તાન્દૃષ્ટ્વા ભયસંવિગ્નાન્રુધિરેણ પરિપ્લુતાન્ । સુરાઞ્જગાદ વિમનાઃ શક્રઃ સર્વસુરોત્તમઃ
તેમને ડરાયેલા અને લોહીથી લથબથ થયેલા જોઈને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઇન્દ્રે ચિંતિત મનથી વાત કરી.
કથં યૂયં ભયત્રસ્તાઃ કથં રુધિરવિપ્લુતાઃ । કેન દૈત્યેન નિહતા રાક્ષસેનાધમેન વા
તમને આટલા ભયભીત અને લોહીથી ભીંજાયેલા કેમ જોઉં છું? કયા દૈત્ય કે નીચ રાક્ષસે તમને માર્યા છે?
સર્વં શંસત મે તથ્યં યથા જ્ઞાત્વા વ્રજામિ તમ્ । નિહત્ય બદ્ધ્વા ચાયામિ યુષ્મદ્ઘાતકમુન્મદમ્
મને બધું સાચું કહો, જેથી હું જાણીને ત્યાં જઈ શકું, તેને હરાવી બાંધી લાવું અને જે આપનો સંહારક છે તેને પાછો લાવું.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય તુરાસાહં સુરોત્તમાઃ । જગદુર્દીનયા વાચા સુરાસુરનમસ્કૃતમ્
આવાં વચન સાંભળી, ભયથી ભરેલા દેવોએ દુઃખી અવાજે, દેવો અને અસુરો બંનેનું માન રાખીને જવાબ આપ્યો.
દેવા ઊચુઃ। ઇહાગત્ય ન જાનીમઃ કશ્ચિદ્વાનરરૂપધૃક્ । નેતું દ્રોણં સમુદ્યુક્તો લાંગૂલે વેષ્ટ્ય તં ગિરિમ્
દેવોએ કહ્યું: અહીં આવીને અમને ખબર નથી પડતી કે એ કોણ છે; વાનરનું રૂપ ધારણ કરેલો કોઈ, દ્રોણ પર્વતને તેની પૂંછડીથી વળી, તેને લઈ જવા તૈયાર હતો.
ગંતું કૃતમતિસ્તાવદ્વયં સર્વે સુસંહતાઃ । યુદ્ધં ચક્રુઃ સુસંનદ્ધાઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષિણઃ
અમે બધા એકઠા થઈ, સંપૂર્ણ શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈ, એના સામે જવા નક્કી કર્યું અને દરેક પ્રકારના શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી યુદ્ધ કર્યું.
તેન સર્વે વયં યુદ્ધે નિર્જિતા બલશાલિના । અનેકે નિહતાસ્તત્ર ભૂમૌ પેતુઃ સુરોત્તમાઃ
યુદ્ધમાં એ શક્તિશાળી વાનરે અમને બધાને હરાવી દીધા; ઘણા દેવો ત્યાં માર્યા ગયા અને ધરતી પર પડી ગયા.
વયં તુ બહુભિઃ પુણ્યૈર્જીવિતા ઇહ ચાગતાઃ । શોણિતેન સુસિક્તાંગાઃ ક્ષતપીડાસમન્વિતાઃ
પણ અમારે અનેક પુણ્યના બળે જીવતા બચી અહીં આવ્યા છીએ, આપણા શરીર લોહીથી ભીંજાયેલા અને ઘાયલ છે.
એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય સુરાણાં સ પુરંદરઃ । આદિદેશ સુરાન્સર્વાન્મહાબલસમન્વિતાન્
દેવોના આ વચન સાંભળી, પુરંદરે બધા મહાબળવાન દેવોને આદેશ આપ્યો.
યાત મહાદ્રોણગિરિં કપિં બદ્ધું મહાબલમ્ । બદ્ધ્વા નયત યૂયં વૈ સુરાણાં રણપાતકમ્
મહાદ્રોણ પર્વતે જાઓ અને એ મહાબળવાન વાનરને બાંધી લાવો; તેને બાંધીને, દેવોના યુદ્ધમાં હારના કારણને પાછા લાવો.
ઇત્યાજ્ઞપ્તા યયુસ્તે વૈ દ્રોણં પર્વતસત્તમમ્ । યત્રાસ્તે બલવાન્વીરો હનૂમાન્કપિસત્તમઃ
આ રીતે આજ્ઞા મળતાં, તેઓ દ્રોણ પર્વત પાસે ગયા, જ્યાં મહાબળશાળી, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાન રહેતો હતો.
ગત્વા તે પ્રાહરન્સર્વે હનૂમંતં મહાબલમ્ । હનૂમતા તે નિહતા મુષ્ટિભિઃ કરતાડનૈઃ
ત્યાં પહોંચી, બધા દેવોએ મહાબળવાન હનુમાન પર હુમલો કર્યો; પણ હનુમાને પોતાના મુઠ્ઠી અને હાથના ઘા વડે તેમને પરાસ્ત કરી દીધા.
પતિતાસ્તે ક્ષણાત્તત્ર રુધિરક્ષતવિગ્રહાઃ । અન્યે પલાયનપરા જગ્મુસ્તે ત્રિદિવેશ્વરમ્
તેઓ તરત જ ત્યાં લોહી અને ઘા વડે ઘાયલ થઈ પડી ગયા; બીજા ભાગવા લાગ્યા અને સ્વર્ગના રાજા પાસે ગયા.
તચ્છ્રુત્વા કુપિતઃ શક્રઃ સર્વાનમરસત્તમાન્ । આદિદેશ મહાવીરં વાનરેંદ્રં સુરોત્તમઃ
આ સાંભળી, ઇન્દ્ર ક્રોધિત થયો અને બધા અમર શ્રેષ્ઠો તથા વાનરરાજ મહાવીરને આદેશ આપ્યો.
તદાજ્ઞપ્તા યયુસ્તે વૈ યત્ર કીશેશ્વરો બલી । તાન્સર્વાનાગતાન્દૃષ્ટ્વા જગાદ કપિસત્તમઃ
આવી આજ્ઞા મળતાં, તેઓ ત્યાં ગયા જ્યાં શક્તિશાળી વાનરેશ્વર હતો; બધા આવ્યા તે જોઈ, વાનરશ્રેષ્ઠે વાત કરી.
માયાં તુ વીરાઃ સમરે સંહર્તારં હિ માં બલાત્ । નેષ્યામિ યુષ્માનધુના સંયમિન્યાઃ પુરોંઽતિકે
વીરો, હું યુદ્ધમાં મોહનો નાશ કરીશ અને હવે તમને સંયમ ધરાવનારા સભાસમક્ષ લઈ જઈશ.
ઇત્યુક્તા અપિ તે સર્વે સન્નદ્ધાઃ પ્રાહરન્કપિમ્ । શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈર્મહાબલસમન્વિતાઃ
આવું કહેવા છતાં, બધા દેવો સંપૂર્ણ શસ્ત્રસજ્જ થઈ, મહાન બળથી ભરપૂર, અનેક શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી વાનર પર હુમલો કર્યો.
કેચિચ્છૂલૈઃ પરશુભિઃ કેચિત્ખડ્ગૈશ્ચ પટ્ટિશૈઃ । મુસલૈઃ શક્તિભિઃ કેચિત્ક્રોધેન કલુષીકૃતાઃ
કેટલાંક ભાલા અને કુહાડા, કેટલાંક તલવાર અને પટ્ટીશ, તો બીજા ગદા અને ભાલા લઈને, ક્રોધથી અંધ બનીને યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
સ આહતોઽમરવરૈર્વિવિધૈરાયુધૈર્બલી । શિલાભિસ્તાઞ્જઘાનાશુ સર્વાનમરસત્તમાન્
અમર દેવોએ અનેક શસ્ત્રોથી હુમલો કર્યો છતાં, તે બલવાન વાનરે તરત જ મોટા મોટા પથ્થરો ફેંકી બધા દેવતાઓને પરાસ્ત કરી દીધા.
કેચિત્પલાય્ય આહુસ્તે ગતાઃ શક્રસમીપકમ્ । તદુક્તં વાક્યમાકર્ણ્ય ભયં પ્રાપ સુરાધિપઃ
કેટલાંક દેવતાઓ ડરીને ભાગી ગયા અને ઈન્દ્ર પાસે પહોંચ્યા; તેમની વાતો સાંભળીને દેવતાઓના રાજા પણ ભયભીત થયા.
બૃહસ્પતિં સુરાધ્યક્ષં મંત્રિણં સ્વર્ગવાસિનામ્ । પપ્રચ્છ સવિધે ગત્વા નત્વા સુરગુરું વરમ્
પછી દેવરાજ ઈન્દ્રે સ્વર્ગના મુખ્ય મંત્રી અને દેવગુરુ બૃહસ્પતિ પાસે જઈ, નમસ્કાર કરીને, તેમને પ્રશ્ન કર્યો.
ઇંદ્ર ઉવાચ। કોઽસૌ યો વાનરો દ્રોણં નેતું સ્વામિન્સમાગતઃ । યેન મે નિહતા વીરા અમરાઃ શસ્ત્રધારિણઃ
ઈન્દ્રે પૂછ્યું: "આ કયો વાનર છે, જે દ્રોણાને લઈ જવા આવ્યો છે? જેના કારણે મારા શસ્ત્રધારી અમર વીરોએ પ્રાણ ગુમાવ્યા છે?"
શેષ ઉવાચ। એતચ્છ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યમુક્તમાંગિરસો મહાન્ । જગાદ ભયસંવિગ્નં તુરાસાહં સુરાધિપમ્
શેષે કહ્યું: ત્યારે અંગિરસપુત્ર મહાન બૃહસ્પતિએ, ઈન્દ્રના આ ડરભર્યા શબ્દો સાંભળીને, ભયગ્રસ્ત દેવરાજ તુરાસાહને જવાબ આપ્યો.
બૃહસ્પતિરુવાચ। યો રાવણમહન્સંખ્યે કુંભકર્ણમદીદહત્ । યેન તે વૈરિણઃ સર્વે હતાસ્તસ્યૈવ સેવકઃ
બૃહસ્પતિએ કહ્યું: "જે રામે યુદ્ધમાં રાવણને મારો અને કુંભકર્ણને દહન કર્યો, અને જેના દ્વારા તમારા બધા શત્રુઓ નાશ પામ્યા — આ વાનર એ જ રામનો સેવક છે."
યેન લંકા સત્રિકૂટા નિર્દગ્ધા પુચ્છવહ્નિના । અક્ષશ્ચ નિહતો યેન હનૂમંતમવેહિ તમ્
જેના પુછડાની અગ્નિથી ત્રણ શિખરવાળી લંકા ભસ્મ થઈ અને જેમાં અક્ષ પણ માર્યો — એ હનુમાન છે, એ જાણ.
તેન સર્વે વિનિહતા દ્રોણાર્થમયમુદ્યતઃ । હયમેધં મહારાજઃ કરોતિ બલિસત્તમઃ
તે જ વાનરે દ્રોણા માટે બધા દેવતાઓને હરાવ્યા છે; અને મહાન રાજા, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરી રહ્યા છે.
તસ્યાશ્વં શિવભક્તસ્તુ નૃપો વીરમણિર્મહાન્ । જહાર તત્ર સમભૂદ્રણં સુરવિમોહનમ્
એ રાજાના ઘોડાને ત્યાં મહાન શિવભક્ત રાજા વીરમણીએ પકડી લીધો; ત્યારબાદ દેવતાઓને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકે એવું યુદ્ધ થયું.
શિવેન નિહતાઃ સંખ્યે વીરા રામસ્ય ભૂરિશઃ । તાન્વૈ જીવયિતું દ્રોણં નેષ્યત્યેવ મહાબલઃ
શિવે યુદ્ધમાં રામના અનેક વીરોએ માર્યા; હવે એ બધાને જીવિત કરવા માટે મહાબલવાન હનુમાન દ્રોણાને લાવશે.
નાયં વર્ષશતૈર્જેયો ભવતા બલસંયુતઃ । તસ્માત્પ્રસાદય કપિં દેહિ તત્રત્યમૌષધમ્
તમે ભલે સો વર્ષ સુધી શક્તિથી લડો, પણ એ વાનરને જીતવી શકશો નહીં; તેથી, વાનરને પ્રસન્ન કરો અને ત્યાંની ઔષધી આપો.
શેષ ઉવાચ। આગતં વીક્ષ્ય શ્રીરામં શત્રુઘ્નઃ પ્રણતાર્તિહમ્ । ભ્રાતરં સકલાદ્દુઃખાન્મુક્તોઽભૂદ્દ્વિજસત્તમ
શેષે કહ્યું: જયારે શ્રીરામ, પોતાના ભક્તોના દુઃખ દૂર કરનાર, આવ્યા ત્યારે શત્રુઘ્ને પોતાના ભાઈ સાથે બધા દુઃખમાંથી મુક્ત થઈ આનંદ અનુભવ્યો.