હસંતં તં મુનિં પ્રાહ હસને કારણં કિમુ । કથયસ્વ પ્રસાદેન યથા સ્યાન્મનસઃ સુખમ્
રાજાએ હસતા મુનિને પૂછ્યું: 'તમે કેમ હસ્યા? કૃપા કરીને કહો, જેથી મારું મન શાંત થાય.'
તતો મુનિર્નૃપં પ્રાહ શૃણુ રાજન્ધિયાયુતઃ । યદહં તેઽભિધાસ્યામિ સ્મિતે કારણમુત્તમમ્
પછી મુનિએ રાજાને કહ્યું: 'શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિવાળા રાજા, સાંભળો, હું તમને મારા સ્મિતનું સાચું કારણ કહું છું.'
ત્વયા પ્રોક્તં હરેઃ કીર્તિં કથયસ્વ મમાગ્રતઃ । કો હરિઃ કસ્ય વા કીર્તિઃ સર્વે કર્મવશા નરાઃ
'તમે કહ્યું: "મારી સામે હરિની કીર્તિ કહો." કોણ હરિ? કોની કીર્તિ? બધા માણસો કર્મના વશ છે.'
કર્મણા પ્રાપ્યતે સ્વર્ગઃ કર્મણા નરકં વ્રજેત્ । કર્મણૈવ ભવેત્સર્વં પુત્રપૌત્રાદિકં બહુ
'કર્મથી સ્વર્ગ મળે છે, કર્મથી નરક મળે છે; માત્ર કર્મથી જ પુત્ર, પૌત્ર અને અનેક વસ્તુઓ મળે છે.'
શક્રઃ શતં ક્રતૂનાં તુ કૃત્વાગાત્પરમં પદમ્ । બ્રહ્માપિ કર્મણા લોકં પ્રાપ્ય સત્યાખ્યમદ્ભુતમ્
'ઇન્દ્રે સો યજ્ઞ કર્યા પછી શ્રેષ્ઠ સ્થાન મેળવ્યું; બ્રહ્માએ પણ કર્મથી સત્ય નામના અદભૂત લોકને પ્રાપ્ત કર્યો.'
અનેકે કર્મણા સિદ્ધા મરુદાદય ઈશિનઃ । કુર્વન્તિ ભોગસૌખ્યં ચ અપ્સરોગણસેવિતાઃ
'અનેક લોકો કર્મથી સિદ્ધ થયા છે—મરુદ અને અન્ય દેવો—એમણે ભોગ અને સુખ માણ્યા, અપ્સરાઓની સેવા મેળવી.'
તસ્માત્કુરુષ્વ યજ્ઞાદીન્યજસ્વ કિલ દેવતાઃ । યથા તે વિમલાકીર્તિર્ભવિષ્યતિ મહીતલે
'તેથી, યજ્ઞ વગેરે કરો, દેવતાઓની પૂજા કરો, જેથી તમારી કીર્તિ પૃથ્વી પર નિર્મળ રહે.'
ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં કોપક્ષુભિતમાનસઃ । ઉવાચ રામૈકમના વિપ્રં કર્મવિશારદમ્
આ શબ્દો સાંભળીને રાજાનું મન ગુસ્સાથી ઉથલાયું, અને રામજીમાં એકાગ્ર રાજાએ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને કહ્યું.
મા બ્રૂહિ કર્મણો વાર્તાં ક્ષયિષ્ણુફલદાયિનીમ્ । ગચ્છ મન્નગરોપાંતાદ્બહિર્લોકવિગર્હિતઃ
'મને કર્મની વાત ન કહો, જે ક્ષણભંગુર ફળ આપે છે. મારા શહેરની સીમા બહાર જાવ, જગતથી તિરસ્કૃત.'
ઇંદ્રઃ પતિષ્યતિ ક્ષિપ્રં પતિષ્યત્યપિ પદ્મજઃ । ન પતિષ્યંતિ મનુજા રામસ્ય ભજનોત્સુકાઃ
'ઇન્દ્ર જલદી પતન પામશે, અને પદ્મજ પણ પતન પામશે; પણ જે લોકો રામજીની ભક્તિમાં ઉત્સુક છે, તેઓ ક્યારેય પતન પામતા નથી.'
પશ્ય ધ્રુવં ચ પ્રહ્લાદં બિભીષણમથાદ્ભુતમ્ । યે ચાન્યે રામભક્તા વૈ કદાપિ ન પતંતિ તે
'ધ્રુવ, પ્રહલાદ અને અદભૂત વિભીષણને જુઓ; અને બીજા રામભક્તો—તેઓ ક્યારેય પતન પામતા નથી.'
યે રામનિંદકા દુષ્ટાસ્તાનિ મે યમકિંકરાઃ । તાડયિષ્યંતિ લોહસ્ય મુદ્ગરૈઃ પાશબન્ધનૈઃ
'જે દુષ્ટ લોકો રામજીની નિંદા કરે છે—મારા યમના દૂત તેમને લોખંડના મુદગરથી મારશે અને પાશથી બાંધશે.'
બ્રાહ્મણત્વાદ્દેહદંડં ન કુર્યાં તે દ્વિજાધમ । ગચ્છ ગચ્છ મદાલોકાત્તાડયિષ્યામિ ચાન્યથા
બ્રાહ્મણ હોવાને કારણે, હું તારી દેહ પર લાકડીથી માર નથી કરતો, ઓ દ્વિજોમાં સૌથી નીચો; મારી નજરથી દૂર જા, નહીં તો હું તને પીટી નાખીશ.
ઇત્થમુક્તવતિ શ્રેષ્ઠે ભૂપે સુરથસંજ્ઞિતે । સેવકા બાહુના ધૃત્વા નિષ્કાસયિતુમુદ્યતાઃ
એ રીતે શ્રેષ્ઠ રાજા સુરથ નામે બોલ્યા પછી, તેના સેવકો એ બ્રાહ્મણને હાથથી પકડીને બહાર કાઢવા તૈયાર થયા.
તદા યમો નિજં રૂપં ધૃત્વા લોકૈકવંદિતમ્ । પ્રાહ ભૂપં પ્રતુષ્ટોઽસ્મિ યાચસ્વ હરિસેવક
ત્યારે યમરાજે પોતાનું સર્વે લોકોએ પૂજેલું સ્વરૂપ ધારણ કરીને રાજાને કહ્યું: 'હું તારા પર પ્રસન્ન છું, ઓ હરિના ભક્ત; તું ઈચ્છતો હોય તે વર માગ.'
મયા પ્રલોભિતો વાગ્ભિર્બહ્વીભિરપિ સુવ્રત । ચલિતોસિ ન રામસ્ય સેવાયાઃ સાધુસેવિતઃ
'હું તને ઘણી મીઠી વાતોથી લલચાવ્યો, ઓ સારા વ્રતધારી, પણ તું રામની સેવા પરથી કદી ડગ્યો નહીં.'
તદા પ્રોવાચ ભૂમીશો યમં દૃષ્ટ્વા સુતોષિતમ્ । ઉવાચ યદિ તુષ્ટોસિ દેહિ મે વરમુત્તમમ્
પછી પૃથ્વીના રાજાએ યમરાજને પ્રસન્ન જોઈને કહ્યું: 'જો તમે ખુશ છો, તો મને શ્રેષ્ઠ વર આપો.'
તાવન્મમ ન વૈ મૃત્યુર્યાવદ્રામસમાગમઃ । ન ભયં મે ભવત્તો હિ કદાચન હિ ધર્મરાટ્
'મારે રામજી સાથે મુલાકાત થાય ત્યાં સુધી મારે મૃત્યુ ન આવે; અને ધર્મના રાજા, તારા તરફથી કદી કોઈ ભય ન રહે.'
તદોવાચ યમો ભૂપમિદં તવ ભવિષ્યતિ । સર્વં ત્વદીપ્સિતં તથ્યં કરિષ્યતિ રઘોઃપતિઃ
પછી યમરાજે રાજાને કહ્યું: 'એ બધું તારા માટે થશે; તું જે ઈચ્છે છે, રઘુવંશના સ્વામી એ સાચું કરશે.'
ઇત્યુક્ત્વાંતર્હિતો ધર્મો જગામ સ્વપુરં પ્રતિ । પ્રશસ્ય તસ્ય ચરિતં હરિભક્તિપરાત્મનઃ
એ રીતે કહીને ધર્મદેવ અદૃશ્ય થઈ પોતાના શહેર તરફ ગયા, અને હરિભક્તિમાં તનમનથી તલિન એ રાજાના વર્તનની પ્રશંસા કરતા ગયા.
સ રાજા ધાર્મિકો રામસેવકઃ પરયા મુદા । ગૃહીત્વાશ્વં પ્રત્યુવાચ સેવકાન્હરિસેવકાન્
એ ધર્મપ્રિય રાજા, રામજીના સેવક, ખૂબ આનંદથી ઘોડો પકડીને હરિના સેવકોને કહ્યું.
મયા ગૃહીતો વાહોઽસૌ રાઘવસ્ય મહીપતેઃ । સજ્જી ભવંતુ સર્વત્ર યૂયં રણવિશારદાઃ
'હું રાઘવના રાજાના ઘોડાને પકડી લીધો છે; તમે બધા, યુદ્ધમાં નિપુણ, સર્વત્ર તૈયાર રહો.'
ઇતિ પ્રોક્તાસ્તુ તે સર્વે ભટા રાજ્ઞો મહાબલાઃ । સજ્જીભૂતાઃ ક્ષણાદેવ સભાયાં જગ્મુરુત્સુકાઃ
એ રીતે કહેતાં, રાજાના બધા શક્તિશાળી યોદ્ધાઓ તરત જ તૈયાર થઈ ઉત્સાહપૂર્વક સભામાં ગયા.
રાજ્ઞો વીરા દશસુતાશ્ચંપકો મોહકસ્તથા । રિપુંજયોઽતિદુર્વારઃ પ્રતાપીબલમોદકઃ
રાજાના વીર પુત્રો — દસ પુત્રો: ચંપક, મોહક, રિપુંજય, અતિદુર્વાર, પ્રતાપી, બલમોદક,
હર્યક્ષઃ સહદેવશ્ચ ભૂરિદેવઃ સુતાપનઃ । ઇતિ રાજ્ઞો દશ સુતાઃ સજ્જીભૂતા રણાંગણે
હર્યક્ષ, સહદેવ, ભુરિદેવ અને સુતાપન — એ રાજાના દસ પુત્રો યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
યાતુમિચ્છામકુર્વંસ્તે મહોત્સાહસમન્વિતાઃ । રાજાપિ સ્વરથં ચિત્રં હેમશોભાવિનિર્મિતમ્
બધા મહોત્સાહથી જવા તૈયાર થયા; અને રાજાએ પણ સોનાથી શોભતા પોતાના સુંદર રથને બોલાવ્યો.
આહ્વયામાસ સુજવૈર્વાજિભિઃ સમલંકૃતમ્ । રણોત્સાહેન સંયુક્તઃ સર્વસૈન્યપરીવૃતઃ
એ રથને ઉત્તમ અને સુંદર ઘોડાઓથી જોતડાવવાનું કહ્યું; યુદ્ધની ઉત્સુકતા સાથે, રાજાએ આખા સૈન્યને પોતાના આસપાસ એકત્ર કર્યું.
સભાયાં સેવકાન્સર્વાન્દિશન્નાસ્તે મહીપતિઃ
સભામાં, રાજાએ પોતાના બધા સેવકોને આજ્ઞા આપી.
શેષ ઉવાચ। અથ રામાનુજો વેગાત્સમાગત્ય સ્વસેવકાન્ । પપ્રચ્છ કુત્ર વાહોઽસૌ યાજ્ઞિકઃ સુમનોહરઃ
શેષે કહ્યું: પછી રામાનુજ લક્ષ્મણ ઝડપથી આવીને પોતાના સેવકોને પૂછ્યું: 'યજ્ઞમાં ઉપયોગી એ સુંદર ઘોડો ક્યાં છે?'
તદા તે વચનં પ્રોચુઃ શત્રુઘ્નં સુમહાબલાઃ । ન જાનીમો ભટાઃ કેચિદ્ધયં નીત્વા ગતાઃ પુરે
પછી એ શક્તિશાળી યોદ્ધાઓ શત્રુઘ્નને કહ્યું: 'અમે જાણતા નથી, ઓ વીર; કેટલાક સૈનિકો એ ઘોડાને લઈ શહેરમાં ગયા છે.'