વયં ચ ધિક્કૃતાઃ સર્વે બલિભી રાજસેવકૈઃ । અત્ર પ્રમાણં ભગવાનિતિ કર્તવ્ય તાં પ્રતિ
અમે બધા શક્તિશાળી રાજાના સેવકો દ્વારા અપમાનિત થયા છીએ; આ બાબતમાં ભગવાનને જ authority માનવી જોઈએ.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં શત્રુઘ્નઃ કુપિતો ભૃશમ્ । દશન્રોષાત્સ્વદશનાઞ્જિહ્વયા લેલિહન્મુહુઃ
તે લોકોના શબ્દો સાંભળીને શત્રુઘ્ન ખૂબ જ ગુસ્સે થયો, ગુસ્સામાં વારંવાર પોતાની જીભથી દાંત ચાટતો રહ્યો.
ઉવાચ વીરો મદ્વાહં હૃત્વા કુત્ર ગમિષ્યસિ । ઇદાનીં પાતયે બાણૈઃ પુરંજનસમન્વિતમ્
વીર બોલ્યો: 'મારી સવારી લઈ પછી તું ક્યાં જશે? હવે હું તીરોથી શહેર અને તેના લોકો સાથે ધ્વંસ કરી દઈશ.'
ઇત્યુક્ત્વા સુમતિં પ્રાહ કસ્યેદં પુટભેદનમ્ । કો વર્તતેઽસ્યાધિપતિર્યો મે વાહમજીહરત્
આ રીતે કહીને તેણે સુમતિને પૂછ્યું: 'આ બાંધકામ કોણ તોડ્યું છે? અહીંનો માલિક કોણ છે, જેણે મારી સવારી લઈ છે?'
શેષ ઉવાચ। ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય ભૂપતેઃ કોપસંયુતમ્ । જગાદ મંત્રી સુગિરા સ્ફુટાક્ષરસમન્વિતમ્
શેષ બોલ્યો: રાજાના ગુસ્સાથી ભરેલા આ શબ્દો સાંભળીને મંત્રીએ સ્પષ્ટ અને સુંદર ભાષામાં જવાબ આપ્યો.
વિદ્ધીદં કુંડલં નામ નગરં સુમનોહરમ્ । અસ્મિન્વસતિ ધર્માત્મા સુરથઃ ક્ષત્ત્રિયો બલી
જાણો કે આ સુંદર શહેરનું નામ કુંડળા છે; અહીં ધર્મમાં રત, શક્તિશાળી ક્ષત્રિય સુરથ રહે છે.
નિત્યં ધર્મપરો રામચરણદ્વંદ્વસેવકઃ । મનસા કર્મણા વાચા હનૂમાનિવ સેવકઃ
સુરથ હંમેશાં ધર્મમાં રત છે, રામના પગની સેવા કરે છે; મન, કર્મ અને વાણીથી હનુમાનની જેમ સેવા કરે છે.
ચરિતાન્યસ્ય શતશો વર્તંતે ધર્મકારિણઃ । મહાબલપરીવારઃ સુરથઃ સર્વશોભનઃ
તેના સારા કામો સૈંકડો ગણાય છે; મહા શક્તિથી ઘેરાયેલો સુરથ સંપૂર્ણ રૂપે તેજસ્વી છે.
મહદ્યુદ્ધં ભવેદત્ર હૃતશ્ચેદ્વાહસત્તમઃ । અનેકે પ્રપતિષ્યંતિ વીરા રણવિશારદાઃ
જો શ્રેષ્ઠ સવારી લઈ લેવામાં આવશે તો અહીં મહા યુદ્ધ થશે; અનેક યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં પડી જશે.
એવમુક્તં સમાશ્રુત્ય શત્રુઘ્નઃ સચિવં પ્રતિ । ઉવાચ પુનરપ્યેવં વચનં વદતાં વરઃ
આ રીતે સાંભળીને શત્રુઘ્ને ફરી મંત્રીને સંબોધન કર્યું અને વધુ શબ્દો કહ્યું.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। કથમત્ર પ્રકર્તવ્યં રામાશ્વોઽનેન ચેદ્ધૃતઃ । નાયાતિ યોદ્ધું પ્રબલં કટકં વીરસેવિતમ્
શત્રુઘ્ન બોલ્યો: 'જો રામનો ઘોડો એ લઈ ગયો હોય તો અહીં શું કરવું? તે શક્તિશાળી યોદ્ધાઓની સેના સામે યુદ્ધ કરવા નથી આવતો.'
સુમતિરુવાચ। દૂતઃ પ્રેષ્યો મહારાજ રાજાનં પ્રતિ વાગ્મિકઃ । યદ્વાક્યેન સમાયાતિ બલેન બલિનાં વરઃ
સુમતિ બોલ્યો: 'મહારાજ, વાક્પટુ દૂતને રાજા પાસે મોકલવો જોઈએ; તેના શબ્દોથી કે શક્તિથી, સૌથી શક્તિશાળી યોદ્ધા આવશે.'
નોચેદજ્ઞાનતો વાહો ધૃતઃ કેનાપિ માનિના । અર્પયિષ્યતિ નઃ સાધુમશ્વં ક્રતુવરં શુભમ્
નહીંતર, જો કોઈ અહંकारी વ્યક્તિએ અજાણતાં સવારી લઈ હોય, તો તે અમને યજ્ઞ માટે શ્રેષ્ઠ અને શુભ ઘોડો પાછો આપશે.
ઇતિ શ્રુત્વાતુ તદ્વાક્યં શત્રુઘ્નો બુદ્ધિમાન્બલી । અંગદં પ્રત્યુવાચેદં વચનં વિનયાન્વિતમ્
આ શબ્દો સાંભળીને બુદ્ધિશાળી અને શક્તિશાળી શત્રુઘ્ને અંગદને વિનયપૂર્વક કહ્યું.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। યાહિ ત્વં નિકટસ્થે વૈ સુરથસ્ય મહાપુરે । દૂતત્વેન તતો ગત્વા પ્રબ્રૂહિ નૃપતિં પ્રતિ
શત્રુઘ્ન બોલ્યો: 'તુ નજીક આવેલા સુરથના મહા શહેરમાં જા; દૂત બનીને રાજાને સંબોધન કર.'
ત્વયા ધૃતો રામવાહો જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતોપિ વા । અર્પયતુ ન વા યાતુ પ્રધનં વીરસંયુતમ્
'તમે જાણીને કે અજાણતાં રામનો ઘોડો લીધો હોય, તો તે અમને પાછો આપે અથવા યોદ્ધાઓની ટોળી સાથે યુદ્ધ માટે આવે.'
રામસ્ય દૌત્યં લંકાયાં રાવણં પ્રતિ યત્કૃતમ્ । તથૈવ કુરુ ભૂયિષ્ઠ બલસંયુતબુદ્ધિમન્
'જેમ તમે લંકામાં રાવણ પાસે રામનું દૂતત્વ કર્યું હતું, તેમ જ હવે વધુ શક્તિ અને બુદ્ધિથી કરો.'
શેષ ઉવાચ। એતચ્છ્રુત્વાંગદો વીર ઓમિતિ પ્રોચ્ય ભૂમિપમ્ । જગામ સંસદો મધ્યે વીરશ્રેણિસમન્વિતે
શેષ બોલ્યો: આ સાંભળીને અંગદે 'ઓમ' કહીને રાજાને જવાબ આપ્યો અને યોદ્ધાઓની ટોળી સાથે સભામાં ગયો.
દદર્શ સુરથં ભૂપં તુલસીમંજરીધરમ્ । રામભદ્રં રસનયા બ્રુવંતં સેવકાન્નિજાન્
તેને તુલસીની માળા પહેરેલા સુરથ રાજાને, પોતાની જીભથી રામભદ્ર વિશે પોતાના સેવકો સાથે વાત કરતાં જોયા.
રાજાપિ દૃષ્ટ્વા પ્લવગં મનોહરવપુર્ધરમ્ । શત્રુઘ્નદૂતં મત્વાપિ વાલિજં પ્રત્યભાષત
રાજાએ પણ મનમોહક રૂપ ધરાવતા વાનરને જોઈ, તેને શત્રુઘ્નનો દૂત માનીને, વાલીપુત્રને સંબોધન કર્યું.
સુરથ ઉવાચ। પ્લવગાધિપ કસ્માત્ત્વમાગતોઽત્ર કથં ભવાન્ । બ્રૂહિ મે કારણં સર્વં યથા જ્ઞાત્વા કરોમિ તત્
સુરથ બોલ્યા: વાનરાધિપ, તમે અહીં કેમ આવ્યા છો? મને બધું કારણ કહો, જેથી હું જાણીને તે પ્રમાણે વર્તી શકું.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ સંભાષમાણં તં પ્રત્યુવાચ કપીશ્વરઃ । વિસ્મયંશ્ચેતસિ ભૃશં રામસેવાકરં નૃપમ્
શેષ બોલ્યા: જ્યારે રાજા આવી રીતે વાત કરી રહ્યો હતો, ત્યારે વાનર રાજાએ જવાબ આપ્યો, રામની સેવા માટે રાજાની ભક્તિ જોઈને તેના મનમાં ખૂબ આશ્ચર્ય થયું.
જાનીહિ માં નૃપશ્રેષ્ઠ વાલિપુત્રં હરીશ્વરમ્ । શત્રુઘ્નેન ચ દૂતત્વે પ્રેષિતો ભવતોંઽતિકમ્
મને ઓળખો, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું વાલીપુત્ર અંગદ છું, વાનર રાજા. શત્રુઘ્ને મને તમારાં સમક્ષ દૂત તરીકે મોકલ્યો છે.
સેવકૈઃ કૈશ્ચિદાગત્ય ધૃતોઽશ્વો મમ સાંપ્રતમ્ । અજ્ઞાનતો મહાન્યાય્યં કુર્વદ્ભિઃ સહસા નૃપ
તમારા કેટલાક સેવકો આવીને, અત્યારે જ મારા ઘોડાને પકડી લીધો છે, અજ્ઞાનથી, અયોગ્ય અને ઉતાવળા રીતે, હે રાજા.
તમશ્વં સહ રાજ્યેન સહપુત્રૈર્મુદાન્વિતઃ । શત્રુઘ્નં યાહિ ચરણે પતિત્વાશુ પ્રદેહિ ચ
એ ઘોડા, તમારું રાજ્ય, પુત્રો અને આનંદ સાથે, શત્રુઘ્ન પાસે જાઓ, તેના પગ પર પડીને, તરત જ પાછો આપી દો.
નોચેચ્છત્રુઘ્નનિર્મુક્તનારાચૈઃ ક્ષતવિગ્રહઃ । પૃથ્વીતલમલં કુર્વઞ્છયિષ્યસિ વિશીર્ષકઃ
નહીંતર, શત્રુઘ્નના તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થઈ, તમારું શરીર ઘાયલ થઈ જશે અને તમે જમીન પર પડશો, તમારું માથું ફૂટશે.
યેન લંકાપતિર્નાશં પ્રાપિતો લીલયા ક્ષણાત્ । તસ્યાશ્વં યાગયોગ્યં તુ હૃત્વા કુત્ર ગમિષ્યસિ
જેને લંકાપતિને એક ક્ષણે, રમતાં-રમતાં વિનાશ કર્યો, એ યજ્ઞ માટે યોગ્ય ઘોડા લઈ, તમે ક્યાં જશો?
શેષ ઉવાચ। ઇત્યાદિભાષમાણં તં પ્રત્યુવાચ મહીશ્વરઃ । સર્વં તથ્યં બ્રવીષિ ત્વં નાનૃતં તવ ભાષિતમ્
શેષ બોલ્યા: આવી રીતે બોલતા, ધરતીના રાજાએ જવાબ આપ્યો: તમે જે કહો છો, તે બધું સાચું છે; તમારા શબ્દોમાં કોઈ ખોટ નથી.
પરં શૃણુષ્વ મદ્વાક્યં શત્રુઘ્નપદસેવક । મયા ધૃતો મહાનશ્વો રામચંદ્રસ્ય ધીમતઃ
પણ હવે, શત્રુઘ્નના પગની સેવા કરતા, મારા શબ્દો સાંભળો: મેં વિવેકી રામચંદ્રનો મહાન ઘોડો પકડી લીધો છે.
ન મોક્ષ્યે સર્વથા વાહં શત્રુઘ્નાદિભયાદહમ્ । ચેદ્રામઃ સ્વયમાગત્ય દર્શનં દાસ્યતે મમ
હું એ ઘોડાને શત્રુઘ્ન કે બીજાના ભયથી કદી છોડવાનો નથી; જો રામ સ્વયં આવે અને મને દર્શન આપે,