મહાબલઃ સુતશ્ચાસ્ય બદ્ધ્વા યઃ પુષ્કલં ભટમ્ । તસ્માન્મોચય વીરાગ્ર્ય કથં તિષ્ઠસિ ચાહવે
જે શક્તિશાળી પુત્રે પુષ્કલ વીરને બાંધ્યો છે, એને તરત જ મુક્ત કરો, વીરોમાં શ્રેષ્ઠ! યુદ્ધમાં કેમ ઊભા રહો છો?
એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય હનૂમાનોમિતિ બ્રુવન્ । જગામ તં મોચયિતું પુષ્કલં ચંપકાદ્ભટાત્
આ શબ્દો સાંભળીને હનુમાન 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને ચંપક વીર પાસેથી પુષ્કલને છોડાવવા ગયા.
હનૂમંતમથાલોક્ય તં મોચયિતુમાગતમ્ । બાણૈઃ શતૈશ્ચ સાહસ્રૈર્જઘાન પરકોપનઃ
હનુમાનને આવતાં જોઈને, દુશ્મન ગુસ્સામાં સોંથી હજાર બાણો માર્યા.
બાણાંસ્તાન્સ બભંજાશુ મુક્તાંસ્તેન મહાત્મના । પુનરપ્યેનમેવાશુ બાણાન્મુંચન્મહાનભૂત્
મહાન આત્મા હનુમાન એ બાણોને તરત જ તોડી નાખ્યા; પણ દુશ્મન ફરીથી ઝડપથી વધુ બાણો છોડી દીધા.
તાન્સર્વાંશ્ચૂર્ણયામાસ નારાચાન્વૈરિમોચિતાન્ । શાલં કરે સમાધૃત્ય જઘાન નૃપનંદનમ્
હનુમાન એ દુશ્મન દ્વારા છોડાયેલા લોખંડના બાણોને બધાને ચૂર્ણ કરી નાખ્યા; પછી હાથમાં શાલ વૃક્ષ પકડીને રાજકુમારને માર્યા.
શાલં તેન વિનિર્મુક્તં તિલશઃ કૃતવાન્બલી । ગજો હનૂમતા મુક્તો નૃપનંદન મસ્તકે
હનુમાન એ શાલ વૃક્ષ, જે તેમને ફેંકવામાં આવ્યું, તેને ટુકડા-ટુકડા કરી નાખ્યું; પછી એક હાથી લઈને રાજકુમારના માથા પર માર્યા.
સોઽપ્યાહતશ્ચંપકેન મૃતો ભૂમૌ પપાતસઃ । શિલાઃ સંમોચયામાસ હનૂમાન્પરમાસ્ત્રવિત્
ચંપકના પ્રહારમાં હાથી મરીને જમીન પર પડી ગયો; હનુમાન, શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રો જાણનાર, પથ્થરો છોડી દીધા.
ચંપકસ્તાઃ શિલાઃ સર્વાઃ ક્ષણાચ્ચૂર્ણિતવાન્ભૃશમ્ । બાણયંત્રિકયા બ્રહ્મન્મહચ્ચિત્રમભૂદિદમ્
ચંપકે એ બધા પથ્થરોને તરત જ જોરથી ચૂર્ણ કરી નાખ્યા, બાણયંત્રથી; બ્રાહ્મણ, એ દૃશ્ય અદ્ભુત હતું.
સ્વમુક્તાસ્તાઃ શિલાઃ સર્વાશ્ચૂર્ણિતા વીક્ષ્ય મારુતિઃ । ચુકોપ હૃદયેઽત્યતં બહુવીર્યમિતિ સ્મરન્
મારુતિએ પોતાના ફેંકેલા બધા પથ્થરો તૂટી ગયા જોઈને, પોતાનું બલ યાદ કરીને, હૃદયમાં ખૂબ ગુસ્સો કર્યો.
આગત્ય ચ કરે ધૃત્વા નભસ્યુત્પતિતઃ કપિઃ । તાવદ્યયૌ નેત્રપથાદુપરિ ક્ષિપ્રવેગવાન્
પછી વાનરએ બીજું પથ્થર પકડીને આકાશમાં ઉડી ગયા અને ઝડપથી નજરથી ઉપર ચાલ્યા.
ચંપકસ્તં હનૂમંતં યુયુધે નભસિ સ્થિતઃ । બાહુયુદ્ધેન મહતા તાડિતઃ કપિપુંગવઃ
ચંપક એ હનુમાન, જે આકાશમાં ઊભા હતા, સાથે મોટું હાથથી યુદ્ધ કર્યું, અને વાનર શ્રેષ્ઠને માર્યા.
ચુકોપ માનસે વીરો ગર્વપર્વતદારુણઃ । પદા ધૃત્વા ચંપકં તં તાડયામાસ ભૂતલે
વીર, ગર્વના પર્વત જેવો, મનમાં ગુસ્સો થયો; પગથી ચંપકને પકડીને જમીન પર ફેંકી દીધા.
તાડિતોઽસૌ કપીંદ્રેણ ક્ષણાદુત્થાય વેગવાન્ । હનૂમંતં તુ લાંગૂલે ધૃત્વા બભ્રામ સર્વતઃ
કપિ રાજ દ્વારા મારવામાં આવ્યા પછી, ચંપક ઝડપથી ઊઠ્યા, હનુમાનની પૂંછ પકડીને તેમને ચારે બાજુ ફેરવ્યા.
કપીંદ્રસ્તદ્બલં વીક્ષ્ય હસન્પાદેઽગ્રહીત્પુનઃ । ભ્રામયિત્વા શતગુણં ગજોપસ્થે હ્યપાતયત્
કપિ રાજ એ ચંપકની શક્તિ જોઈને હસ્યા અને ફરીથી પગથી પકડીને, સો વાર ફેરવીને, હાથીની પીઠ પર ફેંકી દીધા.
પપાત ભૂમૌ સુબલો રાજસૂનુઃ સ ચંપકઃ । મૂર્ચ્છિતો વીરભૂષાઢ્યમલંકુર્વન્રણાંગણમ્
શક્તિશાળી રાજકુમાર ચંપક જમીન પર પડ્યા, બેહોશ, અને પોતાના વીર શણગારથી યુદ્ધભૂમિ શોભાવી રહ્યા.
તદા હાહેતિ વૈ લોકાશ્ચુક્રુશુશ્ચંપકાનુગાઃ । પુષ્કલં મોચયામાસ બદ્ધં ચંપકપાશતઃ
પછી ચંપકના અનુયાયીઓ 'હાય હાય' કહીને રડ્યા; હનુમાને ચંપકના બંધમાંથી બાંધેલા પુષ્કલને મુક્ત કર્યો.
શેષ ઉવાચ। ચંપકં પતિતં દૃષ્ટ્વા સુરથઃ ક્ષત્રિયો બલી । પુત્રદુઃખપરીતાંગો જગામ સ્યંદને સ્થિતઃ
શેષે કહ્યું: ચંપકને પડેલો જોઈને, બલવાન ક્ષત્રિય સુરથ પોતાના પુત્રના દુઃખથી વ્યથિત થઈને રથમાં ઊભો રહી આગળ વધ્યો.
કપીંદ્રમાજુહાવાથ સુરથઃ કોપસંયુતઃ । નિઃશ્વાસવેગં સંમુંચન્મહાબલસમન્વિતઃ
પછી સુરથ ગુસ્સાથી ભરાઈને વાનરરાજને બોલાવ્યા, અને જોરથી શ્વાસ છોડતો, મહાબળથી યુક્ત હતો.
આહ્વયાનં નૃપં દૃષ્ટ્વા નિજં વીરઃ કપીશ્વરઃ । જગામ તં મહાવીરો મહાવેગસમન્વિતઃ
રાજાના આહ્વાનને જોઈ વીર વાનરપતિ મહાવેગ અને પરાક્રમ સાથે તેની સામે આવ્યો.
તમાગતં હનૂમંતં તૃણીકુર્વં તમુદ્ભટાન્ । ઉવાચ સુરથો રાજા મેઘગંભીરસુસ્વરઃ
હનુમાન આવી પહોંચ્યા ત્યારે, ભયાનક યોદ્ધાઓને અવગણીને, રાજા સુરથે મેઘ જેવો ગંભીર અવાજ કરીને તેને કહ્યું.
સુરથ ઉવાચ। ધન્યોસિ કપિવર્ય ત્વં મહાબલપરાક્રમઃ । યેન રામમહત્કૃત્યં કૃતં રાક્ષસકે પુરે
સુરથે કહ્યું: વાનરશ્રેષ્ઠ, તું ધન્ય છે, તું મહાબળવાન અને પરાક્રમી છે, જેના દ્વારા રામનું મહાન કાર્ય રાક્ષસોના શહેરમાં પૂર્ણ થયું.
ત્વં રામચરણસ્યાસિ સેવકો ભક્તિસંયુતઃ । ત્વયા વીરેણ મત્પુત્રઃ પાતિતશ્ચંપકો બલી
તું રામના ચરણનો ભક્તિભર્યો સેવક છે, છતાં, વીર, તારા હાથથી મારો બલવાન પુત્ર ચંપક મારાયો.
ઇદાનીં ત્વાં તુ સંબધ્ય ગંતાસ્મિ નગરેમમ । યત્નાત્તિષ્ઠ કપીશેશસત્યમુક્તં મયા સ્મૃતમ્
હવે હું તને બાંધીને મારા શહેરમાં જઈશ; વાનરપતિ, તું પુરુષાર્થ કર, કારણ કે મેં સાચું કહ્યું છે અને તેને યાદ રાખ.
ઇતિ ભાષિતમાકર્ણ્ય સુરથસ્ય કપીશ્વરઃ । ઉવાચ ધીરયા વાણ્યા રણે વીરૈકભૂષિતે
સુરથના આ વચન સાંભળી વાનરપતિએ ધીર અને શાંતિભરી વાણીમાં, યુદ્ધભૂમિના એકમાત્ર વીર તરીકે ઉત્તર આપ્યો.
હનૂમાનુવાચ। ત્વં રામચરણસ્મારી વયં રામસ્ય સેવકાઃ । બધ્નાસિ ચેન્માં પ્રસભં મોચયિષ્યતિ મત્પ્રભુઃ
હનુમાને કહ્યું: તું રામના ચરણને સ્મરે છે, અમે રામના સેવક છીએ. જો તું મને બળજબરીથી બાંધશે, તો મારું પ્રભુ ચોક્કસ મને મુક્ત કરશે.
કુરુ વીર ભવત્સ્વાંતસ્થિતં સત્યં પ્રતિશ્રુતમ્ । રામં સ્મરન્વૈ દુઃખાંતં યાતિ વેદા વદંત્યદઃ
વીર, તારા મનમાં જે સત્ય વચન આપ્યું છે તે પૂર્ણ કર; રામને યાદ કરતાં દુઃખનો અંત આવે છે, એમ વેદો કહે છે.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ બ્રુવંતં સુરથઃ પ્રશસ્ય પવનાત્મજમ્ । વિવ્યાધ બાણૈર્બહુભિઃ શિતૈઃ શાણેન દારુણૈઃ
શેષે કહ્યું: હવામાનના પુત્ર હનુમાનની પ્રશંસા કરી સુરથે તેને અનેક તીખા અને કઠોર બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તાન્મુક્તાનગણય્યાથ બાણાઞ્છોણિતપાતિનઃ । કરે જગ્રાહ કોદંડં સજ્યં શરસમન્વિતમ્
હનુમાને એ લોહી વહાવતાં બાણોને અવગણ્યા અને હાથમાં તણાયેલું અને બાણોથી સજ્જ ધનુષ્ય પકડી લીધું.
ગૃહીત્વા કરયોશ્ચાપં બભંજ કુપિતઃ કપિઃ । ચીત્કુર્વંસ્ત્રાસયન્વીરાન્નખૈર્દીર્ણાન્સૃજન્ભટાન્
કપીએ બંને હાથથી ધનુષ્ય પકડી ગુસ્સામાં તોડી નાખ્યું, ભયાનક ચીસો પાડી યોદ્ધાઓને ડરાવી દીધા અને નખોથી ફાડીને તેમને વિખેરી દીધા.
તેન ભગ્નં ધનુર્દૃષ્ટ્વા સ્વકીયં ગુણસંયુતમ્ । અપરં ધનુરાદત્ત મહદ્ગુણવિશોભિતમ્
પોતાનું તણાયેલું ધનુષ્ય તૂટેલું જોઈને સુરથે બીજું મોટું અને સુંદર તણાયેલું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું.