇત્યુક્તવતિ વીરે તુ મુમોચ સ મહાસ્ત્રકમ્ । તેન બાણેન સંછિન્નં પપાત રણમંડલે
એવી રીતે વીરે કહ્યું પછી તેણે મહાશસ્ત્ર છોડ્યું; એ બાણથી કંઈક કપાઈને યુદ્ધભૂમિમાં પડી ગયું.
તન્મોહનં મહાસ્ત્રં તુ નિષ્ફલં વીક્ષ્ય ભૂમિપે । અત્યંતં વિસ્મયં પ્રાપ્ય બાણં ધનુષિ સંદધે
એ મહા મોહન શસ્ત્ર નિષ્ફળ થયું જોઈને રાજા અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયો અને તેણે ધનુષ પર બીજું બાણ ચઢાવ્યું.
લવણો યેન નિહતો મહાસુરવિમર્દનઃ । તં બાણં ચાપ આધત્ત ઘોરં કાન્ત્યાનલપ્રભમ્
જે બાણથી મહાસુરવિનાશક લવણનો સંહાર થયો હતો, એ ભયાનક અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતું બાણ તેણે ધનુષ પર ચઢાવ્યું.
તં વીક્ષ્ય રાજા પ્રોવાચ બાણોઽયમસતાં હૃદિ । લગતે રામભક્તસ્ય સંમુખેઽપિ ન ભાત્યસૌ
એ જોઈને રાજાએ કહ્યું: 'આ બાણ દુષ્ટોના હૃદયમાં ઘૂસી જાય છે, પણ રામભક્તના સામે એ પોતાનું શક્તિ બતાવતું નથી.'
ઇત્યેવં ભાષમાણં તુ બાણેનાનેન શત્રુહા । વિવ્યાધ હૃદયે ક્ષિપ્રં વહ્નિજ્વાલાસમપ્રભમ્
એવું બોલી રહ્યો હતો ત્યારે શત્રુઘ્ને એ અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળું બાણ ઝડપથી તેના હૃદયમાં ઘૂસી દીધું.
તેન બાણેન દુઃખાર્તો મહાપીડાસમન્વિતઃ । રથોપસ્થે ક્ષણં મૂર્ચ્છામવાપ પરતાપનઃ
એ બાણથી પીડાઈને, ભારે દુઃખમાં ગરકાવ થઈ, તે રથમાં જ થોડીવાર માટે બેહોશ થઈ ગયો.
સ ક્ષણાત્તાં વ્યથાં તીર્ત્વા જગાદ રિપુમગ્રતઃ । સહસ્વૈકં પ્રહારં મે કુત્ર યાસિ મમાગ્રતઃ
એ પીડા થોડીવાર સહન કર્યા પછી તેણે પોતાના શત્રુ સામે કહ્યું: 'મારો એક પ્રહાર સહન કર—મારા સામે ક્યાં જઈ રહ્યો છે?'
એવમુક્ત્વા મહાસંખ્યે બાણમાધત્ત સાયકે । જ્વાલામાલાપરીતાંગં સ્વર્ણપુંખસમન્વિતમ્
એવું કહીને મહાસભામાં તેણે જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલું અને સોનાની અણીવાળું બાણ ધનુષ પર ચઢાવ્યું.
સ બાણો ધનુષો મુક્તઃ શત્રુઘ્નેન પથિસ્થિતઃ । છિન્નોઽપ્યગ્રફલેનાશુ હૃદયે સમપદ્યત
પથ પર ઊભેલા શત્રુઘ્ને ધનુષ પરથી છોડેલું એ બાણ, અગ્રભાગ કપાઈ જવા છતાં, ઝડપથી હૃદય સુધી પહોંચી ગયું.
તેન બાણેન સંમૂર્છ્ય પપાત સ્યંદનોપરિ । તતો હાહાકૃતં સૈન્યં ભગ્નં સર્વં પરાદ્રવત્
એ બાણથી ઘાયલ થઈ, તે રથ પર જ બેહોશ થઈ પડ્યો; પછી આખું સેના હાહાકાર કરતી ભાગી પડી.
સુરથો જયમાપેદે સંગ્રામે રામસેવકઃ । દશવીરા દશસુતૈર્મૂર્ચ્છિતાઃ પતિતાઃ ક્વચિત્
રામસેવક સુરથએ યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો; દસ વીર અને તેમના દસ પુત્રો બેહોશ થઈ અહીં-અહીં પડી ગયા.
સુગ્રીવસ્તુ તત્કટકં ભગ્નં વીક્ષ્ય રણાંગણે । સ્વામિનં મૂર્ચ્છિતં વાપિ યયૌ યોદ્ધું નૃપં પ્રતિ
સુગ્રીવે યુદ્ધભૂમિમાં પોતાની સેના તૂટી ગઈ અને સ્વામી બેહોશ છે એ જોઈને રાજા સામે યુદ્ધ કરવા આગળ વધ્યો.
આગચ્છ ભૂપ સર્વાન્નો મૂર્ચ્છયિત્વા કુતો ભવાન્ । ગચ્છતિ ક્ષિપ્રં માં દેહિ યુદ્ધં રણવિશારદ
'રાજા! અમને બધાને બેહોશ કરી, હવે ક્યાં જઈ રહ્યો છે? યુદ્ધવિદ્યા જાણકાર, તું ઝડપથી મારી સાથે યુદ્ધ કર.'
એવમુક્ત્વા નગં કંચિદ્વિશાલં શાખયા યુતમ્ । ઉત્પાટ્ય પ્રાહરત્તસ્ય મસ્તકે બલસંયુતઃ
એવું કહીને તેણે એક મોટું ડાળવાળું વૃક્ષ ઉખાડી, આખી તાકાતથી રાજાના માથા પર પ્રહાર કર્યો.
તેન પ્રહારેણ મહાબલો નૃપઃ । સંવીક્ષ્યસુ ગ્રીવમથો સ્વચાપે । બાણાન્સમાધાય શિતાન્સરોષા । જ્જઘાન વક્ષસ્યતિપૌરુષો બલી
તે ભયાનક પ્રહારથી મહાબલી સુગ્રીવ રાજા ક્રોધથી પોતાના ધનુષ પર તીક્ષ્ણ બાણ ચડાવી, અત્યંત પરાક્રમી સુરથના છાતીમાં મજબૂતીથી માર્યા.
તાન્બાણાન્વ્યધમત્સર્વાન્સુગ્રીવઃ સહસા હસન્ । તાડયામાસ હૃદયે સુરથં સુમહાબલઃ
સુગ્રીવે અચાનક હસીને બધા બાણો હવામાં ઉડાડી દીધા અને પોતાની મહાન શક્તિથી સુરથના હૃદયમાં આઘાત કર્યો.
પર્વતૈઃ શિખરૈશ્ચૈવ નગૈર્દ્વિરદવર્ષ્મભિઃ । વેગાત્સંતાડયામાસ દારયન્સુરથં નખૈઃ
પર્વતોના શિખરો જેવી ઝડપથી અને હાથી જેવા ઘા સાથે, તેણે સુરથને પોતાના નખોથી ફાડી નાંખ્યો.
તમપ્યાશુ બબંધાસ્ત્રાદ્રામસંજ્ઞાત્સુદારુણાત્ । બદ્ધઃ કપિવરો મેને સુરથં રામસેવકમ્
પછી સુરથએ 'રામ' નામના ભયાનક અસ્ત્રથી તે શ્રેષ્ઠ વાનરને તરત જ બાંધ્યો; બાંધાયેલા હોવા છતાં, સુગ્રીવે સુરથને રામનો સેવક જ માન્યો.
ગજો યથાયસમયીં શૃંખલાં પાદલંબિતામ્ । પ્રાપ્ય કિંચિન્ન વૈ કર્તું શક્નોતિ સ તથા હ્યભૂત્
જેમ હાથીને પગે બંધેલી સાંકળથી કંઈ કરવું શક્ય નથી, તેમ સુગ્રીવ પણ બાંધાઈને નિષ્ક્રિય થઈ ગયો.
જિતં તેન મહારાજ્ઞા સુરથેન સુપુત્રિણા । સર્વાન્વીરાન્રથે સ્થાપ્ય યયૌ સ્વનગરં પ્રતિ
એ મહાન રાજા સુરથએ, જેના પુત્ર પણ ઉત્તમ હતા, બધા વીરોને જીત્યા અને તેમને પોતાના રથમાં બેસાડી પોતાના શહેર તરફ પરત ફર્યા.
ગત્વા સભાયાં સુમહાન્બદ્ધં મારુતિમબ્રવીત્ । સ્મર શ્રીરઘુનાથં ત્વં દયાલું ભક્તપાલકમ્
સભામાં પહોંચીને શક્તિશાળી સુરથએ બંધાયેલા હનુમાનને કહ્યું: 'શ્રી રઘુનાથ, દયાળુ અને ભક્તોના રક્ષકને યાદ કર.'
યથા ત્વાં બંધનાત્સદ્યો મોચયિષ્યતિ સુષ્ઠુધીઃ । નાન્યથાયુતવર્ષેણ મોચયિષ્યામિ બંધનાત્
'જેમ તે તને તુરંત જ બંધનમાંથી મુક્ત કરશે, તેમ હું તને દસ હજાર વર્ષ સુધી પણ બીજા કોઈ રીતે મુક્ત કરી શકીશ નહીં.'
ઇત્યુક્તમાકર્ણ્ય સમીરજસ્તદા । સુબદ્ધમાત્માનમવેક્ષ્ય વીરાન્ । સંમૂર્ચ્છિતાઞ્છત્રુશરાભિઘાત -। પીડાયુતાન્બંધનમુક્તયે સ્મરત્
આવાં વચન સાંભળી, પવનપુત્ર હનુમાને પોતાને મજબૂતીથી બંધાયેલો જોઈ, અને વીરોએ શત્રુના બાણોથી પીડાઈને બેભાન થયેલા જોઈ, બંધનમાંથી મુક્ત થવા માટે સ્મરણ કર્યું.
શ્રીરામચંદ્રં રઘુવંશજાતં સીતાપતિં પંકજપત્રનેત્રમ્ । સ્વમુક્તયે બંધનતઃ કૃપાલું સસ્માર સર્વૈઃ કરણૈર્વિશોકૈઃ
તેણે શ્રી રામચંદ્રને, રઘુવંશના વંશજ, સીતાપતિ, કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવનાર, દયાળુ, પોતાના સર્વે શુદ્ધ ઇન્દ્રિયોથી, બંધનમાંથી મુક્ત થવા માટે યાદ કર્યા.
હનૂમાનુવાચ। હા નાથ હા નરવરોત્તમ હા દયાલો । સીતાપતે રુચિરકુંતલશોભિવક્ત્ર । ભક્તાર્તિદાહક મનોહરરૂપધારિન્ । માં બંધનાત્સપદિ મોચય મા વિલંબમ્
હનુમાન બોલ્યા: 'હે નાથ, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, હે દયાળુ, સીતાપતિ, સુંદર વાળથી શોભતા ચહેરાવાળા, ભક્તોની પીડા દુર કરનાર, મનોહર રૂપ ધારણ કરનાર, મને આ બંધનમાંથી તરત મુક્ત કરો, વિલંબ ન કરો.'
સંમોચિતાસ્તુ ભવતા ગજપુંગવાદ્યાઃ । દેવાશ્ચ દાનવકુલાગ્નિ સુદહ્યમાનાઃ । તત્સુંદરીશિરસિસંસ્થિતકેશબંધઃ । સંમોચિતસ્તુ કરુણાલય માં સ્મરસ્વ
'તમારા દ્વારા ગજમુખ અને અન્ય પ્રાણીઓ મુક્ત થયા છે; દેવો અને દાનવો, અગ્નિમાં દહાતા, બચી ગયા છે; જેની વાળ સુંદર સીતાના માથા પર બંધાયેલી છે, હે દયાના દરિયા, મને પણ યાદ કરો અને મુક્ત કરો.'