નભઃસ્થા દેવતાઃ સર્વાઃ પ્રશશંસુઃ કપીશ્વરમ્ । ધન્યોસિ પ્લવગાધીશ મહત્કર્મ ત્વયા કૃતમ્
આકાશમાં બેઠેલા બધા દેવતાઓએ વાનરરાજાની પ્રશંસા કરી: 'તું ધન્ય છે, વાનરાધીશ, તારા દ્વારા મહાન કાર્ય થયું છે.'
શ્રીશિવં વિરથં દૃષ્ટ્વા નંદી તં સમુપાદ્રવત્ । ઉવાચ શ્રીમહાદેવં મત્પૃષ્ઠં ગમ્યતામિતિ
શિવને રથ વિના જોયા પછી નંદિ તુરંત પાસે ગયો અને મહાદેવને કહ્યું: 'મારા પીઠ પર બેસો.'
વૃષસ્થિતં તુ ભૂતેશં હનૂમાન્કુપિતો ભૃશમ્ । શિલામુત્પાટ્ય તરસા પ્રાહનદ્ધૃદયે તદા
ભૂતેશ વૃષભ પર બેઠેલા હતા ત્યારે હનુમાન ભારે ગુસ્સે થઈ, જોરથી પથ્થર ઉખાડી એના છાતીમાં ફેંકી માર્યો.
તદાહતો ભૂતપતિઃ શૂલં તીક્ષ્ણં સમાદદે । જાજ્વલ્યમાનં ત્રિશિખં વહ્નિજ્વાલાસમપ્રભમ્
એ રીતે વાગતાં ભૂતપતિએ તીખું ત્રિશૂલ ઉઠાવ્યું, જે ત્રણ શિખાવાળું અને અગ્નિની જ્વાળાની જેમ તેજસ્વી હતું.
આયાતં તન્મહદ્દૃષ્ટ્વા શૂલં પ્રજ્વલનપ્રભમ્ । હસ્તે ગૃહીત્વા તરસા બભંજ તિલશઃ ક્ષણાત્
તે મહાન ત્રિશૂલ આગ જેવું તેજ ધરાવતું આવે છે એવું જોઈ, તેણે ઝડપથી હાથમાં પકડીને પળમાં જ એ ત્રિશૂલને રેતી જેવાં ટુકડાં કરી નાખ્યું.
ભગ્ને ત્રિશૂલે તરસા કપીન્દ્રેણ ક્ષણાચ્છિવઃ । શક્તિં કરે સમાધત્ત સર્વલોહવિનિર્મિતામ્
ત્રિશૂલ પળમાં જ વાનરરાજે તોડી નાખતાં, શિવજી તરત જ બધા ધાતુમાંથી બનેલી ભાલા હાથમાં લઈ લીધી.
સા શક્તિઃ શિવનિર્મુક્તા હૃદયે તસ્ય ધીમતઃ । લગ્ના ક્ષણાદભૂત્તત્ર વિક્લવઃ પ્લવગાધિપઃ
શિવજી દ્વારા છોડાયેલી એ ભાલા, એ વિદ્વાનના હૃદયમાં ઘૂસી ગઈ, અને વાનરાધિપતિ ત્યાં જ ગભરાઈ ગયો.
ક્ષણાચ્ચ તદ્વ્યથાં તીર્ત્વા ગૃહીત્વા વૃક્ષમુલ્બણમ્ । તાડયામાસ હૃદયે મહાવ્યાલવિભૂષિતે
પછી પળમાં જ એ દુઃખને પાર કરીને, તેણે એક મોટું વૃક્ષ પકડીને, મહા સાપોથી શોભતા હૃદય પર પ્રહાર કર્યો.
તાડિતાસ્તેન વીરેણ ફણીન્દ્રાસ્ત્રા સમાગતાઃ । ઇતસ્તતસ્તે તં મુક્ત્વા ગતાઃ પાતાલમુજ્જવાઃ
એ વીરના પ્રહારે ભેગા થયેલા સાપોના રાજાઓ બધે ભાગી ગયા અને ઝડપથી પાતાળમાં પહોંચી ગયા.
શિવસ્તસ્મિન્નગે મુક્તે વક્ષસિ સ્વે નિરીક્ષ્ય ચ । કુપિતો વ્યદધાદ્ઘોરં મુસલં કરયુગ્મકે
પોતાના છાતીમાંથી સાપ છૂટ્યો અને એ જોઈને, શિવજી ગુસ્સે ભરાઈ ગયા અને બંને હાથમાં ભયાનક ગદા બનાવી.
હતોસિ ગચ્છ સંગ્રામાત્પલાય્ય પ્લવગાધમ । એષ તે પ્રાણહંતાહં મુસલેન ક્ષણાદિહ
હવે તું મારાઈ ગયો છે—યુદ્ધમાંથી ભાગી જા, વાનરોમાં સૌથી નીચા! આ ગદાથી હું તારો જીવ પળમાં લઈ લઈશ.
મુસલં વીક્ષ્ય નિર્મુક્તં શિવેન કુપિતેન વૈ । કીશસ્તદ્વંચયામાસ મહાવેગાદ્ધરિં સ્મરન્
કુપિત શિવજી દ્વારા ફેંકાયેલી ગદા જોઈને, વાનરે હરિનું સ્મરણ કરીને, મહા ઝડપથી એ ગદાને ટાળી લીધી.
મુસલં તત્પપાતાધઃ શિવમુક્તં મહાયસમ્ । વિદાર્ય પૃથિવીં સર્વાં જગામ ચ રસાતલમ્
શિવજી દ્વારા છોડાયેલી એ પ્રસિદ્ધ ગદા જમીન પર પડી, આખી ધરતી ફાડી નાખી અને પાતાળમાં પહોંચી ગઈ.
તદા પ્રકુપિતોઽત્યતં હનૂમાન્રામસેવકઃ । ગૃહીત્વા પર્વતં હસ્તે તાડયામાસ વક્ષસિ
પછી રામનો સેવક હનુમાન અત્યંત ગુસ્સે થયો, તેણે એક પર્વત હાથમાં લઈ શિવજીના છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
સ યાવત્પર્વતં છેત્તું મતિં ચક્રે સતીપતિઃ । તાવદ્ધતઃ કપીંદ્રેણ શાલેન બહુશાખિના
જ્યારે પાર્વતીપતિ એ પર્વતને કાપવાનો વિચાર કરી રહ્યા હતા, ત્યારે વાનરરાજાએ બહુ શાખાવાળું શાળવૃક્ષ લઈને તેમને પ્રહાર કર્યો.
તમપિચ્છેત્તુમુદ્યુક્તો યાવત્તાવચ્છિલાહતઃ । શિલાસ્તા ભેદિતું સ્વાંતં ચકાર મૃડ ઉદ્યતઃ
જ્યારે તેઓ તેને પણ કાપવા તયાર થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે પથ્થર વાગી ગયો; અને કૃપાળુ શિવજી પથ્થરો ફાડવા તયાર થયા અને પોતાનું મન મજબૂત કર્યું.
તાવદ્વૃષ્ટિં ચકારાયં શિલાભિર્નગપર્વતૈઃ । લાંગૂલેન ચ સંવેષ્ટ્ય તાડયત્યેષ ભૂતપમ્
પછી તેણે પર્વતો અને પથ્થરોની વરસાદ કરી, અને પૂંછડીથી શિવજીને વળી, ભૂતપતિને પ્રહાર કર્યો.
શિલાભિઃ પર્વતૈર્વૃક્ષૈઃ પુચ્છાસ્ફોટેન ભૂરિશઃ । નંદી પ્રાપ્તો મહાત્રાસં ચંદ્રોઽપિ શકલીકૃતઃ
પથ્થરો, પર્વતો, વૃક્ષો અને વારંવાર પૂંછડીના પ્રહારો થવાથી, નંદી મહા ભયમાં આવી ગયા અને ચંદ્ર પણ તૂટી ગયો.
અત્યંતં વિહ્વલો જાતો મહેશાનઃ પ્રકોપનઃ । ક્ષણેક્ષણે પ્રહારેણ વિહ્વલં કુર્વતં ભૃશમ્
મહેશાન ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા અને ગુસ્સામાં આવી ગયા; દરેક પ્રહારે તેઓ વધુ અને વધુ અશાંત થતા જતા.
જગાદ પ્લવગાધીશં ધન્યોસિ રઘુપાનુગ । મહત્કર્મ કૃતં તેઽદ્ય યત્તેહં સુપ્રતોષિતઃ
તેણે વાનરાધિપતિને કહ્યું: 'રઘુવંશના અનુયાયી, તું ધન્ય છે! આજે તું મહાન કાર્ય કર્યું છે અને હું તારા પર સચ્ચે દિલથી પ્રસન્ન થયો છું.'
ન દાનેન ન યજ્ઞેન નાલ્પેન તપસા હ્યહમ્ । સુલભોઽસ્મિ મહાવેગ તસ્માત્પ્રાર્થય મે વરમ્
'ન દાનથી, ન યજ્ઞથી, ન થોડા તપથી હું સહેલાઈથી મળતો નથી, હે મહાબળવાન; તેથી, મારી પાસે કોઈ વર માંગ.'
શેષ ઉવાચ। એવં બ્રુવંતં તં દૃષ્ટ્વા હનૂમાન્નિજગાદ તમ્ । પ્રહસન્નિર્ભિયા વાણ્યા મહેશાનં સુતોષિતમ્
શેષ કહે છે: એ રીતે બોલતા શિવજીને જોઈને, હનુમાને હસતાં અને નિર્ભયપણે, ખૂબ પ્રસન્ન થયેલા મહેશાનને આ રીતે કહ્યું.
હનૂમાનુવાચ। રઘુનાથપ્રસાદેન સર્વં મેઽસ્તિ મહેશ્વર । તથાપિ યાચે હિ વરં ત્વત્તઃ સમરતોષિતાત્
હનુમાન બોલ્યા: રઘુનાથની કૃપાથી મને બધું મળ્યું છે, મહાદેવ. છતાંય, તમે યુદ્ધમાં પ્રસન્ન થયા છો એટલે હું તમારી પાસે એક વર માંગું છું.
એષ પુષ્કલસંજ્ઞો નઃ સમરે પતિતો હતઃ । તથૈવ રામાવરજઃ શત્રુઘ્નો મૂર્ચ્છિતો રણે
આ પુષ્કલ નામનો યુદ્ધમાં પડીને મૃત્યુ પામ્યો છે; એ જ રીતે, રામના નાના ભાઈ શત્રુઘ્ન પણ યુદ્ધમાં બેભાન પડી ગયા છે.
અન્યે ચ વીરા બહવઃ પતિતાઃ શરવિક્ષતાઃ । મૂર્ચ્છિતાઃ પતિતાઃ કેચિત્તાન્રક્ષસ્વ ગણૈઃ સહ
અન્ય ઘણા વીર પણ તીરોના ઘા ખાઈને પડી ગયા છે; કેટલાક બેભાન છે, કેટલાક જમીન પર ઢળી પડ્યા છે—તેમને અને તેમના સૈનિકોને તમે બચાવો.
યથા ચૈતાન્મહાભૂતા વેતાલાશ્ચ પિશાચકાઃ । ન હરંતિ ન ખાદંતિ શ્વશૃગાલાદયસ્તથા
અને એ મહાશક્તિશાળી ભૂત, વેતાળ, પિશાચો તથા કૂતરા, ગીધ અને શિયાળ જેવા પ્રાણી એમને ન લઈ જાય કે ખાઈ ન જાય—એવું કરો.
એતેષાં વપુષો ભેદો ન ભવેત્ત્વં તથાચર । યાવદિંદ્રગણં જિત્વા ન યામિ દ્રોણપર્વતમ્
એમના શરીરને કોઈ નુકસાન ન થાય—તમે એમ જ કરો, જ્યાં સુધી હું ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓને હરાવીને દ્રોણ પર્વતેથી પાછો ન આવું.
તત્રસ્થા ઔષધીર્વાપિ નીત્વા સંસ્થાપિતાન્ભટાન્ । જીવયામિ બલાત્સર્વાંસ્તાવત્ત્વં રક્ષ સર્વશઃ
ત્યાંથી ઔષધિઓ લાવીને અને પડેલા વીરોને જીવંત કરીને, હું બધાને પાછા ઊભા કરી દઈશ; તેટલા સમયમાં તમે એમની સંપૂર્ણ રક્ષા કરો.
એષ ગચ્છામિ તં નેતું દ્રોણં પર્વતસત્તમમ્ । યસ્મિન્વસંત્યોષધયઃ પ્રાણિસંજીવનંકરાઃ
હવે હું એ ઉત્તમ દ્રોણ પર્વત લાવવા જઈ રહ્યો છું, જ્યાં એવી ઔષધિઓ છે જે જીવંત પ્રાણીઓને જીવન આપે છે.
એતદ્વચઃ સમાકર્ણ્ય તથેતિ નિજગાદ તમ્ । યાહિ શીઘ્રં નગં તં તુ રક્ષામિ ત્વદ્ભટાન્મૃતાન્
આ વાત સાંભળી, તેમણે કહ્યું: 'એવું જ થાઓ.' પછી કહ્યું: 'તમે ઝડપથી એ પર્વત પર જાઓ; હું તમારા પડેલા વીરોની રક્ષા કરીશ.'