પશ્ય ધ્રુવં ચ પ્રહ્લાદં બિભીષણમથાદ્ભુતમ્ । યે ચાન્યે રામભક્તા વૈ કદાપિ ન પતંતિ તે
'ધ્રુવ, પ્રહલાદ અને અદભૂત વિભીષણને જુઓ; અને બીજા રામભક્તો—તેઓ ક્યારેય પતન પામતા નથી.'
યે રામનિંદકા દુષ્ટાસ્તાનિ મે યમકિંકરાઃ । તાડયિષ્યંતિ લોહસ્ય મુદ્ગરૈઃ પાશબન્ધનૈઃ
'જે દુષ્ટ લોકો રામજીની નિંદા કરે છે—મારા યમના દૂત તેમને લોખંડના મુદગરથી મારશે અને પાશથી બાંધશે.'
બ્રાહ્મણત્વાદ્દેહદંડં ન કુર્યાં તે દ્વિજાધમ । ગચ્છ ગચ્છ મદાલોકાત્તાડયિષ્યામિ ચાન્યથા
બ્રાહ્મણ હોવાને કારણે, હું તારી દેહ પર લાકડીથી માર નથી કરતો, ઓ દ્વિજોમાં સૌથી નીચો; મારી નજરથી દૂર જા, નહીં તો હું તને પીટી નાખીશ.
ઇત્થમુક્તવતિ શ્રેષ્ઠે ભૂપે સુરથસંજ્ઞિતે । સેવકા બાહુના ધૃત્વા નિષ્કાસયિતુમુદ્યતાઃ
એ રીતે શ્રેષ્ઠ રાજા સુરથ નામે બોલ્યા પછી, તેના સેવકો એ બ્રાહ્મણને હાથથી પકડીને બહાર કાઢવા તૈયાર થયા.
તદા યમો નિજં રૂપં ધૃત્વા લોકૈકવંદિતમ્ । પ્રાહ ભૂપં પ્રતુષ્ટોઽસ્મિ યાચસ્વ હરિસેવક
ત્યારે યમરાજે પોતાનું સર્વે લોકોએ પૂજેલું સ્વરૂપ ધારણ કરીને રાજાને કહ્યું: 'હું તારા પર પ્રસન્ન છું, ઓ હરિના ભક્ત; તું ઈચ્છતો હોય તે વર માગ.'
મયા પ્રલોભિતો વાગ્ભિર્બહ્વીભિરપિ સુવ્રત । ચલિતોસિ ન રામસ્ય સેવાયાઃ સાધુસેવિતઃ
'હું તને ઘણી મીઠી વાતોથી લલચાવ્યો, ઓ સારા વ્રતધારી, પણ તું રામની સેવા પરથી કદી ડગ્યો નહીં.'
તદા પ્રોવાચ ભૂમીશો યમં દૃષ્ટ્વા સુતોષિતમ્ । ઉવાચ યદિ તુષ્ટોસિ દેહિ મે વરમુત્તમમ્
પછી પૃથ્વીના રાજાએ યમરાજને પ્રસન્ન જોઈને કહ્યું: 'જો તમે ખુશ છો, તો મને શ્રેષ્ઠ વર આપો.'
તાવન્મમ ન વૈ મૃત્યુર્યાવદ્રામસમાગમઃ । ન ભયં મે ભવત્તો હિ કદાચન હિ ધર્મરાટ્
'મારે રામજી સાથે મુલાકાત થાય ત્યાં સુધી મારે મૃત્યુ ન આવે; અને ધર્મના રાજા, તારા તરફથી કદી કોઈ ભય ન રહે.'
તદોવાચ યમો ભૂપમિદં તવ ભવિષ્યતિ । સર્વં ત્વદીપ્સિતં તથ્યં કરિષ્યતિ રઘોઃપતિઃ
પછી યમરાજે રાજાને કહ્યું: 'એ બધું તારા માટે થશે; તું જે ઈચ્છે છે, રઘુવંશના સ્વામી એ સાચું કરશે.'
ઇત્યુક્ત્વાંતર્હિતો ધર્મો જગામ સ્વપુરં પ્રતિ । પ્રશસ્ય તસ્ય ચરિતં હરિભક્તિપરાત્મનઃ
એ રીતે કહીને ધર્મદેવ અદૃશ્ય થઈ પોતાના શહેર તરફ ગયા, અને હરિભક્તિમાં તનમનથી તલિન એ રાજાના વર્તનની પ્રશંસા કરતા ગયા.
સ રાજા ધાર્મિકો રામસેવકઃ પરયા મુદા । ગૃહીત્વાશ્વં પ્રત્યુવાચ સેવકાન્હરિસેવકાન્
એ ધર્મપ્રિય રાજા, રામજીના સેવક, ખૂબ આનંદથી ઘોડો પકડીને હરિના સેવકોને કહ્યું.
મયા ગૃહીતો વાહોઽસૌ રાઘવસ્ય મહીપતેઃ । સજ્જી ભવંતુ સર્વત્ર યૂયં રણવિશારદાઃ
'હું રાઘવના રાજાના ઘોડાને પકડી લીધો છે; તમે બધા, યુદ્ધમાં નિપુણ, સર્વત્ર તૈયાર રહો.'
ઇતિ પ્રોક્તાસ્તુ તે સર્વે ભટા રાજ્ઞો મહાબલાઃ । સજ્જીભૂતાઃ ક્ષણાદેવ સભાયાં જગ્મુરુત્સુકાઃ
એ રીતે કહેતાં, રાજાના બધા શક્તિશાળી યોદ્ધાઓ તરત જ તૈયાર થઈ ઉત્સાહપૂર્વક સભામાં ગયા.
રાજ્ઞો વીરા દશસુતાશ્ચંપકો મોહકસ્તથા । રિપુંજયોઽતિદુર્વારઃ પ્રતાપીબલમોદકઃ
રાજાના વીર પુત્રો — દસ પુત્રો: ચંપક, મોહક, રિપુંજય, અતિદુર્વાર, પ્રતાપી, બલમોદક,
હર્યક્ષઃ સહદેવશ્ચ ભૂરિદેવઃ સુતાપનઃ । ઇતિ રાજ્ઞો દશ સુતાઃ સજ્જીભૂતા રણાંગણે
હર્યક્ષ, સહદેવ, ભુરિદેવ અને સુતાપન — એ રાજાના દસ પુત્રો યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
યાતુમિચ્છામકુર્વંસ્તે મહોત્સાહસમન્વિતાઃ । રાજાપિ સ્વરથં ચિત્રં હેમશોભાવિનિર્મિતમ્
બધા મહોત્સાહથી જવા તૈયાર થયા; અને રાજાએ પણ સોનાથી શોભતા પોતાના સુંદર રથને બોલાવ્યો.
આહ્વયામાસ સુજવૈર્વાજિભિઃ સમલંકૃતમ્ । રણોત્સાહેન સંયુક્તઃ સર્વસૈન્યપરીવૃતઃ
એ રથને ઉત્તમ અને સુંદર ઘોડાઓથી જોતડાવવાનું કહ્યું; યુદ્ધની ઉત્સુકતા સાથે, રાજાએ આખા સૈન્યને પોતાના આસપાસ એકત્ર કર્યું.
સભાયાં સેવકાન્સર્વાન્દિશન્નાસ્તે મહીપતિઃ
સભામાં, રાજાએ પોતાના બધા સેવકોને આજ્ઞા આપી.
શેષ ઉવાચ। અથ રામાનુજો વેગાત્સમાગત્ય સ્વસેવકાન્ । પપ્રચ્છ કુત્ર વાહોઽસૌ યાજ્ઞિકઃ સુમનોહરઃ
શેષે કહ્યું: પછી રામાનુજ લક્ષ્મણ ઝડપથી આવીને પોતાના સેવકોને પૂછ્યું: 'યજ્ઞમાં ઉપયોગી એ સુંદર ઘોડો ક્યાં છે?'
તદા તે વચનં પ્રોચુઃ શત્રુઘ્નં સુમહાબલાઃ । ન જાનીમો ભટાઃ કેચિદ્ધયં નીત્વા ગતાઃ પુરે
પછી એ શક્તિશાળી યોદ્ધાઓ શત્રુઘ્નને કહ્યું: 'અમે જાણતા નથી, ઓ વીર; કેટલાક સૈનિકો એ ઘોડાને લઈ શહેરમાં ગયા છે.'
વયં ચ ધિક્કૃતાઃ સર્વે બલિભી રાજસેવકૈઃ । અત્ર પ્રમાણં ભગવાનિતિ કર્તવ્ય તાં પ્રતિ
અમે બધા શક્તિશાળી રાજાના સેવકો દ્વારા અપમાનિત થયા છીએ; આ બાબતમાં ભગવાનને જ authority માનવી જોઈએ.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં શત્રુઘ્નઃ કુપિતો ભૃશમ્ । દશન્રોષાત્સ્વદશનાઞ્જિહ્વયા લેલિહન્મુહુઃ
તે લોકોના શબ્દો સાંભળીને શત્રુઘ્ન ખૂબ જ ગુસ્સે થયો, ગુસ્સામાં વારંવાર પોતાની જીભથી દાંત ચાટતો રહ્યો.
ઉવાચ વીરો મદ્વાહં હૃત્વા કુત્ર ગમિષ્યસિ । ઇદાનીં પાતયે બાણૈઃ પુરંજનસમન્વિતમ્
વીર બોલ્યો: 'મારી સવારી લઈ પછી તું ક્યાં જશે? હવે હું તીરોથી શહેર અને તેના લોકો સાથે ધ્વંસ કરી દઈશ.'
ઇત્યુક્ત્વા સુમતિં પ્રાહ કસ્યેદં પુટભેદનમ્ । કો વર્તતેઽસ્યાધિપતિર્યો મે વાહમજીહરત્
આ રીતે કહીને તેણે સુમતિને પૂછ્યું: 'આ બાંધકામ કોણ તોડ્યું છે? અહીંનો માલિક કોણ છે, જેણે મારી સવારી લઈ છે?'
શેષ ઉવાચ। ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય ભૂપતેઃ કોપસંયુતમ્ । જગાદ મંત્રી સુગિરા સ્ફુટાક્ષરસમન્વિતમ્
શેષ બોલ્યો: રાજાના ગુસ્સાથી ભરેલા આ શબ્દો સાંભળીને મંત્રીએ સ્પષ્ટ અને સુંદર ભાષામાં જવાબ આપ્યો.
વિદ્ધીદં કુંડલં નામ નગરં સુમનોહરમ્ । અસ્મિન્વસતિ ધર્માત્મા સુરથઃ ક્ષત્ત્રિયો બલી
જાણો કે આ સુંદર શહેરનું નામ કુંડળા છે; અહીં ધર્મમાં રત, શક્તિશાળી ક્ષત્રિય સુરથ રહે છે.
નિત્યં ધર્મપરો રામચરણદ્વંદ્વસેવકઃ । મનસા કર્મણા વાચા હનૂમાનિવ સેવકઃ
સુરથ હંમેશાં ધર્મમાં રત છે, રામના પગની સેવા કરે છે; મન, કર્મ અને વાણીથી હનુમાનની જેમ સેવા કરે છે.
ચરિતાન્યસ્ય શતશો વર્તંતે ધર્મકારિણઃ । મહાબલપરીવારઃ સુરથઃ સર્વશોભનઃ
તેના સારા કામો સૈંકડો ગણાય છે; મહા શક્તિથી ઘેરાયેલો સુરથ સંપૂર્ણ રૂપે તેજસ્વી છે.
મહદ્યુદ્ધં ભવેદત્ર હૃતશ્ચેદ્વાહસત્તમઃ । અનેકે પ્રપતિષ્યંતિ વીરા રણવિશારદાઃ
જો શ્રેષ્ઠ સવારી લઈ લેવામાં આવશે તો અહીં મહા યુદ્ધ થશે; અનેક યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં પડી જશે.
એવમુક્તં સમાશ્રુત્ય શત્રુઘ્નઃ સચિવં પ્રતિ । ઉવાચ પુનરપ્યેવં વચનં વદતાં વરઃ
આ રીતે સાંભળીને શત્રુઘ્ને ફરી મંત્રીને સંબોધન કર્યું અને વધુ શબ્દો કહ્યું.