તસ્ય પાપં મમૈવાસ્તુ ચેન્ન ત્વાં રણમંડલે । પાતયે મૂર્ચ્છયા વીર સન્નદ્ધો ભવ ભૂપતે
'જો હું તમને, હે રાજા, યુદ્ધભૂમિ પર બેહોશ ન કરી શકું, તો એ પાપ મારું હોય; તેથી તૈયાર થાઓ, હે ભુપતિ.'
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પુષ્કલસ્ય નૃપોત્તમઃ । ચુકોપ ભૃશમુદ્વિગ્નઃ સંદધે નિશિતાઞ્છરાન્
પુષ્કલના આ વચન સાંભળી, શ્રેષ્ઠ રાજા ખૂબ ગુસ્સે થયા અને ચિંતિત થઈને તીક્ષ્ણ બાણો ચડાવ્યા.
તે શરા હૃદયં ભિત્ત્વા ગતાસ્તે ભારતેર્મહત્ । પેતુઃ ક્ષિતાવધો યદ્વદ્રામભક્તિપરાઙ્મુખાઃ
એ બાણો ભારતના મહાન હૃદયને ભેદી ગયા, પણ જમીન પર પડી ગયા—જેમ રામભક્તિથી વિમુખ થયેલા પૃથ્વી પર પડી જાય છે.
તતઃ શરં મુમોચાસ્મૈ નિશિતં વહ્નિસપ્રભમ્ । લક્ષીકૃત્ય મહદ્વક્ષઃ કપાટતટવિસ્તૃતમ્
પછી તેણે અગ્નિ જેવી તેજસ્વી તીક્ષ્ણ બાણ રાજાના વિશાળ, દ્વાર જેવી છાતી પર નિશાન કરીને છોડ્યો.
સ બાણો ભૂમિપતિના દ્વિધા છિન્નઃ શરેણ હિ । પપાત રથમધ્યે સ રવિમંડલવજ્જ્વલન્
એ બાણ રાજાએ બીજા બાણથી બે ભાગમાં કાપી નાખ્યો અને એ રથના મધ્યમાં પડ્યો, સૂર્યમંડળ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
અપરં બાણમાધત્ત માતૃભક્તિભવં તતઃ । નિધાય પુણ્યં સોઽપ્યેષ ચિચ્છેદ મહતા પુનઃ
પછી તેણે માતૃભક્તિથી જન્મેલો બીજો બાણ લીધો, તેનો પુણ્ય સ્મરણ કરી, એ મહાન બાણને પણ ફરી કાપી નાખ્યો.
તદા ખિન્નઃ સ હૃદયે કિંકર્તવ્યમિતિ સ્મરન્ । રામં હૃદિ નિજાર્તિઘ્નં મુમોચ પરમાસ્ત્રવિત્
ત્યારે, ખૂબ દુઃખી થઈને અને મનમાં શું કરવું એ વિચારીને, સર્વશ્રેષ્ઠ અસ્ત્રો જાણનારા એ પોતાના હૃદયમાં પોતાની પીડા દૂર કરનાર રામને સ્મરણ કર્યો.
સ બાણસ્તસ્ય હૃદયે લગ્ન આશીવિષોપમઃ । મૂર્ચ્છામપ્રાપયત્તં વૈ જ્વલન્સૂર્યસમપ્રભઃ
એ બાણ, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી જ્યોતિથી પ્રજ્વલિત, ઝેરી સાપ જેવો એના હૃદયમાં ઘૂસી ગયો અને એને બેહોશ કર્યા વિના જોરથી સળગતો રહ્યો.
તતો હાહાકૃતં સર્વં પલાયનપરાયણમ્ । રાજ્ઞિ સંમૂર્ચ્છિતે જાતે પુષ્કલો જયમાપ્તવાન્
પછી, રાજા બેહોશ પડતાં બધાએ હાહાકાર મચાવ્યો અને ભાગવા લાગ્યા, અને પુષ્કલને વિજય મળ્યો.
શેષ ઉવાચ। આગત્ય સવિધે રુદ્રં સમરાંગણમૂર્ધનિ । જગાદ હનુમાન્વીરઃ સંજિહીર્ષુઃ સુરાધિપમ્
શેષે કહ્યું: યુદ્ધભૂમિના મથકે રુદ્ર પાસે જઈ, વીર હનુમાન દેવતાઓના રાજાને લલકારવા ઈચ્છી, એમ બોલ્યો.
હનૂમાનુવાચ। ત્વં યદાચરસે રુદ્ર ધર્મસ્ય પ્રતિકૂલનમ્ । તસ્માત્ત્વાં શાસ્તુમિચ્છામિ રામભક્તવધોદ્યતમ્
હનુમાને કહ્યું: હે રુદ્ર, તું જ્યારે ધર્મના વિરુદ્ધ વર્તે છે, ત્યારે રામભક્તના વિનાશ માટે તત્પર હોવાથી હું તને શીખ આપવી ઇચ્છું છું.
મયા પુરા શ્રુતં દેવ ઋષિભિર્બહુધોદિતમ્ । રઘુનાથપદસ્મારી નિત્યં રુદ્રઃ પિનાકભૃત્
હે દેવ, મેં ઘણા ઋષિઓ પાસેથી વારંવાર સાંભળ્યું છે કે પિનાકધારી રુદ્ર સદા રઘુનાથના ચરણોનું સ્મરણ કરે છે.
તત્સર્વં તુ મૃષા જાતં શત્રુઘ્નં પ્રતિ યુધ્યતઃ । પુષ્કલો મે હતઃ શૂરઃ શત્રુઘ્નોઽપિ વિમૂર્ચ્છિતઃ
પણ હવે એ બધું ખોટું સાબિત થયું છે, કારણ કે શત્રુઘ્ન સામે યુદ્ધ કરતાં મારા વીર પુષ્કલ મારાયો છે અને શત્રુઘ્ન પણ બેહોશ છે.
તસ્માત્ત્વાં પાતયામ્યદ્ય ત્રૈલોક્યપ્રલયોદ્યતમ્ । યત્નાત્તિષ્ઠસ્વ ભોઃ શર્વ રામભક્તિપરાઙ્મુખઃ
એથી, આજે હું તને, ત્રણેય લોકના વિનાશ માટે તત્પર થયેલા તને, પાડી દઈશ; હે શર્વ, રામભક્તિથી વિમુખ થયેલા, તું મજબૂત ઊભો રહીને લડ.
શેષ ઉવાચ। ઇત્યુક્તવંતં પ્લવગં પ્રોવાચ સ મહેશ્વરઃ । ધન્યોઽસિ વીરવર્યસ્ત્વં ભવાન્વદતિ નો મૃષા
શેષે કહ્યું: વાનરે આવું કહ્યું ત્યારે મહાદેવે જવાબ આપ્યો: તું ધન્ય છે, વીરોમાં શ્રેષ્ઠ છે; તું જે કહે છે એ ખોટું નથી.
મત્સ્વામી રામચંદ્રોઽયં સુરાસુરનમસ્કૃતઃ । તદશ્વમાનયામાસ શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા
મારો સ્વામી એ રામચંદ્ર છે, જેને દેવો અને દાનવો સૌ નમસ્કાર કરે છે; ત્યારબાદ શત્રુઘ્ન, શત્રુવીરોના વિનાશક, ઘોડો લાવ્યો.
તદ્રક્ષાર્થં સમાયાતસ્તદ્ભક્ત્યા તુ વશીકૃતઃ । યથાકથંચિદ્ભક્તોઽસૌ રક્ષ્યઃ સ્વાત્મા ઇતિ સ્થિતિઃ
એની રક્ષા માટે હું આવ્યો છું અને એની ભક્તિથી હું વશ થયો છું; કોઈ રીતે, ભક્ત તરીકે, એની રક્ષા કરવી જ જોઈએ, કારણ કે એ જ મારું સ્વરૂપ છે—એવી મારી પ્રતિજ્ઞા છે.
રઘુનાથઃ કૃપાં કૃત્વા વિલોકય તુ નિસ્ત્રપમ્ । માં સ્વભક્ત સુદુઃખેન કિંચિત્કોપં દધન્મહાન્
રઘુનાથે કૃપા કરીને નિર્લજ્જતાપૂર્વક મને જોયો, પણ પોતાનો ભક્ત ભારે દુઃખી હોવાથી એ મહાન પુરુષે થોડો રોષ પણ રાખ્યો.
શેષ ઉવાચ। એવં વદતિ ચંડીશે હનૂમાન્કુપિતો ભૃશમ્ । શિલામાદાય મહતીં તાડયામાસ તદ્રથમ્
શેષે કહ્યું: ચંડીઈશ આવું બોલી રહ્યો હતો ત્યારે હનુમાન ભારે ક્રોધિત થઈ, મોટી પથ્થર ઉઠાવીને એના રથ પર ફેંકી મારી.
શિલયા તાડિતસ્તસ્ય રથઃ શકલતાં ગતઃ । સસૂતઃ સહયઃ કેતુપતાકાભિઃ સમન્વિતઃ
પથ્થરથી વાગતાં એનો રથ, રથચાલક, સાથીઓ અને ધ્વજપતાકાઓ સહિત, ટુકડા-ટુકડા થઈ ગયો.
નભઃસ્થા દેવતાઃ સર્વાઃ પ્રશશંસુઃ કપીશ્વરમ્ । ધન્યોસિ પ્લવગાધીશ મહત્કર્મ ત્વયા કૃતમ્
આકાશમાં બેઠેલા બધા દેવતાઓએ વાનરરાજાની પ્રશંસા કરી: 'તું ધન્ય છે, વાનરાધીશ, તારા દ્વારા મહાન કાર્ય થયું છે.'
શ્રીશિવં વિરથં દૃષ્ટ્વા નંદી તં સમુપાદ્રવત્ । ઉવાચ શ્રીમહાદેવં મત્પૃષ્ઠં ગમ્યતામિતિ
શિવને રથ વિના જોયા પછી નંદિ તુરંત પાસે ગયો અને મહાદેવને કહ્યું: 'મારા પીઠ પર બેસો.'
વૃષસ્થિતં તુ ભૂતેશં હનૂમાન્કુપિતો ભૃશમ્ । શિલામુત્પાટ્ય તરસા પ્રાહનદ્ધૃદયે તદા
ભૂતેશ વૃષભ પર બેઠેલા હતા ત્યારે હનુમાન ભારે ગુસ્સે થઈ, જોરથી પથ્થર ઉખાડી એના છાતીમાં ફેંકી માર્યો.
તદાહતો ભૂતપતિઃ શૂલં તીક્ષ્ણં સમાદદે । જાજ્વલ્યમાનં ત્રિશિખં વહ્નિજ્વાલાસમપ્રભમ્
એ રીતે વાગતાં ભૂતપતિએ તીખું ત્રિશૂલ ઉઠાવ્યું, જે ત્રણ શિખાવાળું અને અગ્નિની જ્વાળાની જેમ તેજસ્વી હતું.
આયાતં તન્મહદ્દૃષ્ટ્વા શૂલં પ્રજ્વલનપ્રભમ્ । હસ્તે ગૃહીત્વા તરસા બભંજ તિલશઃ ક્ષણાત્
તે મહાન ત્રિશૂલ આગ જેવું તેજ ધરાવતું આવે છે એવું જોઈ, તેણે ઝડપથી હાથમાં પકડીને પળમાં જ એ ત્રિશૂલને રેતી જેવાં ટુકડાં કરી નાખ્યું.
ભગ્ને ત્રિશૂલે તરસા કપીન્દ્રેણ ક્ષણાચ્છિવઃ । શક્તિં કરે સમાધત્ત સર્વલોહવિનિર્મિતામ્
ત્રિશૂલ પળમાં જ વાનરરાજે તોડી નાખતાં, શિવજી તરત જ બધા ધાતુમાંથી બનેલી ભાલા હાથમાં લઈ લીધી.
સા શક્તિઃ શિવનિર્મુક્તા હૃદયે તસ્ય ધીમતઃ । લગ્ના ક્ષણાદભૂત્તત્ર વિક્લવઃ પ્લવગાધિપઃ
શિવજી દ્વારા છોડાયેલી એ ભાલા, એ વિદ્વાનના હૃદયમાં ઘૂસી ગઈ, અને વાનરાધિપતિ ત્યાં જ ગભરાઈ ગયો.
ક્ષણાચ્ચ તદ્વ્યથાં તીર્ત્વા ગૃહીત્વા વૃક્ષમુલ્બણમ્ । તાડયામાસ હૃદયે મહાવ્યાલવિભૂષિતે
પછી પળમાં જ એ દુઃખને પાર કરીને, તેણે એક મોટું વૃક્ષ પકડીને, મહા સાપોથી શોભતા હૃદય પર પ્રહાર કર્યો.
તાડિતાસ્તેન વીરેણ ફણીન્દ્રાસ્ત્રા સમાગતાઃ । ઇતસ્તતસ્તે તં મુક્ત્વા ગતાઃ પાતાલમુજ્જવાઃ
એ વીરના પ્રહારે ભેગા થયેલા સાપોના રાજાઓ બધે ભાગી ગયા અને ઝડપથી પાતાળમાં પહોંચી ગયા.
શિવસ્તસ્મિન્નગે મુક્તે વક્ષસિ સ્વે નિરીક્ષ્ય ચ । કુપિતો વ્યદધાદ્ઘોરં મુસલં કરયુગ્મકે
પોતાના છાતીમાંથી સાપ છૂટ્યો અને એ જોઈને, શિવજી ગુસ્સે ભરાઈ ગયા અને બંને હાથમાં ભયાનક ગદા બનાવી.