શ્રુત્વા તત્પ્રક્રમેદ્યાવત્તાવદ્બદ્ધો રણાંગણે । રાજ્ઞા રામાસ્ત્રતો વીરો હનૂમાન્રામસેવકઃ
આ સાંભળતાં જ રામસેવક હનુમાન રાજાએ રામાસ્ત્રથી યુદ્ધભૂમિમાં તરત જ બંધાઈ ગયો.
ઉવાચ ભૂપં હનુમાન્કિંકરોમિ મહીભુજ । મત્સ્વામ્યસ્ત્રેણ સંબદ્ધો નાન્યેન પ્રાકૃતેન વૈ
હનુમાને રાજાને કહ્યું: 'હે ધરતીના રાજા, હવે હું શું કરું? મારા સ્વામીના શસ્ત્રથી બંધાયો છું, સામાન્ય રીતે તો કોઈ મને બાંધી શકે નહીં.'
તન્માનયામિભૂપાલનયસ્વસ્વપુરંપ્રતિ । મોચયિષ્યતિ મત્સ્વામી આગત્ય સ દયાનિધિઃ
રાજાને પાછા તેના શહેરમાં લઈ જાઓ; મારા સ્વામી, દયાના સાગર, આવ્યા પછી તેને મુક્ત કરશે.
બદ્ધે સમીરજે ક્રુદ્ધઃ પુષ્કલો ભૂમિપં યયૌ । તં પુષ્કલં સમાયાંતં વિવ્યાધ વસુભિઃ શરૈઃ
સમીરાજાએ રાજાને બાંધ્યો ત્યારે પુષ્કલ ગુસ્સે થઈને રાજા પાસે ગયો; પુષ્કલ નજીક આવ્યો ત્યારે તેને ધનશાળી તીરો વડે ઘાયલ કર્યો.
અનેકબાણસાહસ્રૈર્નિજઘાન નૃપં બલી । રાજ્ઞાનેકે શરાસ્તસ્ય ચ્છિન્નાઃ પ્રધનમંડલે
અનગણિત હજારોથી વધુ તીરો વડે શક્તિશાળી પુષ્કલે રાજાને માર્યો; મુખ્ય યુદ્ધભૂમિમાં રાજાના ઘણા તીરો તૂટી ગયા.
એવં સમરસંક્રુદ્ધે સુરથે પુષ્કલે તથા । બાણૈર્વ્યાપ્તં જગત્સર્વં સ્થાસ્નુભૂયશ્ચરિષ્ણુ ચ
આ રીતે, સુરથ અને પુષ્કલ બંને યુદ્ધમાં ભારે ગુસ્સે થયા ત્યારે, સ્થાવર અને જંગમ આખું જગત તીરોથી છવાઈ ગયું.
તેષાં રણોદ્યમં વીક્ષ્ય મુમુહુઃ સુરસૈનિકાઃ । માનવાનાં તુ કા વાર્તા ક્ષણાત્ત્રાસં સમીયુષામ્
તેમના યુદ્ધના ઉત્સાહને જોઈને દેવસેનાના સૈનિકો ભયભીત થઈ ગયા; તો માનવોની તો શું વાત, એક પળમાં જ ડરી ગયા.
અસ્ત્રપ્રત્યસ્ત્રવિગમૈર્મહામંત્રપરિસ્તુતૈઃ । બભૂવ તુમુલં યુદ્ધં વીરાણાં રોમહર્ષણમ્
અસ્ત્ર અને પ્રતિઅસ્ત્રના પ્રહાર, મહામંત્રોથી સ્તુતિ થતી, વીરોએ એવું ભયાનક યુદ્ધ કર્યું કે રોમાંચ ઊભો થયો.
તદા પ્રકુપિતો રાજા નારાચં તુ સમાદદે । છિન્નઃ સ તુ ક્રુધા મુક્તૈર્વત્સદંતૈઃ સભારતૈઃ
ત્યારે ગુસ્સે થયેલા રાજાએ નારાચ તીર ઉઠાવ્યો; પણ વત્સદંત અને ભારતોએ ગુસ્સાથી છોડેલા તીરો વડે એ તીર તૂટી ગયો.
છિન્ને તસ્મિઞ્છરે રાજા કોપાદન્યં સમાદદે । છિનત્તિ યાવત્સ શરં તાવલ્લગ્નો હૃદિ ક્ષતઃ
એ તીર તૂટી જતા રાજાએ ગુસ્સામાં બીજું તીર ઉઠાવ્યું; પણ એ તીર તોડે એ પહેલા જ, તેના હૃદયમાં ઘાવ લાગ્યો.
મૂર્ચ્છાં પ્રાપ મહાતેજાઃ પુષ્કલો મહદદ્ભુતમ્ । યુદ્ધં વિધાય સુમહદ્રાજ્ઞા સહ મહામતિઃ
મહાતેજસ્વી પુષ્કલ, બુદ્ધિશાળી રાજા સાથે ભારે યુદ્ધ કરીને, અચાનક બેભાન પડી ગયો—આ અદ્દભુત ઘટના હતી.
પુષ્કલે પતિતે રાજા શત્રુઘ્નઃ શત્રુતાપનઃ । સુરથં પ્રતિ સંક્રુદ્ધો જગામ સ્યંદનસ્થિતઃ
પુષ્કલ પડી ગયો ત્યારે, શત્રુઘ્ન રાજા, શત્રુઓને પીડા આપનાર, ગુસ્સે થઈને રથ પર ચઢી સુરથ તરફ ગયો.
ઉવાચ સુરથં ભૂપં રામભ્રાતા મહાબલઃ । ત્વયા મહત્કૃતં કર્મ યદ્બદ્ધઃ પવનાત્મજઃ
મહાબળવાન રામનો ભાઈ રાજા સુરથને બોલ્યો: 'તમે પવનપુત્રને બાંધીને મહાન કાર્ય કર્યું છે.'
પુષ્કલોઽપિ મહાવીરસ્તથાન્યે મમ સૈનિકાઃ । પાતિતાઃ પ્રધને ઘોરે મહાબલપરાક્રમાઃ
પુષ્કલ પણ મહાવીર છે, અને મારા અન્ય સૈનિકો પણ, જેઓ શક્તિશાળી અને પરાક્રમી હતા, તેઓ પણ ભયાનક યુદ્ધમાં પડી ગયા છે.
ઇદાનીં તિષ્ઠ મદ્વીરાન્પાતયિત્વા રણાંગણે । કુત્ર યાસ્યસિ ભૂમીશ સહસ્વ મમ સાયકાન્
હવે, મારા વીરોને યુદ્ધભૂમિમાં પાડી પછી, તું ક્યાં જશે, હે ભૂમિના રાજા? મારા તીરોને સહન કર.
ઇત્થમાશ્રુત્ય વીરસ્ય ભાષિતં સુરથો બલી । જગાદ રામપાદાબ્જં દધચ્ચેતસિ શોભનમ્
વીરના આ વચન સાંભળી, શક્તિશાળી સુરથએ મનમાં રામના સુંદર પાદુકામ્બજને ધારીને બોલ્યો.
મયા તે પાતિતાઃ સંખ્યે વીરા મારુતજોન્મુખાઃ । ઇદાનીં પાતયિષ્યામિ ત્વામપિ પ્રધનાંગણે
મેં યુદ્ધમાં પવનપુત્ર સામે તારા વીરોને પાડી દીધા છે; હવે મુખ્ય યુદ્ધભૂમિમાં તને પણ પાડીશ.
સ્મરસ્વ રામં યો વીરઃ સ્વમાગત્ય પ્રરક્ષતિ । અન્યથા જીવિતં નાસ્તિ મત્પુરઃ શત્રુતાપન
રામને યાદ કર, જે વીર પોતાને આવીને બચાવે છે; નહીં તો, હે શત્રુઓને પીડા આપનાર, મારા સામે તારો જીવ બચી શકશે નહીં.
ઇત્યુક્ત્વા બાણસાહસ્રૈસ્તં જઘાન મહીપતિઃ । શત્રુઘ્નં શરસંઘાતપંજરે ન્યદધાત્પરમ્
આ રીતે કહીને, રાજાએ હજારો તીરો વડે શત્રુઘ્નને ઘાયલ કર્યો અને તીરોના ઘેરામાં કેદ કરી દીધો.
શત્રુઘ્નઃ શરસંઘાતં મુંચંતં વહ્નિદૈવતમ્ । અસ્ત્રં મુમોચ દાહાર્થં શરાણાં નતપર્વણામ્
શત્રુઘ્ને, અગ્નિદેવ જેવા તીરો છોડતા જોઈ, વાંક તીરોને દહન કરવા માટે અસ્ત્ર છોડ્યું.
તદસ્ત્રં મુક્તમાલોક્ય રાજા વૈ સુરથો મહાન્ । વારુણાસ્ત્રેણ શમયન્વિવ્યાધ શરકોટિભિઃ
એ શસ્ત્ર છોડી દેવાયું જોઈને મહાબળવાન સુરથ રાજાએ વારુણ શસ્ત્ર વડે તેને શાંત કર્યું અને અસંખ્ય બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
તદા તદ્યોગિનીદત્તમસ્ત્રં ધનુષિ સંદધે । મોહનં સર્વવીરાણાં નિદ્રાપ્રાપકમદ્ભુતમ્
પછી તેણે યોગિનીએ આપેલું, બધા વીરોને ઊંઘમાં પાડી દે તેવું આશ્ચર્યજનક મોહન શસ્ત્ર પોતાના ધનુષ પર ચઢાવ્યું.
તન્મોહનં મહાસ્ત્રં સ વીક્ષ્ય રાજા હરિંસ્મરન્ । જગાદ શત્રુઘ્નમયં સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદઃ
એ મહા મોહન શસ્ત્ર જોઈને રાજાએ હરીનું સ્મરણ કરતાં શત્રુઘ્નને, જે બધા શસ્ત્ર-અસ્ત્રોમાં પારંગત હતો, કહ્યું.
મોહિતસ્ય મમ શ્રીમદ્રામસ્ય સ્મરણેન હ । નાન્યન્મોહનમાભાતિ મમાપિ ભયતાપદમ્
હું મોહિત થયો છુ, છતાં શ્રીરામનું સ્મરણ કરવાથી બીજું કોઈ મોહન મને દેખાતું નથી, ને મને ડર કે દુઃખ પણ થતું નથી.
ઇત્યુક્તવતિ વીરે તુ મુમોચ સ મહાસ્ત્રકમ્ । તેન બાણેન સંછિન્નં પપાત રણમંડલે
એવી રીતે વીરે કહ્યું પછી તેણે મહાશસ્ત્ર છોડ્યું; એ બાણથી કંઈક કપાઈને યુદ્ધભૂમિમાં પડી ગયું.
તન્મોહનં મહાસ્ત્રં તુ નિષ્ફલં વીક્ષ્ય ભૂમિપે । અત્યંતં વિસ્મયં પ્રાપ્ય બાણં ધનુષિ સંદધે
એ મહા મોહન શસ્ત્ર નિષ્ફળ થયું જોઈને રાજા અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયો અને તેણે ધનુષ પર બીજું બાણ ચઢાવ્યું.
લવણો યેન નિહતો મહાસુરવિમર્દનઃ । તં બાણં ચાપ આધત્ત ઘોરં કાન્ત્યાનલપ્રભમ્
જે બાણથી મહાસુરવિનાશક લવણનો સંહાર થયો હતો, એ ભયાનક અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતું બાણ તેણે ધનુષ પર ચઢાવ્યું.
તં વીક્ષ્ય રાજા પ્રોવાચ બાણોઽયમસતાં હૃદિ । લગતે રામભક્તસ્ય સંમુખેઽપિ ન ભાત્યસૌ
એ જોઈને રાજાએ કહ્યું: 'આ બાણ દુષ્ટોના હૃદયમાં ઘૂસી જાય છે, પણ રામભક્તના સામે એ પોતાનું શક્તિ બતાવતું નથી.'
ઇત્યેવં ભાષમાણં તુ બાણેનાનેન શત્રુહા । વિવ્યાધ હૃદયે ક્ષિપ્રં વહ્નિજ્વાલાસમપ્રભમ્
એવું બોલી રહ્યો હતો ત્યારે શત્રુઘ્ને એ અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળું બાણ ઝડપથી તેના હૃદયમાં ઘૂસી દીધું.
તેન બાણેન દુઃખાર્તો મહાપીડાસમન્વિતઃ । રથોપસ્થે ક્ષણં મૂર્ચ્છામવાપ પરતાપનઃ
એ બાણથી પીડાઈને, ભારે દુઃખમાં ગરકાવ થઈ, તે રથમાં જ થોડીવાર માટે બેહોશ થઈ ગયો.