હનૂમાનુવાચ। ત્વં યદાચરસે રુદ્ર ધર્મસ્ય પ્રતિકૂલનમ્ । તસ્માત્ત્વાં શાસ્તુમિચ્છામિ રામભક્તવધોદ્યતમ્
હનુમાને કહ્યું: હે રુદ્ર, તું જ્યારે ધર્મના વિરુદ્ધ વર્તે છે, ત્યારે રામભક્તના વિનાશ માટે તત્પર હોવાથી હું તને શીખ આપવી ઇચ્છું છું.
મયા પુરા શ્રુતં દેવ ઋષિભિર્બહુધોદિતમ્ । રઘુનાથપદસ્મારી નિત્યં રુદ્રઃ પિનાકભૃત્
હે દેવ, મેં ઘણા ઋષિઓ પાસેથી વારંવાર સાંભળ્યું છે કે પિનાકધારી રુદ્ર સદા રઘુનાથના ચરણોનું સ્મરણ કરે છે.
તત્સર્વં તુ મૃષા જાતં શત્રુઘ્નં પ્રતિ યુધ્યતઃ । પુષ્કલો મે હતઃ શૂરઃ શત્રુઘ્નોઽપિ વિમૂર્ચ્છિતઃ
પણ હવે એ બધું ખોટું સાબિત થયું છે, કારણ કે શત્રુઘ્ન સામે યુદ્ધ કરતાં મારા વીર પુષ્કલ મારાયો છે અને શત્રુઘ્ન પણ બેહોશ છે.
તસ્માત્ત્વાં પાતયામ્યદ્ય ત્રૈલોક્યપ્રલયોદ્યતમ્ । યત્નાત્તિષ્ઠસ્વ ભોઃ શર્વ રામભક્તિપરાઙ્મુખઃ
એથી, આજે હું તને, ત્રણેય લોકના વિનાશ માટે તત્પર થયેલા તને, પાડી દઈશ; હે શર્વ, રામભક્તિથી વિમુખ થયેલા, તું મજબૂત ઊભો રહીને લડ.
શેષ ઉવાચ। ઇત્યુક્તવંતં પ્લવગં પ્રોવાચ સ મહેશ્વરઃ । ધન્યોઽસિ વીરવર્યસ્ત્વં ભવાન્વદતિ નો મૃષા
શેષે કહ્યું: વાનરે આવું કહ્યું ત્યારે મહાદેવે જવાબ આપ્યો: તું ધન્ય છે, વીરોમાં શ્રેષ્ઠ છે; તું જે કહે છે એ ખોટું નથી.
મત્સ્વામી રામચંદ્રોઽયં સુરાસુરનમસ્કૃતઃ । તદશ્વમાનયામાસ શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા
મારો સ્વામી એ રામચંદ્ર છે, જેને દેવો અને દાનવો સૌ નમસ્કાર કરે છે; ત્યારબાદ શત્રુઘ્ન, શત્રુવીરોના વિનાશક, ઘોડો લાવ્યો.
તદ્રક્ષાર્થં સમાયાતસ્તદ્ભક્ત્યા તુ વશીકૃતઃ । યથાકથંચિદ્ભક્તોઽસૌ રક્ષ્યઃ સ્વાત્મા ઇતિ સ્થિતિઃ
એની રક્ષા માટે હું આવ્યો છું અને એની ભક્તિથી હું વશ થયો છું; કોઈ રીતે, ભક્ત તરીકે, એની રક્ષા કરવી જ જોઈએ, કારણ કે એ જ મારું સ્વરૂપ છે—એવી મારી પ્રતિજ્ઞા છે.
રઘુનાથઃ કૃપાં કૃત્વા વિલોકય તુ નિસ્ત્રપમ્ । માં સ્વભક્ત સુદુઃખેન કિંચિત્કોપં દધન્મહાન્
રઘુનાથે કૃપા કરીને નિર્લજ્જતાપૂર્વક મને જોયો, પણ પોતાનો ભક્ત ભારે દુઃખી હોવાથી એ મહાન પુરુષે થોડો રોષ પણ રાખ્યો.
શેષ ઉવાચ। એવં વદતિ ચંડીશે હનૂમાન્કુપિતો ભૃશમ્ । શિલામાદાય મહતીં તાડયામાસ તદ્રથમ્
શેષે કહ્યું: ચંડીઈશ આવું બોલી રહ્યો હતો ત્યારે હનુમાન ભારે ક્રોધિત થઈ, મોટી પથ્થર ઉઠાવીને એના રથ પર ફેંકી મારી.
શિલયા તાડિતસ્તસ્ય રથઃ શકલતાં ગતઃ । સસૂતઃ સહયઃ કેતુપતાકાભિઃ સમન્વિતઃ
પથ્થરથી વાગતાં એનો રથ, રથચાલક, સાથીઓ અને ધ્વજપતાકાઓ સહિત, ટુકડા-ટુકડા થઈ ગયો.
નભઃસ્થા દેવતાઃ સર્વાઃ પ્રશશંસુઃ કપીશ્વરમ્ । ધન્યોસિ પ્લવગાધીશ મહત્કર્મ ત્વયા કૃતમ્
આકાશમાં બેઠેલા બધા દેવતાઓએ વાનરરાજાની પ્રશંસા કરી: 'તું ધન્ય છે, વાનરાધીશ, તારા દ્વારા મહાન કાર્ય થયું છે.'
શ્રીશિવં વિરથં દૃષ્ટ્વા નંદી તં સમુપાદ્રવત્ । ઉવાચ શ્રીમહાદેવં મત્પૃષ્ઠં ગમ્યતામિતિ
શિવને રથ વિના જોયા પછી નંદિ તુરંત પાસે ગયો અને મહાદેવને કહ્યું: 'મારા પીઠ પર બેસો.'
વૃષસ્થિતં તુ ભૂતેશં હનૂમાન્કુપિતો ભૃશમ્ । શિલામુત્પાટ્ય તરસા પ્રાહનદ્ધૃદયે તદા
ભૂતેશ વૃષભ પર બેઠેલા હતા ત્યારે હનુમાન ભારે ગુસ્સે થઈ, જોરથી પથ્થર ઉખાડી એના છાતીમાં ફેંકી માર્યો.
તદાહતો ભૂતપતિઃ શૂલં તીક્ષ્ણં સમાદદે । જાજ્વલ્યમાનં ત્રિશિખં વહ્નિજ્વાલાસમપ્રભમ્
એ રીતે વાગતાં ભૂતપતિએ તીખું ત્રિશૂલ ઉઠાવ્યું, જે ત્રણ શિખાવાળું અને અગ્નિની જ્વાળાની જેમ તેજસ્વી હતું.
આયાતં તન્મહદ્દૃષ્ટ્વા શૂલં પ્રજ્વલનપ્રભમ્ । હસ્તે ગૃહીત્વા તરસા બભંજ તિલશઃ ક્ષણાત્
તે મહાન ત્રિશૂલ આગ જેવું તેજ ધરાવતું આવે છે એવું જોઈ, તેણે ઝડપથી હાથમાં પકડીને પળમાં જ એ ત્રિશૂલને રેતી જેવાં ટુકડાં કરી નાખ્યું.
ભગ્ને ત્રિશૂલે તરસા કપીન્દ્રેણ ક્ષણાચ્છિવઃ । શક્તિં કરે સમાધત્ત સર્વલોહવિનિર્મિતામ્
ત્રિશૂલ પળમાં જ વાનરરાજે તોડી નાખતાં, શિવજી તરત જ બધા ધાતુમાંથી બનેલી ભાલા હાથમાં લઈ લીધી.
સા શક્તિઃ શિવનિર્મુક્તા હૃદયે તસ્ય ધીમતઃ । લગ્ના ક્ષણાદભૂત્તત્ર વિક્લવઃ પ્લવગાધિપઃ
શિવજી દ્વારા છોડાયેલી એ ભાલા, એ વિદ્વાનના હૃદયમાં ઘૂસી ગઈ, અને વાનરાધિપતિ ત્યાં જ ગભરાઈ ગયો.
ક્ષણાચ્ચ તદ્વ્યથાં તીર્ત્વા ગૃહીત્વા વૃક્ષમુલ્બણમ્ । તાડયામાસ હૃદયે મહાવ્યાલવિભૂષિતે
પછી પળમાં જ એ દુઃખને પાર કરીને, તેણે એક મોટું વૃક્ષ પકડીને, મહા સાપોથી શોભતા હૃદય પર પ્રહાર કર્યો.
તાડિતાસ્તેન વીરેણ ફણીન્દ્રાસ્ત્રા સમાગતાઃ । ઇતસ્તતસ્તે તં મુક્ત્વા ગતાઃ પાતાલમુજ્જવાઃ
એ વીરના પ્રહારે ભેગા થયેલા સાપોના રાજાઓ બધે ભાગી ગયા અને ઝડપથી પાતાળમાં પહોંચી ગયા.
શિવસ્તસ્મિન્નગે મુક્તે વક્ષસિ સ્વે નિરીક્ષ્ય ચ । કુપિતો વ્યદધાદ્ઘોરં મુસલં કરયુગ્મકે
પોતાના છાતીમાંથી સાપ છૂટ્યો અને એ જોઈને, શિવજી ગુસ્સે ભરાઈ ગયા અને બંને હાથમાં ભયાનક ગદા બનાવી.
હતોસિ ગચ્છ સંગ્રામાત્પલાય્ય પ્લવગાધમ । એષ તે પ્રાણહંતાહં મુસલેન ક્ષણાદિહ
હવે તું મારાઈ ગયો છે—યુદ્ધમાંથી ભાગી જા, વાનરોમાં સૌથી નીચા! આ ગદાથી હું તારો જીવ પળમાં લઈ લઈશ.
મુસલં વીક્ષ્ય નિર્મુક્તં શિવેન કુપિતેન વૈ । કીશસ્તદ્વંચયામાસ મહાવેગાદ્ધરિં સ્મરન્
કુપિત શિવજી દ્વારા ફેંકાયેલી ગદા જોઈને, વાનરે હરિનું સ્મરણ કરીને, મહા ઝડપથી એ ગદાને ટાળી લીધી.
મુસલં તત્પપાતાધઃ શિવમુક્તં મહાયસમ્ । વિદાર્ય પૃથિવીં સર્વાં જગામ ચ રસાતલમ્
શિવજી દ્વારા છોડાયેલી એ પ્રસિદ્ધ ગદા જમીન પર પડી, આખી ધરતી ફાડી નાખી અને પાતાળમાં પહોંચી ગઈ.
તદા પ્રકુપિતોઽત્યતં હનૂમાન્રામસેવકઃ । ગૃહીત્વા પર્વતં હસ્તે તાડયામાસ વક્ષસિ
પછી રામનો સેવક હનુમાન અત્યંત ગુસ્સે થયો, તેણે એક પર્વત હાથમાં લઈ શિવજીના છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
સ યાવત્પર્વતં છેત્તું મતિં ચક્રે સતીપતિઃ । તાવદ્ધતઃ કપીંદ્રેણ શાલેન બહુશાખિના
જ્યારે પાર્વતીપતિ એ પર્વતને કાપવાનો વિચાર કરી રહ્યા હતા, ત્યારે વાનરરાજાએ બહુ શાખાવાળું શાળવૃક્ષ લઈને તેમને પ્રહાર કર્યો.
તમપિચ્છેત્તુમુદ્યુક્તો યાવત્તાવચ્છિલાહતઃ । શિલાસ્તા ભેદિતું સ્વાંતં ચકાર મૃડ ઉદ્યતઃ
જ્યારે તેઓ તેને પણ કાપવા તયાર થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે પથ્થર વાગી ગયો; અને કૃપાળુ શિવજી પથ્થરો ફાડવા તયાર થયા અને પોતાનું મન મજબૂત કર્યું.
તાવદ્વૃષ્ટિં ચકારાયં શિલાભિર્નગપર્વતૈઃ । લાંગૂલેન ચ સંવેષ્ટ્ય તાડયત્યેષ ભૂતપમ્
પછી તેણે પર્વતો અને પથ્થરોની વરસાદ કરી, અને પૂંછડીથી શિવજીને વળી, ભૂતપતિને પ્રહાર કર્યો.
શિલાભિઃ પર્વતૈર્વૃક્ષૈઃ પુચ્છાસ્ફોટેન ભૂરિશઃ । નંદી પ્રાપ્તો મહાત્રાસં ચંદ્રોઽપિ શકલીકૃતઃ
પથ્થરો, પર્વતો, વૃક્ષો અને વારંવાર પૂંછડીના પ્રહારો થવાથી, નંદી મહા ભયમાં આવી ગયા અને ચંદ્ર પણ તૂટી ગયો.
અત્યંતં વિહ્વલો જાતો મહેશાનઃ પ્રકોપનઃ । ક્ષણેક્ષણે પ્રહારેણ વિહ્વલં કુર્વતં ભૃશમ્
મહેશાન ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા અને ગુસ્સામાં આવી ગયા; દરેક પ્રહારે તેઓ વધુ અને વધુ અશાંત થતા જતા.
જગાદ પ્લવગાધીશં ધન્યોસિ રઘુપાનુગ । મહત્કર્મ કૃતં તેઽદ્ય યત્તેહં સુપ્રતોષિતઃ
તેણે વાનરાધિપતિને કહ્યું: 'રઘુવંશના અનુયાયી, તું ધન્ય છે! આજે તું મહાન કાર્ય કર્યું છે અને હું તારા પર સચ્ચે દિલથી પ્રસન્ન થયો છું.'