તત્રોદ્યાનં મહચ્છ્રેષ્ઠં પાદપૈઃ પરિશોભિતમ્ । શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ કર્ણિકારૈઃ સમન્તતઃ
ત્યાં એક વિશાળ અને ઉત્તમ બગીચો હતો, જે શાલ, તાળ, તમાલ અને કર્ણિકાર વૃક્ષોથી સર્વત્ર શોભતો હતો.
હિંતાલૈર્નાગપુન્નાગૈઃ કોવિદારૈઃ સબિલ્વકૈઃ । ચમ્પકૈર્બકુલૈર્મેઘૈર્મદનૈઃ કુટજાદિભિઃ
તેમાં હિંતાળ, નાગ, પુન્નાગ, કોવિદાર અને બિલ્વ વૃક્ષો, સાથે ચંપક, બકુલ, મેઘ, મદન, કુટજ અને અન્ય વૃક્ષો પણ હતા.
જાતિકાભિર્યૂથિકાભિર્નવમાલિકયા તથા । આમ્રૈર્માધવદ્રાક્ષાભિર્દાડિમૈઃ શોભિતં વનમ્
તે વન ચમેલી, જૂથિકા અને તાજા માલિકા ફૂલો સાથે, તેમજ કેરી, માધવ, દ્રાક્ષ અને દાડમના વૃક્ષોથી શોભાયમાન હતું.
અનેકપક્ષિસંઘુષ્ટં ભ્રમરૈર્નિનદીકૃતમ્ । મયૂરકેકારવિતં સર્વર્તુસુખદં હયઃ
તે વનમાં અનેક પક્ષીઓના ટોળાંઓના કલરવથી, મધમાખીઓના ગુંજનથી અને મોરોના ટહુકાથી ગુંજતું હતું, અને તે દરેક ઋતુમાં આનંદ આપતું હતું.
પ્રવિવેશ સ શત્રુઘ્નો મનોવેગસમન્વિતઃ । સ્વર્ણપત્રં વિશાલે સ્વે ભાલે બિભ્રન્મનોહરમ્
ત્યાં શત્રુઘ્ન મનની ઝડપથી પ્રવેશ્યા, પોતાના કપાળ પર વિશાળ અને સુંદર સોનાની થાળી ધારણ કરીને.
ગચ્છતસ્તસ્ય વાહસ્ય હયમેધક્રતોસ્તદા । અકસ્માદભવચ્ચિત્રં તચ્છૃણુષ્વ દ્વિજોત્તમ
ત્યારે, અશ્વમેઘ યજ્ઞના ઘોડાની આગળ વધતી વખતે, અચાનક એક અદ્ભુત ઘટના બની — એ સાંભળો, દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
ગાત્રસ્તંભોઽભવત્તસ્ય ન ચચાલ પથિસ્થિતઃ । હેમકૂટઇવાચાલ્યો બભૂવ હયસત્તમઃ
ઘોડાનું શરીર અચાનક કઠોર થઈ ગયું; તે રસ્તા પરથી હલ્યો નહીં. તે શ્રેષ્ઠ ઘોડો સોનાના પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તદા તદ્રક્ષકાઃ સર્વે કશાઘાતાન્વિતેનિરે । તદાહતેઽપિ ન યયૌ સ્તબ્ધગાત્રો હયોત્તમઃ
ત્યારે બધા રક્ષકો એને ચાબુકથી માર્યા, પણ તેમ છતાં એ શ્રેષ્ઠ ઘોડો અડગ રહ્યો, તેનું શરીર જડ બની ગયું.
શત્રુઘ્નં સવિધે ગત્વા ચુક્રુશુર્વાહરક્ષકાઃ । સ્વામિન્વયં ન જાનીમઃ કિમભૂદ્ધયસત્તમે
ઘોડાના રક્ષકો શત્રુઘ્ન પાસે ગયા અને બોલ્યા: 'પ્રભુ, અમને ખબર નથી કે આ શ્રેષ્ઠ ઘોડાને શું થયું છે.'
ગચ્છતો વાહવર્યસ્ય મનોવેગસ્ય ભૂપતે । આકસ્મિકોઽભવત્તસ્ય ગાત્રસ્તંભો મહામતે
રાજા, જ્યારે એ મનની ઝડપથી દોડતો શ્રેષ્ઠ ઘોડો આગળ વધતો હતો, ત્યારે અચાનક તેના શરીરમાં જડતા આવી ગઈ, હે વિદ્વાન.
કશાભિસ્તાડિતોઽસ્માભિઃ પરં તત્ર ચચાલ ન । એવં વિચાર્ય યત્કર્મ તત્કુરુષ્વ નૃપોત્તમ
'અમે એને ચાબુકથી માર્યો, છતાં એ હલ્યો નહીં. હવે શું કરવું તે વિચાર કરો, હે રાજાશ્રેષ્ઠ.'
તદા વિસ્મયમાપન્નો ભૂપતિઃ સહ સૈનિકૈઃ । જગામ સહિતઃ સર્વૈર્હયસ્ય મહતોઽન્તિકે
પછી રાજા અને તેના સૈનિકો આશ્ચર્યથી ભરાયા અને બધા મળીને એ મહાન ઘોડાની પાસે ગયા.
પુષ્કલો બાહુના ધૃત્વા ચરણૌ તસ્ય ભૂતલાત્ । ઉત્પાટયામાસ તદા પરં નો ચેલતુસ્તતઃ
પુષ્કલએ પોતાના હાથથી ઘોડાના પગ પકડીને જમીન પરથી ઉંચા કરવાનું પ્રયત્ન કર્યું, પણ એના પગ જરા પણ હલ્યા નહીં.
બલેન બલિનાક્રાંતો નાકમ્પત હયસ્તદા । હનૂમાંસ્તં સમુદ્ધર્તું મતિં ચક્રે મહામનાઃ
મજબૂત પુરૂષોએ જોર લગાવ્યું, છતાં ઘોડો હલ્યો નહીં. મહાન મનવાળો હનુમાન એને ઉંચું કરવા વિચાર કર્યો.
લાંગૂલેન સમાવેષ્ટ્ય બલેન બલિનાં વરઃ । આચકર્ષ બલાદ્વાહં ન ચચાલ તથાપિ સઃ
હનુમાન, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાનો પૂંછડો ઘોડા આસપાસ વળી, જોરથી ખેંચ્યો, છતાં એ હલ્યો નહીં.
તદોવાચ કપિશ્રેષ્ઠો હનૂમાન્વિસ્મયાન્વિતઃ । શત્રુઘ્નં બલિનાં શ્રેષ્ઠં વીરાણાં પરિશૃણ્વતામ્
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાન આશ્ચર્યથી ભરાઈ, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ શત્રુઘ્નને બોલ્યા, જ્યારે બધા વીરોએ સાંભળ્યું.
મયા દ્રોણો લાંગુલેન લીલયોત્પાટિતોઽધુના । પરમત્ર મહાશ્ચર્યં કમ્પતે ન હયોઽલ્પકઃ
'હમણાં જ મેં મારા પૂંછડા વડે દ્રોણને સરળતાથી ઉખેડી નાખ્યો હતો, પણ અહીં આ નાનકડો ઘોડો જરા પણ હલતો નથી. આ ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે.'
દૃષ્ટમત્ર નિદાનં હિ વીરૈર્બલિભિરુદ્ધતૈઃ । આકૃષ્ટોઽપિ ન ચ સ્થાનાચ્ચચાલ તિલમાત્રતઃ
'અહીં ઘણા બલવાન વીરોએ જોર લગાવ્યું, છતાં એનું કારણ સમજાયું નથી; ઘોડો એક તલના દાણાની જેટલી જગ્યા પણ હલ્યો નથી.'
કપિભાષિતમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નો વિસ્મયાન્વિતઃ । સુમતિં મંત્રિણાં શ્રેષ્ઠમુવાચ વદતાં વરઃ
વાનરનાં વચન સાંભળીને, શત્રુઘ્ન આશ્ચર્યથી ભરાયા અને વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મંત્રીઓમાં સર્વોત્તમ સુમતિને બોલ્યા.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। મંત્રિન્કિમભવદ્વાહે સ્તંભનં વપુષોઽનઘ । કોઽત્રોપાયો વિધેયઃ સ્યાદ્યેન વાહગતિર્ભવેત્
શત્રુઘ્ને કહ્યું: 'મંત્રિ, આ ઘોડાને શું થયું છે કે તેનું શરીર જડ બની ગયું છે? એવું કયું ઉપાય કરવું જોઈએ કે ઘોડો ફરી ચાલે?'
સુમતિરુવાચ। સ્વામિન્કશ્ચિન્મુનિર્મૃગ્યોઽખિલજ્ઞાનવિચક્ષણઃ । દેશોદ્ભવમહં જાને પ્રત્યક્ષં ન પરોક્ષજમ્
સુમતિએ કહ્યું: પ્રભુ, હું એક મહાન ઋષિની શોધમાં છું, જે સર્વજ્ઞ છે. હું એમના જન્મસ્થાનને સ્પષ્ટ રીતે જાણું છું, સાંભળીને નહીં.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય સુમતેર્ધર્મકોવિદઃ । અન્વેષયામાસ મુનિં સેવકૈઃ સહ શોભનમ્
શેષએ કહ્યું: ધર્મમાં નિષ્ણાત સુમતિના આ શબ્દો સાંભળીને રાજાએ પોતાના સેવકો સાથે યોગ્ય રીતે ઋષિની શોધ શરૂ કરી.
તે સર્વે સર્વતો ગત્વા મુનિં ધર્મવિદં ભટાઃ । વ્યાલોકયંતઃ સર્વત્ર ન ચાપશ્યન્મુનીશ્વરમ્
બધા યોદ્ધાઓ ચારે બાજુ ગયા અને ધર્મજ્ઞ ઋષિને શોધતા રહ્યા, પણ તેમને ક્યાંય ઋષિરાજ દેખાયા નહીં.
એકસ્ત્વનુચરો વિપ્ર ગતો યોજનમાત્રતઃ । પૂર્વસ્યાં દિશિ ચોદ્યુક્તઃ પશ્યતિ સ્મ મહાશ્રમમ્
પછી એક બ્રાહ્મણ સેવક પૂર્વ દિશામાં એક યોજન જેટલું દૂર ગયો અને ઉત્સાહપૂર્વક એક સુંદર આશ્રમ જોયો.
યત્ર નિર્વૈરિણઃ સર્વે પશવો જનતાસ્તથા । ગંગાસ્નાનહતાશેષકિલ્બિષાઃ સુમનોહરાઃ
ત્યાં બધા પ્રાણી અને લોકો પરસ્પર વિના દુશ્મનાવટે રહેતા, ગંગામાં સ્નાન કરીને પાપમુક્ત અને આનંદી દેખાતા.
યત્ર કેચિત્તપઃ શ્રેષ્ઠં કુર્વંતિ સ્મ હુતાશનૈઃ । ધૂમૈરધોમુખાઃ પત્રૈર્વાયુભિઃ સ્વોદરંભરાઃ
કેટલાંક ત્યાં અગ્નિહોત્રથી શ્રેષ્ઠ તપ કરી રહ્યા હતા, ધૂમથી કાળી થયેલી ચહેરા, પાંદડા અને હવામાંથી જ પેટ ભરતા.
યત્રાગ્નિહોત્રજો ધૂમઃ પવિત્રયતિ સર્વદા । અનેકમુનિસંહૃષ્ટો મુક્તપત્રલતોત્તમઃ
ત્યાં અગ્નિહોત્રનો ધૂમ હંમેશા સ્થળને પવિત્ર કરતો, અનેક આનંદિત ઋષિઓ finest લતાવાળી પાંદડાથી શોભતા રહેતા.
તમાશ્રમં મુનેર્જ્ઞાત્વા શૌનકસ્ય મનોહરમ્ । ન્યવેદયન્નૃપાયાસૌ વિસ્મયાવિષ્ટચેતસે
એ આશ્રમ ઋષિ શૌનકનો છે એવું જાણી, તે સેવકે આશ્ચર્યથી ભરેલા મનથી રાજાને જાણ કરી.
તચ્છ્રુત્વા હર્ષિતોઽત્યંતં શત્રુઘ્નઃ સહ સેવકૈઃ । હનૂમત્પુષ્કલાદ્યૈશ્ચ સયુતોઽગાત્તદાશ્રમમ્
આ સાંભળીને શત્રુઘ્ન ખૂબ જ આનંદિત થયો અને પોતાના સેવકો, હનુમાન, પુષ્કલ વગેરે સાથે એ આશ્રમ તરફ ગયો.
તત્ર વીક્ષ્ય મુનિશ્રેષ્ઠં સમ્યગ્ઘુતહુતાશનમ્ । પ્રણમ્ય દંડવત્તસ્ય ચરણૌ પાપહારિણૌ
ત્યાં શ્રેષ્ઠ ઋષિને યોગ્ય રીતે અગ્નિહોત્ર કરતા જોઈ, શત્રુઘ્ને દંડવત્ નમસ્કાર કરીને તેમના પાપહારી પગે માથું મૂક્યું.