સ રાજા ધાર્મિકો રામસેવકઃ પરયા મુદા । ગૃહીત્વાશ્વં પ્રત્યુવાચ સેવકાન્હરિસેવકાન્
એ ધર્મપ્રિય રાજા, રામજીના સેવક, ખૂબ આનંદથી ઘોડો પકડીને હરિના સેવકોને કહ્યું.
મયા ગૃહીતો વાહોઽસૌ રાઘવસ્ય મહીપતેઃ । સજ્જી ભવંતુ સર્વત્ર યૂયં રણવિશારદાઃ
'હું રાઘવના રાજાના ઘોડાને પકડી લીધો છે; તમે બધા, યુદ્ધમાં નિપુણ, સર્વત્ર તૈયાર રહો.'
ઇતિ પ્રોક્તાસ્તુ તે સર્વે ભટા રાજ્ઞો મહાબલાઃ । સજ્જીભૂતાઃ ક્ષણાદેવ સભાયાં જગ્મુરુત્સુકાઃ
એ રીતે કહેતાં, રાજાના બધા શક્તિશાળી યોદ્ધાઓ તરત જ તૈયાર થઈ ઉત્સાહપૂર્વક સભામાં ગયા.
રાજ્ઞો વીરા દશસુતાશ્ચંપકો મોહકસ્તથા । રિપુંજયોઽતિદુર્વારઃ પ્રતાપીબલમોદકઃ
રાજાના વીર પુત્રો — દસ પુત્રો: ચંપક, મોહક, રિપુંજય, અતિદુર્વાર, પ્રતાપી, બલમોદક,
હર્યક્ષઃ સહદેવશ્ચ ભૂરિદેવઃ સુતાપનઃ । ઇતિ રાજ્ઞો દશ સુતાઃ સજ્જીભૂતા રણાંગણે
હર્યક્ષ, સહદેવ, ભુરિદેવ અને સુતાપન — એ રાજાના દસ પુત્રો યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
યાતુમિચ્છામકુર્વંસ્તે મહોત્સાહસમન્વિતાઃ । રાજાપિ સ્વરથં ચિત્રં હેમશોભાવિનિર્મિતમ્
બધા મહોત્સાહથી જવા તૈયાર થયા; અને રાજાએ પણ સોનાથી શોભતા પોતાના સુંદર રથને બોલાવ્યો.
આહ્વયામાસ સુજવૈર્વાજિભિઃ સમલંકૃતમ્ । રણોત્સાહેન સંયુક્તઃ સર્વસૈન્યપરીવૃતઃ
એ રથને ઉત્તમ અને સુંદર ઘોડાઓથી જોતડાવવાનું કહ્યું; યુદ્ધની ઉત્સુકતા સાથે, રાજાએ આખા સૈન્યને પોતાના આસપાસ એકત્ર કર્યું.
સભાયાં સેવકાન્સર્વાન્દિશન્નાસ્તે મહીપતિઃ
સભામાં, રાજાએ પોતાના બધા સેવકોને આજ્ઞા આપી.
શેષ ઉવાચ। અથ રામાનુજો વેગાત્સમાગત્ય સ્વસેવકાન્ । પપ્રચ્છ કુત્ર વાહોઽસૌ યાજ્ઞિકઃ સુમનોહરઃ
શેષે કહ્યું: પછી રામાનુજ લક્ષ્મણ ઝડપથી આવીને પોતાના સેવકોને પૂછ્યું: 'યજ્ઞમાં ઉપયોગી એ સુંદર ઘોડો ક્યાં છે?'
તદા તે વચનં પ્રોચુઃ શત્રુઘ્નં સુમહાબલાઃ । ન જાનીમો ભટાઃ કેચિદ્ધયં નીત્વા ગતાઃ પુરે
પછી એ શક્તિશાળી યોદ્ધાઓ શત્રુઘ્નને કહ્યું: 'અમે જાણતા નથી, ઓ વીર; કેટલાક સૈનિકો એ ઘોડાને લઈ શહેરમાં ગયા છે.'
વયં ચ ધિક્કૃતાઃ સર્વે બલિભી રાજસેવકૈઃ । અત્ર પ્રમાણં ભગવાનિતિ કર્તવ્ય તાં પ્રતિ
અમે બધા શક્તિશાળી રાજાના સેવકો દ્વારા અપમાનિત થયા છીએ; આ બાબતમાં ભગવાનને જ authority માનવી જોઈએ.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં શત્રુઘ્નઃ કુપિતો ભૃશમ્ । દશન્રોષાત્સ્વદશનાઞ્જિહ્વયા લેલિહન્મુહુઃ
તે લોકોના શબ્દો સાંભળીને શત્રુઘ્ન ખૂબ જ ગુસ્સે થયો, ગુસ્સામાં વારંવાર પોતાની જીભથી દાંત ચાટતો રહ્યો.
ઉવાચ વીરો મદ્વાહં હૃત્વા કુત્ર ગમિષ્યસિ । ઇદાનીં પાતયે બાણૈઃ પુરંજનસમન્વિતમ્
વીર બોલ્યો: 'મારી સવારી લઈ પછી તું ક્યાં જશે? હવે હું તીરોથી શહેર અને તેના લોકો સાથે ધ્વંસ કરી દઈશ.'
ઇત્યુક્ત્વા સુમતિં પ્રાહ કસ્યેદં પુટભેદનમ્ । કો વર્તતેઽસ્યાધિપતિર્યો મે વાહમજીહરત્
આ રીતે કહીને તેણે સુમતિને પૂછ્યું: 'આ બાંધકામ કોણ તોડ્યું છે? અહીંનો માલિક કોણ છે, જેણે મારી સવારી લઈ છે?'
શેષ ઉવાચ। ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય ભૂપતેઃ કોપસંયુતમ્ । જગાદ મંત્રી સુગિરા સ્ફુટાક્ષરસમન્વિતમ્
શેષ બોલ્યો: રાજાના ગુસ્સાથી ભરેલા આ શબ્દો સાંભળીને મંત્રીએ સ્પષ્ટ અને સુંદર ભાષામાં જવાબ આપ્યો.
વિદ્ધીદં કુંડલં નામ નગરં સુમનોહરમ્ । અસ્મિન્વસતિ ધર્માત્મા સુરથઃ ક્ષત્ત્રિયો બલી
જાણો કે આ સુંદર શહેરનું નામ કુંડળા છે; અહીં ધર્મમાં રત, શક્તિશાળી ક્ષત્રિય સુરથ રહે છે.
નિત્યં ધર્મપરો રામચરણદ્વંદ્વસેવકઃ । મનસા કર્મણા વાચા હનૂમાનિવ સેવકઃ
સુરથ હંમેશાં ધર્મમાં રત છે, રામના પગની સેવા કરે છે; મન, કર્મ અને વાણીથી હનુમાનની જેમ સેવા કરે છે.
ચરિતાન્યસ્ય શતશો વર્તંતે ધર્મકારિણઃ । મહાબલપરીવારઃ સુરથઃ સર્વશોભનઃ
તેના સારા કામો સૈંકડો ગણાય છે; મહા શક્તિથી ઘેરાયેલો સુરથ સંપૂર્ણ રૂપે તેજસ્વી છે.
મહદ્યુદ્ધં ભવેદત્ર હૃતશ્ચેદ્વાહસત્તમઃ । અનેકે પ્રપતિષ્યંતિ વીરા રણવિશારદાઃ
જો શ્રેષ્ઠ સવારી લઈ લેવામાં આવશે તો અહીં મહા યુદ્ધ થશે; અનેક યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં પડી જશે.
એવમુક્તં સમાશ્રુત્ય શત્રુઘ્નઃ સચિવં પ્રતિ । ઉવાચ પુનરપ્યેવં વચનં વદતાં વરઃ
આ રીતે સાંભળીને શત્રુઘ્ને ફરી મંત્રીને સંબોધન કર્યું અને વધુ શબ્દો કહ્યું.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। કથમત્ર પ્રકર્તવ્યં રામાશ્વોઽનેન ચેદ્ધૃતઃ । નાયાતિ યોદ્ધું પ્રબલં કટકં વીરસેવિતમ્
શત્રુઘ્ન બોલ્યો: 'જો રામનો ઘોડો એ લઈ ગયો હોય તો અહીં શું કરવું? તે શક્તિશાળી યોદ્ધાઓની સેના સામે યુદ્ધ કરવા નથી આવતો.'
સુમતિરુવાચ। દૂતઃ પ્રેષ્યો મહારાજ રાજાનં પ્રતિ વાગ્મિકઃ । યદ્વાક્યેન સમાયાતિ બલેન બલિનાં વરઃ
સુમતિ બોલ્યો: 'મહારાજ, વાક્પટુ દૂતને રાજા પાસે મોકલવો જોઈએ; તેના શબ્દોથી કે શક્તિથી, સૌથી શક્તિશાળી યોદ્ધા આવશે.'
નોચેદજ્ઞાનતો વાહો ધૃતઃ કેનાપિ માનિના । અર્પયિષ્યતિ નઃ સાધુમશ્વં ક્રતુવરં શુભમ્
નહીંતર, જો કોઈ અહંकारी વ્યક્તિએ અજાણતાં સવારી લઈ હોય, તો તે અમને યજ્ઞ માટે શ્રેષ્ઠ અને શુભ ઘોડો પાછો આપશે.
ઇતિ શ્રુત્વાતુ તદ્વાક્યં શત્રુઘ્નો બુદ્ધિમાન્બલી । અંગદં પ્રત્યુવાચેદં વચનં વિનયાન્વિતમ્
આ શબ્દો સાંભળીને બુદ્ધિશાળી અને શક્તિશાળી શત્રુઘ્ને અંગદને વિનયપૂર્વક કહ્યું.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। યાહિ ત્વં નિકટસ્થે વૈ સુરથસ્ય મહાપુરે । દૂતત્વેન તતો ગત્વા પ્રબ્રૂહિ નૃપતિં પ્રતિ
શત્રુઘ્ન બોલ્યો: 'તુ નજીક આવેલા સુરથના મહા શહેરમાં જા; દૂત બનીને રાજાને સંબોધન કર.'
ત્વયા ધૃતો રામવાહો જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતોપિ વા । અર્પયતુ ન વા યાતુ પ્રધનં વીરસંયુતમ્
'તમે જાણીને કે અજાણતાં રામનો ઘોડો લીધો હોય, તો તે અમને પાછો આપે અથવા યોદ્ધાઓની ટોળી સાથે યુદ્ધ માટે આવે.'
રામસ્ય દૌત્યં લંકાયાં રાવણં પ્રતિ યત્કૃતમ્ । તથૈવ કુરુ ભૂયિષ્ઠ બલસંયુતબુદ્ધિમન્
'જેમ તમે લંકામાં રાવણ પાસે રામનું દૂતત્વ કર્યું હતું, તેમ જ હવે વધુ શક્તિ અને બુદ્ધિથી કરો.'
શેષ ઉવાચ। એતચ્છ્રુત્વાંગદો વીર ઓમિતિ પ્રોચ્ય ભૂમિપમ્ । જગામ સંસદો મધ્યે વીરશ્રેણિસમન્વિતે
શેષ બોલ્યો: આ સાંભળીને અંગદે 'ઓમ' કહીને રાજાને જવાબ આપ્યો અને યોદ્ધાઓની ટોળી સાથે સભામાં ગયો.
દદર્શ સુરથં ભૂપં તુલસીમંજરીધરમ્ । રામભદ્રં રસનયા બ્રુવંતં સેવકાન્નિજાન્
તેને તુલસીની માળા પહેરેલા સુરથ રાજાને, પોતાની જીભથી રામભદ્ર વિશે પોતાના સેવકો સાથે વાત કરતાં જોયા.
રાજાપિ દૃષ્ટ્વા પ્લવગં મનોહરવપુર્ધરમ્ । શત્રુઘ્નદૂતં મત્વાપિ વાલિજં પ્રત્યભાષત
રાજાએ પણ મનમોહક રૂપ ધરાવતા વાનરને જોઈ, તેને શત્રુઘ્નનો દૂત માનીને, વાલીપુત્રને સંબોધન કર્યું.