સુરથ ઉવાચ। ધન્યોસિ કપિવર્ય ત્વં મહાબલપરાક્રમઃ । યેન રામમહત્કૃત્યં કૃતં રાક્ષસકે પુરે
સુરથે કહ્યું: વાનરશ્રેષ્ઠ, તું ધન્ય છે, તું મહાબળવાન અને પરાક્રમી છે, જેના દ્વારા રામનું મહાન કાર્ય રાક્ષસોના શહેરમાં પૂર્ણ થયું.
ત્વં રામચરણસ્યાસિ સેવકો ભક્તિસંયુતઃ । ત્વયા વીરેણ મત્પુત્રઃ પાતિતશ્ચંપકો બલી
તું રામના ચરણનો ભક્તિભર્યો સેવક છે, છતાં, વીર, તારા હાથથી મારો બલવાન પુત્ર ચંપક મારાયો.
ઇદાનીં ત્વાં તુ સંબધ્ય ગંતાસ્મિ નગરેમમ । યત્નાત્તિષ્ઠ કપીશેશસત્યમુક્તં મયા સ્મૃતમ્
હવે હું તને બાંધીને મારા શહેરમાં જઈશ; વાનરપતિ, તું પુરુષાર્થ કર, કારણ કે મેં સાચું કહ્યું છે અને તેને યાદ રાખ.
ઇતિ ભાષિતમાકર્ણ્ય સુરથસ્ય કપીશ્વરઃ । ઉવાચ ધીરયા વાણ્યા રણે વીરૈકભૂષિતે
સુરથના આ વચન સાંભળી વાનરપતિએ ધીર અને શાંતિભરી વાણીમાં, યુદ્ધભૂમિના એકમાત્ર વીર તરીકે ઉત્તર આપ્યો.
હનૂમાનુવાચ। ત્વં રામચરણસ્મારી વયં રામસ્ય સેવકાઃ । બધ્નાસિ ચેન્માં પ્રસભં મોચયિષ્યતિ મત્પ્રભુઃ
હનુમાને કહ્યું: તું રામના ચરણને સ્મરે છે, અમે રામના સેવક છીએ. જો તું મને બળજબરીથી બાંધશે, તો મારું પ્રભુ ચોક્કસ મને મુક્ત કરશે.
કુરુ વીર ભવત્સ્વાંતસ્થિતં સત્યં પ્રતિશ્રુતમ્ । રામં સ્મરન્વૈ દુઃખાંતં યાતિ વેદા વદંત્યદઃ
વીર, તારા મનમાં જે સત્ય વચન આપ્યું છે તે પૂર્ણ કર; રામને યાદ કરતાં દુઃખનો અંત આવે છે, એમ વેદો કહે છે.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ બ્રુવંતં સુરથઃ પ્રશસ્ય પવનાત્મજમ્ । વિવ્યાધ બાણૈર્બહુભિઃ શિતૈઃ શાણેન દારુણૈઃ
શેષે કહ્યું: હવામાનના પુત્ર હનુમાનની પ્રશંસા કરી સુરથે તેને અનેક તીખા અને કઠોર બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તાન્મુક્તાનગણય્યાથ બાણાઞ્છોણિતપાતિનઃ । કરે જગ્રાહ કોદંડં સજ્યં શરસમન્વિતમ્
હનુમાને એ લોહી વહાવતાં બાણોને અવગણ્યા અને હાથમાં તણાયેલું અને બાણોથી સજ્જ ધનુષ્ય પકડી લીધું.
ગૃહીત્વા કરયોશ્ચાપં બભંજ કુપિતઃ કપિઃ । ચીત્કુર્વંસ્ત્રાસયન્વીરાન્નખૈર્દીર્ણાન્સૃજન્ભટાન્
કપીએ બંને હાથથી ધનુષ્ય પકડી ગુસ્સામાં તોડી નાખ્યું, ભયાનક ચીસો પાડી યોદ્ધાઓને ડરાવી દીધા અને નખોથી ફાડીને તેમને વિખેરી દીધા.
તેન ભગ્નં ધનુર્દૃષ્ટ્વા સ્વકીયં ગુણસંયુતમ્ । અપરં ધનુરાદત્ત મહદ્ગુણવિશોભિતમ્
પોતાનું તણાયેલું ધનુષ્ય તૂટેલું જોઈને સુરથે બીજું મોટું અને સુંદર તણાયેલું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું.
તચ્ચાપિ જગૃહે રોષાત્કપિશ્ચાપં બભંજ તત્ । અન્યચ્ચાપં સમાદત્ત તદ્બભંજ મહાબલઃ
કપીએ એ ધનુષ્ય પણ ગુસ્સામાં પકડી તોડી નાખ્યું; પછી બીજું ધનુષ્ય લીધું અને મહાબળથી તેને પણ તોડી નાખ્યું.
તસ્મિંશ્ચાપે પ્રભગ્નેઽપિ સોઽન્યદ્ધનુરુપાદદત્ । સોપિ ચાપં બભંજાશુ મહાવેગસમન્વિતઃ
એ ધનુષ્ય તૂટી ગયું છતાં સુરથે બીજું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું; હનુમાને ઝડપથી એ ધનુષ્ય પણ તોડી નાખ્યું.
એવં રાજ્ઞસ્તુ ચાપાનામશીતિર્વિદલીકૃતા । ક્ષણે ક્ષણે મહારોષાત્કુર્વન્નાદાનનેકધા
આ રીતે, મહા ગુસ્સામાં હનુમાને રાજાના અશી (એંસી) ધનુષ્યો ક્ષણે ક્ષણે તોડી નાખ્યા અને અનેક ગર્જના કરી.
તદાત્યંતં પ્રકુપિતઃ શક્તિમુગ્રામથાદદે । શક્ત્યા સ તાડિતો વીરઃ પપાત ક્ષણમુત્સુકઃ
પછી સુરથ અત્યંત રોષે ભરાઈ ભયાનક શક્તિ ઉઠાવી; એ શક્તિથી ઘાયલ થયેલો વીર ક્ષણ માટે જમીન પર પડ્યો, પણ યુદ્ધની ઉત્કંઠા રાખતો.
ઉત્થાય સ્યંદનં રાજ્ઞો જગ્રાહ કુપિતો ભૃશમ્ । ઉડ્ડીનસ્તં ગૃહીત્વા તુ સમુદ્રમતિવેગતઃ
રાજાએ ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવીને પોતાની રથને પકડી લીધી અને ઝડપથી સમુદ્ર તરફ દોડી ગયો.
તમુડ્ડીનં સમાલક્ષ્ય સુરથઃ પરવીરહા । તાડયામાસ પરિઘૈર્હૃદિ મારુતિમુદ્યતમ્
તેને ઉછળતો જોઈને શૂરવીર સુરથએ આગળ વધતા મારુતિને લોખંડના ગદાથી છાતીમાં ઘા કર્યો.
મુક્તસ્તેન રથો દૂરાચ્ચૂર્ણીભૂતોઽભવત્ક્ષણાત્ । સોઽન્યરથં સમારુહ્ય યયૌ વેગાત્સમીરજમ્
આ ઘા થી રથ તરત જ દૂર જઇને તૂટી પડ્યો; પછી તેણે બીજો રથ ચડીને પવનપુત્રના પીછા કર્યો.
હનૂમાંસ્તદ્રથં પુચ્છે સંવેષ્ટ્ય પ્રધનાંગણે । હયસારથિસંયુક્તં બભંજ સપતાકિનમ્
હનુમાને મેદાનના મધ્યમાં પોતાના પૂંછથી એ રથને વાળી લીધો અને ઘોડા, સારથી અને ધ્વજાવાળા એ રથને તોડી નાખ્યો.
અન્યં રથં સમાસ્થાય યયૌ રાજા મહાબલઃ । બભંજ તં રથં વેગાન્મારુતિઃ કુપિતાંગકઃ
મહાબલી રાજાએ બીજો રથ લઈને આગળ વધ્યો, પણ ગુસ્સે ભરાયેલા મારુતિએ એ રથ પણ તરત તોડી નાખ્યો.
ભગ્નં તં સ્યંદનં વીક્ષ્ય સુરથોઽન્યસમાશ્રિતઃ । ભગ્નઃ સ તેન સહસા હયસારથિસંયુતઃ
એ રથ તૂટી ગયેલું જોઈને સુરથએ બીજો રથ લીધો, પણ એ પણ ઘોડા અને સારથી સાથે તરત તૂટી પડ્યો.
એવમેકોનપંચાશદ્રથા ભગ્ના હનૂમતા । તત્કર્મ વીક્ષ્ય રાજાપિ વિસિસ્માય સસૈનિકઃ
આ રીતે હનુમાને ઉગણપચાસ રથો તોડી નાખ્યા; એ કૃત્ય જોઈને રાજા અને તેની સેના આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ.
કુપિતઃ પ્રાહ કીશેંદ્રં ધન્યોસિ પવનાત્મજ । પરાક્રમન્નિદં કર્મ ન કર્તા ન કરિષ્યતિ
ગૂસ્સે આવી રાજાએ વાનરરાજને કહ્યું: 'પવનપુત્ર, તું ધન્ય છે; આવું પરાક્રમ કોઈએ કર્યું નથી, ન તો કોઈ કરી શકશે.'
ક્ષણમેકં પ્રતીક્ષસ્વ યાવત્સજ્યં ધનુસ્ત્વહમ્ । કરોમિ પવનોદ્ભૂત રામપાદાબ્જષટ્પદ
'થોડુંક રાહ જો, હું ધનુષ્ય તૈયાર કરું છું; પવનપુત્ર, રામના પદપદ્મનો ભમરો, હવે હું કામ કરું છું.'
ઇત્યુક્ત્વા ચાપમાત્તજ્યં કૃત્વા રોષપરિપ્લુતઃ । અસ્ત્રં પાશુપતં નામ સંદધે શર ઉલ્બણે
આવી રીતે કહી, ગુસ્સાથી ભરાઈને તેણે ધનુષ્ય પર પાશુપતાસ્ત્ર ચડાવ્યું.
તતો ભૂતાશ્ચ વેતાલાઃ પિશાચા યોગિનીમુખાઃ । પ્રાદુર્બભૂવુઃ સહસા ભીષયંતઃ સમીરજમ્
પછી અચાનક ભૂત, વેતાળ અને ડાકણીઓ દેખાવા લાગી અને પવનપુત્રને ડરાવા લાગી.
કપિઃ પાશુપતૈરસ્ત્રૈર્બદ્ધો લોકૈરભીક્ષિતઃ । હાહેતિ ચ વદંત્યેતે યાવત્તાવત્સમીરજઃ
પાશુપતાસ્ત્રથી બંધાયેલો વાનર, બધા લોકોએ જોતા, 'હાય હાય'ની બૂમ સાંભળતો રહ્યો, છતાં પવનપુત્ર અડગ રહ્યો.
સ્મૃત્વા રામં સ્વમનસા ત્રોટયામાસ તત્ક્ષણાત્ । સ મુક્તગાત્રઃ સહસા યુયુધે સુરથં નૃપમ્
હનુમાને મનમાં રામનું સ્મરણ કરીને એ બંધન તુરંત તોડી નાખ્યું અને મુક્ત થઈને રાજા સુરથ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.
તં મુક્તગાત્રં સંવીક્ષ્ય સુરથઃ પરમાસ્ત્રવિત્ । મહાબલં મન્યમાનો બ્રાહ્મમસ્ત્રં સમાદદે
એને મુક્ત જોઈને, મહાશસ્ત્રજ્ઞ સુરથએ તેને મહાબલી માનીને બ્રહ્માસ્ત્ર ઉપાડ્યું.
મારુતિર્બ્રાહ્મમસ્ત્રં તુ નિજગાલ હસન્બલી । તન્નિગીર્ણં નૃપો દૃષ્ટ્વા રામં સસ્માર ભૂમિપઃ
પણ બલવાન અને હસતો મારુતિએ બ્રહ્માસ્ત્રને ગળી લીધું; એ જોઈને રાજાએ રામનું સ્મરણ કર્યું.
સ્મૃત્વા દાશરથિં રામં રામાસ્ત્રં સ્વશરાસને । સંધાય તં જગાદેદં બદ્ધોસિ કપિપુંગવ
દશરથપુત્ર રામનું સ્મરણ કરીને, રાજાએ પોતાના ધનુષ્ય પર રામાસ્ત્ર ચડાવ્યું અને કહ્યું: 'હવે તું બંધાયો છે, વાનરશ્રેષ્ઠ.'