મૂર્ચ્છાં પ્રાપ મહાતેજાઃ પુષ્કલો મહદદ્ભુતમ્ । યુદ્ધં વિધાય સુમહદ્રાજ્ઞા સહ મહામતિઃ
મહાતેજસ્વી પુષ્કલ, બુદ્ધિશાળી રાજા સાથે ભારે યુદ્ધ કરીને, અચાનક બેભાન પડી ગયો—આ અદ્દભુત ઘટના હતી.
પુષ્કલે પતિતે રાજા શત્રુઘ્નઃ શત્રુતાપનઃ । સુરથં પ્રતિ સંક્રુદ્ધો જગામ સ્યંદનસ્થિતઃ
પુષ્કલ પડી ગયો ત્યારે, શત્રુઘ્ન રાજા, શત્રુઓને પીડા આપનાર, ગુસ્સે થઈને રથ પર ચઢી સુરથ તરફ ગયો.
ઉવાચ સુરથં ભૂપં રામભ્રાતા મહાબલઃ । ત્વયા મહત્કૃતં કર્મ યદ્બદ્ધઃ પવનાત્મજઃ
મહાબળવાન રામનો ભાઈ રાજા સુરથને બોલ્યો: 'તમે પવનપુત્રને બાંધીને મહાન કાર્ય કર્યું છે.'
પુષ્કલોઽપિ મહાવીરસ્તથાન્યે મમ સૈનિકાઃ । પાતિતાઃ પ્રધને ઘોરે મહાબલપરાક્રમાઃ
પુષ્કલ પણ મહાવીર છે, અને મારા અન્ય સૈનિકો પણ, જેઓ શક્તિશાળી અને પરાક્રમી હતા, તેઓ પણ ભયાનક યુદ્ધમાં પડી ગયા છે.
ઇદાનીં તિષ્ઠ મદ્વીરાન્પાતયિત્વા રણાંગણે । કુત્ર યાસ્યસિ ભૂમીશ સહસ્વ મમ સાયકાન્
હવે, મારા વીરોને યુદ્ધભૂમિમાં પાડી પછી, તું ક્યાં જશે, હે ભૂમિના રાજા? મારા તીરોને સહન કર.
ઇત્થમાશ્રુત્ય વીરસ્ય ભાષિતં સુરથો બલી । જગાદ રામપાદાબ્જં દધચ્ચેતસિ શોભનમ્
વીરના આ વચન સાંભળી, શક્તિશાળી સુરથએ મનમાં રામના સુંદર પાદુકામ્બજને ધારીને બોલ્યો.
મયા તે પાતિતાઃ સંખ્યે વીરા મારુતજોન્મુખાઃ । ઇદાનીં પાતયિષ્યામિ ત્વામપિ પ્રધનાંગણે
મેં યુદ્ધમાં પવનપુત્ર સામે તારા વીરોને પાડી દીધા છે; હવે મુખ્ય યુદ્ધભૂમિમાં તને પણ પાડીશ.
સ્મરસ્વ રામં યો વીરઃ સ્વમાગત્ય પ્રરક્ષતિ । અન્યથા જીવિતં નાસ્તિ મત્પુરઃ શત્રુતાપન
રામને યાદ કર, જે વીર પોતાને આવીને બચાવે છે; નહીં તો, હે શત્રુઓને પીડા આપનાર, મારા સામે તારો જીવ બચી શકશે નહીં.
ઇત્યુક્ત્વા બાણસાહસ્રૈસ્તં જઘાન મહીપતિઃ । શત્રુઘ્નં શરસંઘાતપંજરે ન્યદધાત્પરમ્
આ રીતે કહીને, રાજાએ હજારો તીરો વડે શત્રુઘ્નને ઘાયલ કર્યો અને તીરોના ઘેરામાં કેદ કરી દીધો.
શત્રુઘ્નઃ શરસંઘાતં મુંચંતં વહ્નિદૈવતમ્ । અસ્ત્રં મુમોચ દાહાર્થં શરાણાં નતપર્વણામ્
શત્રુઘ્ને, અગ્નિદેવ જેવા તીરો છોડતા જોઈ, વાંક તીરોને દહન કરવા માટે અસ્ત્ર છોડ્યું.
તદસ્ત્રં મુક્તમાલોક્ય રાજા વૈ સુરથો મહાન્ । વારુણાસ્ત્રેણ શમયન્વિવ્યાધ શરકોટિભિઃ
એ શસ્ત્ર છોડી દેવાયું જોઈને મહાબળવાન સુરથ રાજાએ વારુણ શસ્ત્ર વડે તેને શાંત કર્યું અને અસંખ્ય બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
તદા તદ્યોગિનીદત્તમસ્ત્રં ધનુષિ સંદધે । મોહનં સર્વવીરાણાં નિદ્રાપ્રાપકમદ્ભુતમ્
પછી તેણે યોગિનીએ આપેલું, બધા વીરોને ઊંઘમાં પાડી દે તેવું આશ્ચર્યજનક મોહન શસ્ત્ર પોતાના ધનુષ પર ચઢાવ્યું.
તન્મોહનં મહાસ્ત્રં સ વીક્ષ્ય રાજા હરિંસ્મરન્ । જગાદ શત્રુઘ્નમયં સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદઃ
એ મહા મોહન શસ્ત્ર જોઈને રાજાએ હરીનું સ્મરણ કરતાં શત્રુઘ્નને, જે બધા શસ્ત્ર-અસ્ત્રોમાં પારંગત હતો, કહ્યું.
મોહિતસ્ય મમ શ્રીમદ્રામસ્ય સ્મરણેન હ । નાન્યન્મોહનમાભાતિ મમાપિ ભયતાપદમ્
હું મોહિત થયો છુ, છતાં શ્રીરામનું સ્મરણ કરવાથી બીજું કોઈ મોહન મને દેખાતું નથી, ને મને ડર કે દુઃખ પણ થતું નથી.
ઇત્યુક્તવતિ વીરે તુ મુમોચ સ મહાસ્ત્રકમ્ । તેન બાણેન સંછિન્નં પપાત રણમંડલે
એવી રીતે વીરે કહ્યું પછી તેણે મહાશસ્ત્ર છોડ્યું; એ બાણથી કંઈક કપાઈને યુદ્ધભૂમિમાં પડી ગયું.
તન્મોહનં મહાસ્ત્રં તુ નિષ્ફલં વીક્ષ્ય ભૂમિપે । અત્યંતં વિસ્મયં પ્રાપ્ય બાણં ધનુષિ સંદધે
એ મહા મોહન શસ્ત્ર નિષ્ફળ થયું જોઈને રાજા અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયો અને તેણે ધનુષ પર બીજું બાણ ચઢાવ્યું.
લવણો યેન નિહતો મહાસુરવિમર્દનઃ । તં બાણં ચાપ આધત્ત ઘોરં કાન્ત્યાનલપ્રભમ્
જે બાણથી મહાસુરવિનાશક લવણનો સંહાર થયો હતો, એ ભયાનક અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતું બાણ તેણે ધનુષ પર ચઢાવ્યું.
તં વીક્ષ્ય રાજા પ્રોવાચ બાણોઽયમસતાં હૃદિ । લગતે રામભક્તસ્ય સંમુખેઽપિ ન ભાત્યસૌ
એ જોઈને રાજાએ કહ્યું: 'આ બાણ દુષ્ટોના હૃદયમાં ઘૂસી જાય છે, પણ રામભક્તના સામે એ પોતાનું શક્તિ બતાવતું નથી.'
ઇત્યેવં ભાષમાણં તુ બાણેનાનેન શત્રુહા । વિવ્યાધ હૃદયે ક્ષિપ્રં વહ્નિજ્વાલાસમપ્રભમ્
એવું બોલી રહ્યો હતો ત્યારે શત્રુઘ્ને એ અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળું બાણ ઝડપથી તેના હૃદયમાં ઘૂસી દીધું.
તેન બાણેન દુઃખાર્તો મહાપીડાસમન્વિતઃ । રથોપસ્થે ક્ષણં મૂર્ચ્છામવાપ પરતાપનઃ
એ બાણથી પીડાઈને, ભારે દુઃખમાં ગરકાવ થઈ, તે રથમાં જ થોડીવાર માટે બેહોશ થઈ ગયો.
સ ક્ષણાત્તાં વ્યથાં તીર્ત્વા જગાદ રિપુમગ્રતઃ । સહસ્વૈકં પ્રહારં મે કુત્ર યાસિ મમાગ્રતઃ
એ પીડા થોડીવાર સહન કર્યા પછી તેણે પોતાના શત્રુ સામે કહ્યું: 'મારો એક પ્રહાર સહન કર—મારા સામે ક્યાં જઈ રહ્યો છે?'
એવમુક્ત્વા મહાસંખ્યે બાણમાધત્ત સાયકે । જ્વાલામાલાપરીતાંગં સ્વર્ણપુંખસમન્વિતમ્
એવું કહીને મહાસભામાં તેણે જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલું અને સોનાની અણીવાળું બાણ ધનુષ પર ચઢાવ્યું.
સ બાણો ધનુષો મુક્તઃ શત્રુઘ્નેન પથિસ્થિતઃ । છિન્નોઽપ્યગ્રફલેનાશુ હૃદયે સમપદ્યત
પથ પર ઊભેલા શત્રુઘ્ને ધનુષ પરથી છોડેલું એ બાણ, અગ્રભાગ કપાઈ જવા છતાં, ઝડપથી હૃદય સુધી પહોંચી ગયું.
તેન બાણેન સંમૂર્છ્ય પપાત સ્યંદનોપરિ । તતો હાહાકૃતં સૈન્યં ભગ્નં સર્વં પરાદ્રવત્
એ બાણથી ઘાયલ થઈ, તે રથ પર જ બેહોશ થઈ પડ્યો; પછી આખું સેના હાહાકાર કરતી ભાગી પડી.
સુરથો જયમાપેદે સંગ્રામે રામસેવકઃ । દશવીરા દશસુતૈર્મૂર્ચ્છિતાઃ પતિતાઃ ક્વચિત્
રામસેવક સુરથએ યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો; દસ વીર અને તેમના દસ પુત્રો બેહોશ થઈ અહીં-અહીં પડી ગયા.
સુગ્રીવસ્તુ તત્કટકં ભગ્નં વીક્ષ્ય રણાંગણે । સ્વામિનં મૂર્ચ્છિતં વાપિ યયૌ યોદ્ધું નૃપં પ્રતિ
સુગ્રીવે યુદ્ધભૂમિમાં પોતાની સેના તૂટી ગઈ અને સ્વામી બેહોશ છે એ જોઈને રાજા સામે યુદ્ધ કરવા આગળ વધ્યો.
આગચ્છ ભૂપ સર્વાન્નો મૂર્ચ્છયિત્વા કુતો ભવાન્ । ગચ્છતિ ક્ષિપ્રં માં દેહિ યુદ્ધં રણવિશારદ
'રાજા! અમને બધાને બેહોશ કરી, હવે ક્યાં જઈ રહ્યો છે? યુદ્ધવિદ્યા જાણકાર, તું ઝડપથી મારી સાથે યુદ્ધ કર.'
એવમુક્ત્વા નગં કંચિદ્વિશાલં શાખયા યુતમ્ । ઉત્પાટ્ય પ્રાહરત્તસ્ય મસ્તકે બલસંયુતઃ
એવું કહીને તેણે એક મોટું ડાળવાળું વૃક્ષ ઉખાડી, આખી તાકાતથી રાજાના માથા પર પ્રહાર કર્યો.
તેન પ્રહારેણ મહાબલો નૃપઃ । સંવીક્ષ્યસુ ગ્રીવમથો સ્વચાપે । બાણાન્સમાધાય શિતાન્સરોષા । જ્જઘાન વક્ષસ્યતિપૌરુષો બલી
તે ભયાનક પ્રહારથી મહાબલી સુગ્રીવ રાજા ક્રોધથી પોતાના ધનુષ પર તીક્ષ્ણ બાણ ચડાવી, અત્યંત પરાક્રમી સુરથના છાતીમાં મજબૂતીથી માર્યા.
તાન્બાણાન્વ્યધમત્સર્વાન્સુગ્રીવઃ સહસા હસન્ । તાડયામાસ હૃદયે સુરથં સુમહાબલઃ
સુગ્રીવે અચાનક હસીને બધા બાણો હવામાં ઉડાડી દીધા અને પોતાની મહાન શક્તિથી સુરથના હૃદયમાં આઘાત કર્યો.