એવમેકોનપંચાશદ્રથા ભગ્ના હનૂમતા । તત્કર્મ વીક્ષ્ય રાજાપિ વિસિસ્માય સસૈનિકઃ
આ રીતે હનુમાને ઉગણપચાસ રથો તોડી નાખ્યા; એ કૃત્ય જોઈને રાજા અને તેની સેના આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ.
કુપિતઃ પ્રાહ કીશેંદ્રં ધન્યોસિ પવનાત્મજ । પરાક્રમન્નિદં કર્મ ન કર્તા ન કરિષ્યતિ
ગૂસ્સે આવી રાજાએ વાનરરાજને કહ્યું: 'પવનપુત્ર, તું ધન્ય છે; આવું પરાક્રમ કોઈએ કર્યું નથી, ન તો કોઈ કરી શકશે.'
ક્ષણમેકં પ્રતીક્ષસ્વ યાવત્સજ્યં ધનુસ્ત્વહમ્ । કરોમિ પવનોદ્ભૂત રામપાદાબ્જષટ્પદ
'થોડુંક રાહ જો, હું ધનુષ્ય તૈયાર કરું છું; પવનપુત્ર, રામના પદપદ્મનો ભમરો, હવે હું કામ કરું છું.'
ઇત્યુક્ત્વા ચાપમાત્તજ્યં કૃત્વા રોષપરિપ્લુતઃ । અસ્ત્રં પાશુપતં નામ સંદધે શર ઉલ્બણે
આવી રીતે કહી, ગુસ્સાથી ભરાઈને તેણે ધનુષ્ય પર પાશુપતાસ્ત્ર ચડાવ્યું.
તતો ભૂતાશ્ચ વેતાલાઃ પિશાચા યોગિનીમુખાઃ । પ્રાદુર્બભૂવુઃ સહસા ભીષયંતઃ સમીરજમ્
પછી અચાનક ભૂત, વેતાળ અને ડાકણીઓ દેખાવા લાગી અને પવનપુત્રને ડરાવા લાગી.
કપિઃ પાશુપતૈરસ્ત્રૈર્બદ્ધો લોકૈરભીક્ષિતઃ । હાહેતિ ચ વદંત્યેતે યાવત્તાવત્સમીરજઃ
પાશુપતાસ્ત્રથી બંધાયેલો વાનર, બધા લોકોએ જોતા, 'હાય હાય'ની બૂમ સાંભળતો રહ્યો, છતાં પવનપુત્ર અડગ રહ્યો.
સ્મૃત્વા રામં સ્વમનસા ત્રોટયામાસ તત્ક્ષણાત્ । સ મુક્તગાત્રઃ સહસા યુયુધે સુરથં નૃપમ્
હનુમાને મનમાં રામનું સ્મરણ કરીને એ બંધન તુરંત તોડી નાખ્યું અને મુક્ત થઈને રાજા સુરથ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.
તં મુક્તગાત્રં સંવીક્ષ્ય સુરથઃ પરમાસ્ત્રવિત્ । મહાબલં મન્યમાનો બ્રાહ્મમસ્ત્રં સમાદદે
એને મુક્ત જોઈને, મહાશસ્ત્રજ્ઞ સુરથએ તેને મહાબલી માનીને બ્રહ્માસ્ત્ર ઉપાડ્યું.
મારુતિર્બ્રાહ્મમસ્ત્રં તુ નિજગાલ હસન્બલી । તન્નિગીર્ણં નૃપો દૃષ્ટ્વા રામં સસ્માર ભૂમિપઃ
પણ બલવાન અને હસતો મારુતિએ બ્રહ્માસ્ત્રને ગળી લીધું; એ જોઈને રાજાએ રામનું સ્મરણ કર્યું.
સ્મૃત્વા દાશરથિં રામં રામાસ્ત્રં સ્વશરાસને । સંધાય તં જગાદેદં બદ્ધોસિ કપિપુંગવ
દશરથપુત્ર રામનું સ્મરણ કરીને, રાજાએ પોતાના ધનુષ્ય પર રામાસ્ત્ર ચડાવ્યું અને કહ્યું: 'હવે તું બંધાયો છે, વાનરશ્રેષ્ઠ.'
શ્રુત્વા તત્પ્રક્રમેદ્યાવત્તાવદ્બદ્ધો રણાંગણે । રાજ્ઞા રામાસ્ત્રતો વીરો હનૂમાન્રામસેવકઃ
આ સાંભળતાં જ રામસેવક હનુમાન રાજાએ રામાસ્ત્રથી યુદ્ધભૂમિમાં તરત જ બંધાઈ ગયો.
ઉવાચ ભૂપં હનુમાન્કિંકરોમિ મહીભુજ । મત્સ્વામ્યસ્ત્રેણ સંબદ્ધો નાન્યેન પ્રાકૃતેન વૈ
હનુમાને રાજાને કહ્યું: 'હે ધરતીના રાજા, હવે હું શું કરું? મારા સ્વામીના શસ્ત્રથી બંધાયો છું, સામાન્ય રીતે તો કોઈ મને બાંધી શકે નહીં.'
તન્માનયામિભૂપાલનયસ્વસ્વપુરંપ્રતિ । મોચયિષ્યતિ મત્સ્વામી આગત્ય સ દયાનિધિઃ
રાજાને પાછા તેના શહેરમાં લઈ જાઓ; મારા સ્વામી, દયાના સાગર, આવ્યા પછી તેને મુક્ત કરશે.
બદ્ધે સમીરજે ક્રુદ્ધઃ પુષ્કલો ભૂમિપં યયૌ । તં પુષ્કલં સમાયાંતં વિવ્યાધ વસુભિઃ શરૈઃ
સમીરાજાએ રાજાને બાંધ્યો ત્યારે પુષ્કલ ગુસ્સે થઈને રાજા પાસે ગયો; પુષ્કલ નજીક આવ્યો ત્યારે તેને ધનશાળી તીરો વડે ઘાયલ કર્યો.
અનેકબાણસાહસ્રૈર્નિજઘાન નૃપં બલી । રાજ્ઞાનેકે શરાસ્તસ્ય ચ્છિન્નાઃ પ્રધનમંડલે
અનગણિત હજારોથી વધુ તીરો વડે શક્તિશાળી પુષ્કલે રાજાને માર્યો; મુખ્ય યુદ્ધભૂમિમાં રાજાના ઘણા તીરો તૂટી ગયા.
એવં સમરસંક્રુદ્ધે સુરથે પુષ્કલે તથા । બાણૈર્વ્યાપ્તં જગત્સર્વં સ્થાસ્નુભૂયશ્ચરિષ્ણુ ચ
આ રીતે, સુરથ અને પુષ્કલ બંને યુદ્ધમાં ભારે ગુસ્સે થયા ત્યારે, સ્થાવર અને જંગમ આખું જગત તીરોથી છવાઈ ગયું.
તેષાં રણોદ્યમં વીક્ષ્ય મુમુહુઃ સુરસૈનિકાઃ । માનવાનાં તુ કા વાર્તા ક્ષણાત્ત્રાસં સમીયુષામ્
તેમના યુદ્ધના ઉત્સાહને જોઈને દેવસેનાના સૈનિકો ભયભીત થઈ ગયા; તો માનવોની તો શું વાત, એક પળમાં જ ડરી ગયા.
અસ્ત્રપ્રત્યસ્ત્રવિગમૈર્મહામંત્રપરિસ્તુતૈઃ । બભૂવ તુમુલં યુદ્ધં વીરાણાં રોમહર્ષણમ્
અસ્ત્ર અને પ્રતિઅસ્ત્રના પ્રહાર, મહામંત્રોથી સ્તુતિ થતી, વીરોએ એવું ભયાનક યુદ્ધ કર્યું કે રોમાંચ ઊભો થયો.
તદા પ્રકુપિતો રાજા નારાચં તુ સમાદદે । છિન્નઃ સ તુ ક્રુધા મુક્તૈર્વત્સદંતૈઃ સભારતૈઃ
ત્યારે ગુસ્સે થયેલા રાજાએ નારાચ તીર ઉઠાવ્યો; પણ વત્સદંત અને ભારતોએ ગુસ્સાથી છોડેલા તીરો વડે એ તીર તૂટી ગયો.
છિન્ને તસ્મિઞ્છરે રાજા કોપાદન્યં સમાદદે । છિનત્તિ યાવત્સ શરં તાવલ્લગ્નો હૃદિ ક્ષતઃ
એ તીર તૂટી જતા રાજાએ ગુસ્સામાં બીજું તીર ઉઠાવ્યું; પણ એ તીર તોડે એ પહેલા જ, તેના હૃદયમાં ઘાવ લાગ્યો.
મૂર્ચ્છાં પ્રાપ મહાતેજાઃ પુષ્કલો મહદદ્ભુતમ્ । યુદ્ધં વિધાય સુમહદ્રાજ્ઞા સહ મહામતિઃ
મહાતેજસ્વી પુષ્કલ, બુદ્ધિશાળી રાજા સાથે ભારે યુદ્ધ કરીને, અચાનક બેભાન પડી ગયો—આ અદ્દભુત ઘટના હતી.
પુષ્કલે પતિતે રાજા શત્રુઘ્નઃ શત્રુતાપનઃ । સુરથં પ્રતિ સંક્રુદ્ધો જગામ સ્યંદનસ્થિતઃ
પુષ્કલ પડી ગયો ત્યારે, શત્રુઘ્ન રાજા, શત્રુઓને પીડા આપનાર, ગુસ્સે થઈને રથ પર ચઢી સુરથ તરફ ગયો.
ઉવાચ સુરથં ભૂપં રામભ્રાતા મહાબલઃ । ત્વયા મહત્કૃતં કર્મ યદ્બદ્ધઃ પવનાત્મજઃ
મહાબળવાન રામનો ભાઈ રાજા સુરથને બોલ્યો: 'તમે પવનપુત્રને બાંધીને મહાન કાર્ય કર્યું છે.'
પુષ્કલોઽપિ મહાવીરસ્તથાન્યે મમ સૈનિકાઃ । પાતિતાઃ પ્રધને ઘોરે મહાબલપરાક્રમાઃ
પુષ્કલ પણ મહાવીર છે, અને મારા અન્ય સૈનિકો પણ, જેઓ શક્તિશાળી અને પરાક્રમી હતા, તેઓ પણ ભયાનક યુદ્ધમાં પડી ગયા છે.
ઇદાનીં તિષ્ઠ મદ્વીરાન્પાતયિત્વા રણાંગણે । કુત્ર યાસ્યસિ ભૂમીશ સહસ્વ મમ સાયકાન્
હવે, મારા વીરોને યુદ્ધભૂમિમાં પાડી પછી, તું ક્યાં જશે, હે ભૂમિના રાજા? મારા તીરોને સહન કર.
ઇત્થમાશ્રુત્ય વીરસ્ય ભાષિતં સુરથો બલી । જગાદ રામપાદાબ્જં દધચ્ચેતસિ શોભનમ્
વીરના આ વચન સાંભળી, શક્તિશાળી સુરથએ મનમાં રામના સુંદર પાદુકામ્બજને ધારીને બોલ્યો.
મયા તે પાતિતાઃ સંખ્યે વીરા મારુતજોન્મુખાઃ । ઇદાનીં પાતયિષ્યામિ ત્વામપિ પ્રધનાંગણે
મેં યુદ્ધમાં પવનપુત્ર સામે તારા વીરોને પાડી દીધા છે; હવે મુખ્ય યુદ્ધભૂમિમાં તને પણ પાડીશ.
સ્મરસ્વ રામં યો વીરઃ સ્વમાગત્ય પ્રરક્ષતિ । અન્યથા જીવિતં નાસ્તિ મત્પુરઃ શત્રુતાપન
રામને યાદ કર, જે વીર પોતાને આવીને બચાવે છે; નહીં તો, હે શત્રુઓને પીડા આપનાર, મારા સામે તારો જીવ બચી શકશે નહીં.
ઇત્યુક્ત્વા બાણસાહસ્રૈસ્તં જઘાન મહીપતિઃ । શત્રુઘ્નં શરસંઘાતપંજરે ન્યદધાત્પરમ્
આ રીતે કહીને, રાજાએ હજારો તીરો વડે શત્રુઘ્નને ઘાયલ કર્યો અને તીરોના ઘેરામાં કેદ કરી દીધો.
શત્રુઘ્નઃ શરસંઘાતં મુંચંતં વહ્નિદૈવતમ્ । અસ્ત્રં મુમોચ દાહાર્થં શરાણાં નતપર્વણામ્
શત્રુઘ્ને, અગ્નિદેવ જેવા તીરો છોડતા જોઈ, વાંક તીરોને દહન કરવા માટે અસ્ત્ર છોડ્યું.